کتابداران

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد تهران شمال

 

معرفی نرم افزار CDS/ISIS

درس: ذخیره و بازیابی اطلاعات

استاد: دکتر وزیرپور کشمیری

ارائه دهندگان: سعیده موسوی، ملیحه مرزبان، نسرین شهبازی، لیلا مهرابی

 

تاریخچه

واحد خدمات آرشیوی و سندپردازی یونسکو در اوایل سال 1975 به‌منظور استفاده از رایانه در گردآوری، ذخیره، و بازیابی اطلاعات با ترکیب ویژگی‌های دو نظام اطلاعات علمی خود، یعنی نظام نمایه‌سازی رایانه‌ای (Computerized Documentation System) و نظام‌های مجموعه اطلاعات یکپارچه (Integrated Set of Information Systems)، نرم‌افزاری رابا عنوان  CDS/ISIS(سی.دی.اس./آی. سیس) برای رایانه‌های بزرگ طراحی و تولید کرد.

به‌علت گسترش شبکه نمایه‌سازی یکپارچه، وابسته به یونسکو، در سطح ادارات و سازمان‌های محلی و افزایش ضرورت دسترسی به فناوری نوین اطلاعات در مراکز اسناد کشورهای در حال رشد، یونسکو در سال 1985 نگارش ویژه‌ای از این نرم‌افزار را برای رایانه‌های کوچک و شخصی تدارک دیدکه مینی- میکرو سی.دی.اس./ آی.سیس نام گرفت. مینی- میکرو سی.دی.اس./آی.سیس نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات رایانه‌ای است که برای ساختن و مدیریت پایگاه‌های اطلاعاتی مرکب و غیرعددی (متنی) طراحی شده است.

در 1988، نگارش 2/0 این نرم‌افزار تهیه و منتشر شد. این نگارش به خاطر داشتن امکان برنامه‌نویسی پاسکال توانایی انجام وظایف بیشتری را به نظام اولیه می‌داد. نگارش 2/3 (دومین نگارش) این نرم‌افزار در ماه مارس 1989 تهیه شد و شامل امکاناتی برای افزایش سرعت نمایه‌سازی و فضای مورد استفاده نمایه‌ها بود. در 1992، نگارش0 /3نرم‌افزار به‌منظور سازگاری با محیط شبکه تهیه شد و انتشار یافت.

بیش از ده هزار سازمان، مؤسسه، کتابخانه، و مرکز تحقیقاتی و اطلاع‌رسانی، پایگاه‌های خود را با این نرم‌افزار طراحی کرده و از آن استفاده می‌کنند. نسخه‌هایی از این نرم‌افزار به‌وسیله کاربران به تمام زبان‌ها تهیه شده است. از آن جمله می‌توان به نسخه‌های عربی، چینی، و کره‌ای اشاره کرد. نگارش عربی این نرم‌افزار به‌وسیله مرکز سندپردازی اتحادیه عرب تهیه شده است. در ایران نیز نسخه فارسی آن توسط سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران در سال 1374 تهیه شد. این نرم‌افزار تاکنون مبنای طراحی بسیاری از نرم‌افزارهای دیگر، از جمله دو نرم‌افزار فارسی پارس آذرخش و نوسا (شرکت نرم‌افزار و سخت‌افزار ایران) قرار گرفته است.

نسخه تحت ویندوز

نسخه ویندوز نرم‌افزار در نتیجه تصمیم مربوط به سیاست راهبردی و با آرمان حفظ نقش پیشتازی نرم‌افزار در صحنه بین‌المللی تهیه گردید.  نگارش 4/1 نسخه ویندوز نرم‌افزار در سال 2000 انتشار یافت و نگارش 5/1 نسخه ویندوز، در حال حاضر، از طریق توزیع‌کنندگان ملی و سایت اینترنتی یونسکو در دسترس قرار می‌گیرد. در نسخه ویندوز عناصر دیگری مانند عملیات ساخت پایگاه‌های اطلاعاتی رابطه‌ای و عملیات قدرتمند فرامتنی برای طراحی رابط کاربر نیز وجود دارند.

نسخه تحت وب

WEBLIS (Web Based Library Integrated System)

وبلیس  نسخه‌ای از نظام مجتمع کتابخانه مبتنی بر سی.دی.اس./آی.سیس است که به‌وسیله مؤسسه مهندسی رایانه و اطلاعات (آی.سی.آی.ای.) در لهستان و برای  استفاده بر روی وب جهانی تولید شده است.  توسط موتور وب WWWISIS قابل اجراست. اولین ویرایش و نسخه آماده آن در سال 2007 قابل اجرا شد. نسخه جاری و قابل دسترسی به زبان انگلیسی شامل بخش های فهرست نویسی، اپک، امانت، آمار و فراهم آوری می باشد.

JavaIsis

به‌ منظور تکمیل عملکرد نسخه وب و برای انتقال اطلاعات بر روی شبکه اینترنت، برنامه چندزبانه پروتکل انتقال اطلاعات تحت‌عنوان جاوا آی.سیس برای پایگاه‌های اطلاعاتی سی.دی. اس./آی.سیس تهیه شد که مرکب از دو نرم‌افزار رابط مشتری و سرور است.

IsisMarc

رابط ورود اطلاعات برای بانک های اطلاعاتی ایسیس بر روی ویندوز است. استفاده از محیط قدرتمند و استاندارد است. این نرم افزار با همکاری کتابخانه کنگره (آمریکا) و برنامه SIU  از وزارت آموزش و پرورش آرژانتین توسعه داده شد.

IsisDLL  

رابط برنامه نویسی  برای  توسعه  نرم افزار CDS/ISIS  توسطBIREME  و یونسکو طراحی شده است. مورد استفاده برای نوشتن برنامه هاست.

IsisAscii

اجازه  وارد کردن فایل های اسکی  delimited را به بانک های اطلاعاتی CDS/ISIS می دهد. می توان با استفاده از آی سیس اسکی فایل های نرم افزار آفیس  را که با فرمت  فایلهای اسکی (مانند اکسل  و اکسس) ایجاد شده اند را به بانک های اطلاعاتی CDS/ISIS وارد کرد.

GenIsis

نرم‌افزار دیگری نیز با عنوان جن آی.سیس  برای تولید شکل‌ها و برای جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی سی.دی. اس./آی.سیس به زبان انگلیسی و فرانسه تولید شده است که نوعی از آن به‌منظور انتشار پایگاه‌های اطلاعاتی بر روی وب جهانی و نوع دیگر آن برای تهیه رابط لوح فشرده نوری برای پایگاه‌های اطلاعاتی سی.دی.اس./آی.سیس به‌کار می‌رود.

Digital Library GreenStone

گرین استون محصول پروژه کتابخانه دیجیتال نیوزیلند در دانشگاه وایکاتو با همکاری یونسکو و مؤسسه غیر‌انتفاعی مطالعات علوم انسانی است .سایت وب کتابخانه دیجیتال نیوزیلند شامل مجموعه‌های متعددی است که توسط گرین استون ایجاد شده‌اند و آزادانه در دسترس عموم قرار دارد. گرین استون بر روی سیستم عامل های ویندوز، یونیکس، و مکینتاش، قابل اجرا است.این نرم افزار از قابلیت توسعه و شخصی سازی بالایی برخوردار است و از زبانهای مختلفی مانند انگلیسی، فرانسوی، چینی، اسپانیولی، عربی و غیره حمایت می کند. قابلیت جستجو در ابرداده و متن کامل و مرور نیز در این سیستم وجود دارد.

 

مزایا

•         بوسیله سازمان های غیر انتفاعی مانند سازمان ملل متحد، سازمان بین  المللی کار، یونسکو، فائو و سازمان بهداشت جهانی  حمایت می شود.

•         به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، و اسپانیولی تهیه شده و توانایی کار  با 16 میلیون رکورد با دویست فیلد و طول هشت هزار نویسه را دارد.

•         رایگان، یا با قیمت پایین عرضه می شود.

•         امکانات سخت افزاری بسیار کمی را احتیاج دارد.

•         پایگاه بزرگ کاربران در اسپانیا، آمریکای لاتین، شرق اروپا، آسیا، آفریقا و کمتر در غرب اروپا است.

معایب

•         هیچ پشتیبانی تضمین شده ای موجود نیست

•         سرمایه گذاری بالا در آموزش کارکنان

منابع

•         باکستون، اندرو؛ هاپکینسون، آلن . راهنمای کاربرد و آموزش نظام بازیابی اطلاعات CDS/ISIS . ترجمه علی‌اکبر پورسرباز. تبریز: نعمتی، 1377.

•         چاودوری، اس. ؛ چاودوری، جی. جی. کاربرد نرم‌افزار سی.دی.اس./آی.سیس. ترجمه عباس گیلوری. فصلنامه کتاب. دوره پنجم، 1و2(بهار-تابستان 1373)ص. 117-134.

•         دیانی، محمدحسین؛ داورپناه، محمدرضا. مفاهیم و روش‌های ذخیره و بازیابی اطلاعات در نظام‌های کامپیوتری کتابخانه‌های ایران. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1378.

•         گیلوری، عباس. ساختار، معایب و محاسن نرم‌افزار: سی.دی.اس./آی.سیس. فصلنامه کتاب. دوره هفتم، 4 (زمستان 1375) ص. 59-74.

1. Mini- Micro CDS/ ISISI Reference Manual (version 2.3). Paris: Unesco,1984.

2. CDS/ISIS database software, 2010. [On-lin]. “Available": http://portal.unesco.org/ci/en

 

دوستان عزیز با توجه به اینکه تحقیق من به تحقیق سرکار خانم برونی تا حدود زیادی شباهت داشت من خلاصه ای از کار رو براتون گذاشتم.

 

مقدمه

این رده بندی نوعی نظام سازماندهی کتابخانه ای ابداعی شیالی رامام ریتا رانگاناتان ، کتابدار و ریاضیدان هندی است که نخستین ویرایش آن در سال 1933 منتشر گردید و با هدف رده بندی موضوعی همه انواع منابع کتابخانه ای (کتاب،نشریه،گزارش،جزوه،ریزنگار) و جز آن تهیه شده است.         رده بندی کولن نخستین نمونه رده بندی تحلیلی-ترکیبی است . زیرا در رده بندی های پیشین ”تحلیل چهریزه ای“ به این شکل مطرح نبوده است.

 

تاریخچه

نخستین پیش نویس فرانماهای رده بندی کولن در اواسط سال 1925 تکمیل شد.

 

در سال 1927 نخستین فرانماهای رسمی رده های اصل مختلف شکل گرفت.

 

در سال 1933 نخستین ویرایش رده بندی در یک جلد و سه بخش توسط انجمن کتابداران مدرس منتشر شد.

 

در سال 1944 مفاهیم چهر، چهریزه، و چهریزگان و پنج مقوله اصلی تدوین شد.

 

در سالهای 1947-1958 مفاهیم دوره ها ، سطوح و بخشها تدوین شد، مفهوم مقولات اصلاح شد و مطالعات بر رده بندی خلاصه و فرازبان رمزی متمرکز گردید.

 

در آوریل 1950 ویرایش سوم کولن توسط انجمن کتابداران مدرس در چهار بخش منتشر گردید. در این ویرایش فرمول چهریزه ای برای هر رده اصلی در مورد گروه های اصلی فراهم شده بود.

 

در 1957 ویرایش پنجم کولن در یک جلد و سه بخش منتشر گردید..

 

در سال 1968 مفهوم تقسیمات محیطی در ویرایش هفتم پدیدارشد.

 

 

 در کولن به جای فرانماهای شماره های هر موضوع از یک سلسله جداول کوچک استفاده شده است که شماره موضوع های خاص از ترکیب اعداد و علائم این جدول ها طبق قاعده ای خاص به دست می آید.

 

چهریزه ها جنبه ها یا ویژگی های مختلف یک موضوع هستند که عبارتند از:  ماده انرژی زمان مکان شخصیت

 

, (comma) =         personality

 

;  (semi-colon) =   matter

 

: (colon) =           energy

 

. (Period)=           space

 

 (Apostrophe)=   time ،

 

 توالی چهریزه ها همیشه رعایت می شود البته ممکن است همه موضوعها کلیه چهریزه های پنجگانه را در بر نداشته باشند.

 

چهریزه ماهیت ذات موضوع است مثلاً در گیاه شناسی و انواع گیاهان و  در تاریخ .

 

از چهریزه ماده اشیاء درون چهیزه ماهیت ساخته میشوند مثل برنز در مجسمه سازی

 

چهریزه انرژی عمل یا جریان کار است از قبیل مباحث نویسندگی

 

چهریزه مکان موقعیت جغرافیایی و چهریزه زمان دوره زمانی مربوط به موضوع است.

 

رانگاناتان برای این مقوله بندی از منطق ارسطو استفاده کرده است.

 

مباحث به سه گروه موضوعی تقسیم می شوند:

 

1- موضوعات اصلی: که از نظر نوع شمارشی اند

 

2- موضوعات مرکب: که نوعی موضوع اصلی اند که از یک یا چند سازند عمومی یا خاص .  تشکیل شدند. به عنوان مثال بیماریهای انسان و پزشکی بیماری قلب       

 

3- موضوعات پیچیده: از رده های اصلی متفاوت تشکیل شده.

 

مثالی برای روشن تر شدن موضوع:

 

مثلا : تحقیق در درمان بیماری سل ریوی توسط اشعه x در هند در سال 1950

 

Medicine, lungs; tuberculosis: treatment; x-ray: research. India، 1950

 

در این مثال رده اصلی پزشکی است (medicine). مورد بعدی ماهیت یا شخصیت در این موضوع است که همان ریه یا (lungs ) هستند . مورد بعدی تعیین ماده است ، یعنی بیماری

 

سل( (tuberculosis. مورد بعد درمان است (treatment )، یعنی فعالیت یا فرایندی که باید در این بیماری انجام شود ، یعنی انرژی. در اینجا درمان خودش به چهریزه های فرعی تقسیم می شود مثلا ماده در درمان می شود  اشعه x و فعالیت یا انرژی میشود تحقیقی  که ما در مورد این بیماری انجام دادیم. مسئله بعدی مکان است India و زمان 1950

 

L, 45; 421: 6; 253: f. 44، n5

 

 رده های اصلی کولن در ویرایش هفتم :

 

جهان دانش، کتابداری، علم کتاب، روزنامه نگاری، فن نمایش، اسطوره شناسی، نظام شناسی، مدیریت، ریاضیات، فیزیک، مهندسی، شیمی، فن آوری، زیست شناسی، زمین شناسی، گیاه شناسی، کشاورزی، جانورشناسی، پزشکی، هنرهای کاربردی، تجربه روحانی و عرفان، هنرهای زیبا، زبانشناسی، دین، فلسفه، روانشاسی، آموزش، جغرافیا، تاریخ، علوم سیاسی، اقتصاد، جامعه شناسی، حقوق

 

 سازندها

 

سازندها را می توان معادل تقسیمات فرعی استاندارد در دیویی دانست . سازندها شامل 3 گروه اند:

 

1- سازندهای عمومی که در دو نوع پیشاوران و پساوران هستند

 

2- سازندهای اختصاصی

 

3- سازندهای زمانی  مکانی  زبانی و تقسیمات محیطی .

 

ارتباطات جنبه ای

موضوعات پیچیده در واقع رده پیچیده ای هستند که از دو یا چند جنبه یک رده یا چند رده متفاوت تشکیل می شوند ارتباطات جنبه ای به معنای ارتباطات میان دو جنبه است از این تمهید برای شماره سازی رده های پیچیده استفاده می شود . به بیان دیگر از ارتباطات جنبه ای برای بیان ارتباط منابعی استفاده می گردد که در آنها از شاخه ها و زمینه های مختلف دانش بحث شده است .

 

دوره ها و سطوح

 

در موضوع هایی که بیش از یک مورد از هر چهریزه در آنها یافت می شود رانگاناتان دوره ها و سطوح را برای جهریزه ها مطرح کرد و برای استفاده قواعدی وضع کرد . به طور مثال:

 

ممکن است لازم باشد که دو یا چند چهر از چهریزه ماهیت قبل از چهریزه انرژی معرفی شود. در چنین شرایطی گفته می شود که بیش از یک سطح از چهریزه ماهیت بکار رفته است.

 

ویژگی تحلیلی - ترکیبی

رده بندی چهریزه ای نوعی طرح تحلیلی – ترکیبی است زیرا اجزای یک کل را به مفاهیم    منفرد تجزیه می کند و سپس  آنها را به نظم می آورد. مشخصه های اصلی تحلیلی ترکیبیی :

 

* تحلیل موضوعات مرکب به اصطلاحات

 

* سازماندهی این اصطلاحات در چهریزه ها

 

* شرح روابط میان این اصطلاحات

 

* ترکیب این اصطلاحات در سرعنوان های موضوعی مرکب

 

هر چهریزه یک نشانه شاخص دارد و هر چهریزه نما نشان دهنده رشته چهریزه هاست . در داخل هر چهریزه چهریزه های فرعی یا موضوع هایی جزئی تر مرتب شده اند . این ریز کردن در داخل چهریزه های فرعی به چهریزه های فرعی تر ادامه می یابد. اقلام در هر چهریزه فرعی از اعم به اخص مرتب می شوند و هر چهریزه فرعی به منظور تشخیص روابط با تورفتگی از چهریزه بلافصل بالاتر از خود می آید . به همین سبب از فرایند تحلیل چهریزه ای در اصطلاحنامه سازی نیز استفاده می شود.

 

 ویژگی بیاد سپاری

 

این ویژگی از 3 طریق ممکن است:

 

1- از طریق نحوی

 

2- از طریق طرح رده بندی

 

3- از طریق یافتن ریشه مفاهیم و روابط میان آنها

 

* از شیوه نحوی در کولن کمتر استفاده شده است بدین معنا که برای واژ ه های شبیه به هم و یکسان در صورتی که در بخش های مختلف طرح و در رده های مختلف بیایند از یک علامت یا شماره استفاده شده است.

 

* رانگاناتان از شیوه ارتباط یابی میان مفاهیم نیز برای یادسپاری استفاده کرده است. وی در مقدمه کولن سعی کرد مفاهیمی را که به نوعی جوهر و ریشه یکسانی دارند دسته بندی کند و برای هر گروه شماره های 1 تا 9 را اختصاص دهد . به طور مثال : رقم یک را برای مفاهیمی نظیر وحدانیت ، پروردگار ، جهان و مانند آن بکار برده است.

 

روزآمد سازی

 

به علت فقدان گروه ویراستاری قوی تا مدتها تجدید نظرهای اصولی بر مبنای نیاز استفاده  کنندگان و پیشرفتهای حوزه های دانش بشری در کولن رعایت نمی شد  البته بعد از رانگاناتان ” مرکز آموزش و تحقیق سند پردازی به این منظور بوجود آمد..

 

به هر حال بعد از ویرایش هفتم کولن هرگز ویرایش دیگری از آن ارائه نشد و حتی نمایه وثرایش هفتم نیز منتشر نشد.

 

ارزیابی کولن

اگر چه رده بندی کولن از لحاظ مبانی نظری بسیار قوی بود ولی هرگز بطور گسترده مورد استفاده قرار نگرفت . شاید یکی از عمده ترین علل این بود که هیچ گاه از حمایت سازمانی بزرگ از نظر مالی سیاسی و تبلیغاتی برخوردار نگردید در حالی که رده بندی کتابخانه کنگره و رده بندی دیویی از حمایت کتابخانه کنگره برخوردار بودند از طرف دیگر این رده بندی زمانی مطرح شد که بیشتر کتابخانه ها بر اساس یکی از نظامهای پیشین منظم شده بودند.

 

کولن بر مبنای اصول ریاضی و فلسفی طرح ریزی شده بود که کار با آن بسیار دشوار بود.

 

در کولن از جدول های گسترده تقسیمات ریزتر که رده بند بتواند عنوان مورد نظر خود را در آن جست و جو کند  خبری نیست.

 

فاقد شماره های از پیش تعیین شده است و شماره سازی در آن نیاز به آموزش دارد.

 

اصطلاحات مطرح شده در این نظام دشوار و پیچید ه است.

 

 درعمل همیشه به طور موفقیت آمیزی قابل اجرا نبوده است

 

از جمله مشکلاتی که در مقولات 5 گانه کولن وجود داشت :

 

استفاده از سطوح و دوره های مختلف چهریزه ها ، مشکلی که در زمینه تعبیر و تفسیر و مفهوم چهریزه ماهیت وجود دارد و تردید در تشخیص و تمایز صحیح میان چهریزه ماده و انرژی که باعث می شد متخصصان به این نتیجه برسند که در جهان هستی چیزهایی وجود دارد که قابل انطباق با چهریزه های 5گانه نیست

 

مزایای استفاده از رده بندی کولن در کتابخانه

 

* به گفته آلری یکی از مزیتهای کولن نسبت به انواع شمارشی در فضای اندکی است که فرانمای این طرح اشغال می کند. این بدان معنا است که نظام های شمارشی که عموماً پیش همارا هستند شماره های ساخته شده ارائه می دهند در حالی که نظام های تحلیلی – ترکیبی از نوع پس همارا بوده و ترکیب شماره ها با فهرست نویس است . بنابراین نیاز به حجم زیادی ندارد.

 

* رده بندی کولن تأثیر گسترده ای بر نظام های نمایه سازی داشت که در زبان های نمایه سازی به صورت اصطلاحنامه های چهریزه ای ظاهر شده است مانند: اصطلاحنامه هنر و معماری.

 

کولن از لحاظ زمانی و نوع روشهای به کار رفته  سبب شد کمبودهای برخی طرح های موجود نظیر رده بندی دهدهی دیویی و رده بندی دهدهی جهانی و بلیس اصلاح شود و به همین دلیل این رده بندی ها تا حد زیادی مرهون رده بندی کولن هستند.

 

طرح چهریزه ای در وب:

 

به گفته لابار فنون چهریزه ای در طراحی صفحات وب مورد استفاده قرار می گیرد به عنوان مثال در قالب xml به منظور تبادر فراداده. رده بندی چهریزه ای بطور فزاینده ای در شبکه جهانی وب بکار می رود و این تعجب آور نیست چون چهریزه های راهی طبیعی برای سازماندهی اشیاءهستند . 4 مرحله برای اینکه کتابخانه ای که از طرح کولن استفاده می کند را در وب بگذاریم وجود دارد.1-زمانی که رده بندی کولن وجود دارد.2- چگونه آن را در کتابخانه بکار بریم.3- چگونه آن را در کامپیوتر ذخیره کنیم.4-چگونه آن را در وب قرار دهیم.

منابع مورد استفاده  هم منابع خانم برونی

با تشکر  مهسا امیری

 

 

UDC رده بندی

 

الناز ابراهیمی دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری

 

 

استاد راهنما: خانم دکتر وزیرپور

 

پاییز 89

 

 

UDC تاریخچه

یو دی سی طرح رده بندی چند زبانه برای تمام زمینه های دانش است.ابزاری برای بازیابی و نمایـه سازی پیچیده است که توسط ”اتلت“ و برنــــده جایزه صلح نوبل هنری لافونته بر اســــاس رده بندی دهدهی دیویی ابــــداع شـده است.سرچشمه پیدایش رده بندی دهدهی جهانی در ادامه کوشش بی نتیجــه ای بـــود که به منظور تهیــه نمایه کارتی از دانش بشری در ادامـــه کـــار کنفرانس بین المللی بروکسل در سال 1895 به عمل آمد.پیشنهاد دهندگان اصلی در این زمینــه دو نفـــر بلژیکی به نامهای اتله و هنری لا فــونتــه بودند.پل اتله (1869-1944) و هنری (1854-1943) دو حقوقدان بودند که در پی انتشار کتابشناسی های مختلف چون کتابشناسی بین المللی کوه پیمایی صلح انتخابات و علــوم اجتماعی و . . . با یکدیگر آشنا شدنــد.این آشنایی به دوستی صمیمانه ای انجامید.آنها برآن شدند تا موسسه بین المللی کتابشناسی را در خانه لافونتن دایر کنند و طولی نکشید کهتعداد برگه هایشان به 400000 رسید.پیشنهاد گردهمایی بین المللی در باره کتابشناسی هم از طرف آن دو مطرح شد.دولت بلژیک پشتیبانی خود را با تاسیس ” دفتــــر بین المللــــــــــی کتابشناسی ” در بروکسل اعلام کرد.هدف این دفتـــر تهیه فهرست کتابشنــــــاسی  جهانی مشتمـــــل بر تمام بروندادهای علمی و ادبی و هنری تمام کشورهای جهان در اعصـــار مختلف فهرست مقـــالات نشریات انجمنهای علمی و همچنین فهرست کتابها و رساله ها و نسخه های خطی و . . . بود.با توجه به این هدف وظیفه آن دفتر بسیار مهم می نمود چرا که دفتر می بایست بر اساس منظمی  و منطقی موضوعات را به رشته نظــــــم در آورد کتابشنـــاسی زبانهای مختلف را منتشــــر کند و طورب آنها را روی برگه ها چاپ کند که تکثیر نسخه های متعدد آن میسر باشد و بتوان همزمان آن را در دستـــــرس تمام مراکـــز علمی قرار داد.بنابراین قرار شد سازمانی هم به وجود آید که همکــــاری در زمیتـــــــــــه کتابشناسی را گسترش دهد و ردشهای مختلف را بررسی کند و به این ترتیب ” موسســــه بین المللی کتابشناسی ” تاسیس شد.در تابستــــان 1895  400000 برگه موجود را مورد بررسی قرار دادند و پس از چند هفته آنها را در قالب نظام رده بندی دهدهی اقتباس شده تنظیم کردند و به کنگره ای که در سپتامبر همان سا ل در بروکسل تشکیل شد ارائه دادند) رده بندی دهدهی دیویی تازه در اروپا شناخته شده بود و آن دو تن آن را برای طرح خود مناسب نمی دانستند زیرا این رده بندی به اندازه کافی تفصیلی و دقیق نبود.در سال 1895 اجازه ملویل دیویــی را برای اقتبــاس ترجمه و توسعه بیشتــر طرح وی درخواست و دریافـتـت نمودند.اتله و لافونتن دست به ترجمه فرانمــــا ها به زبان فرانسوی زدند و در حیــن کــار دگرگونی های ملی را در رده های دین و علوم اجتماعی و فن آوری پدیــد آوردند و  با کمک متخصصین موضوعی رده بندی دهدهی جهانی را که گاه گسترش بروکسلی نامیده می شود را توسعـــــــه دادن (0دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی  1381) در این مرحله دانکر دایویس هلنــــدی در تنظیـم علوم محض و علمی همکاری شایانی با آنهـــــا داشت.اولین ویرایش یو دی سی به زبان فرانسه با عنوان ” فهرست جهانی کتابشناسی ”با 10000 تقسیم فرعی و 22000 موضوع اصلی در سال 1905 منتشر شد.بین سالهای 1906 تا 1919 اتله طرحهای دیگری برای ایجاد سازمانهای اطلاعاتی جهانی از قبیل کتابخانه و موزه و دایره النعارف و جوامعی چون ” جامعه جهانی ” تنظیم کرد.از سال 1927 تا 1933 ویرایش دوم کامل این رده بندی که از آن پس رده بندی اعشاریجهانی نامیده میشد در 40000 تقسیم فرعی و 66000 موضوع اصلی منتشر شد.در همین سالها موسسه بین المللی کتابشناسی به دلیل عدم توانایی برای همگامی با افزایش سریع اختراعات و مطالب علمی و به خاطر جنگ های جها نی رو به زوال نهاد.بخش هایی از این رده بندی ناقص ماند و از کمک دولت بلژیک هم کاسته شد.در سال 1983 اتله و لافونتن رشته کارها را به دنکر دایویس سپردند و موسسه به شهر لاهه در هلند انتقال یافت و در اجلاس جهانی فعالیت های سند پردازی در سال 1937 از اتله و لافونتن به عنوان دو بزرگمرد کهنسال سند پردازی تقدیر به عمل آمد و در همین اجلاس موسسه بین المللی کتابشناختی به فدراسیون بین المللی دکوما نتاسیون :فید تغییر نام یافت.لافونتن در سال 1943 بی آنکه بار دیگر صلح را ببیند در بروکسل در گذشت و سال بعد هم اتله به او پیوست.پس از جنگ جهانی دوم فدراسیون بین المللی سند پردازی ( فید) احیا شد.در حال حاضر فید به دور از تمرکز مکانی پیوسته اقدام به انتشار ترجمه ها و ویرایش های مختلف یو دی سی کرده است‌ .در حال حاضر فید اهداف متعدد چون :

بهبود بخشیدن به جنبه های علمی و نظری دبیزش

هدایت کنفرانسهای مربوط به دبیزش

تدوین راهنما های اساسی برای کار سازمانهای عضو و . . .

دارد که مهمترین آنها گسترش و تدوین یو دی سی است.مشکل اساسی رده بندی یو دی سی روند آرام روز آمد کردن آن است که به خاطر تعداد دست اندرکارن و ساز و کارپیچیده ای که برای آن وجود دارد به عنوان روشی فوق دموکراتیک از آن نام برده می شود.ساز و کار مذکور ورود داده های بین المللی را مطمئن ساخته است ولی کاملا وقت گیر است. رده بندی دهدهی جهانی با نامهای مختلف شناخته شده است: رده بندی بین المللی اعشاری رده بندی دهدهی بین المللی و دیویی گسترش یافته و گسترش دیویی بروکسل.لازم به یاد آوری است که واژه جهانی در طبقه بندی یو دی سی دارای سه معنی مختلف است:

تمام کشورها را در بر می گیرد

تمام دانش ها را در بر می گیرد

امکان هر نوع ترکیبی را بین مفاهیم و موضوعات به وجود می آورد.

 

یو دی سی همان پایه هایی که دیویی برای طبقه بندی موضوعات پذیرفته (نه طبقه اصلی و یک طبقه برای کلیات ) قبول کرده در نتیجه با اتخاذ ساختار اصلی یو دی سی ضعفهای رده بندی مذکور را به ارث برده است.در خلال سالها تلاش شده است که ضعفهای مذکور را از بین برده یا تخفیف  دهند ، بدون آنکه خود نظام را با خطر نابـــــودی روبرو کنند.علاوه بر گسترش مداوم جزئیات ، به منظور همگامی با دانش و افزایش آثار ، جابجایی های زیادی در طول سالها انجام شده است. جابجایی اصلی انتقال رده زبان به رده ادبیات بوده است.عملی که نتیجه آن

گرد هم آمدن موضوعات مربوط به هم و خالی نمودن یک رده کامل برای استفاده های آینده بود.

 

 

UDC دامنه ساختار و نظم و ترتیب

یک رده بندی با کاربرد جهانی است که تا کنون به صورت کامل و یا خلاصه به 23 زبان دنیا ترجمه شده است.ترجمه انگلیسی آن به طور عمده در کشورهای انگلو آمریکن و کشورهایی که زبان کاری آنها انگلیسی است از جمله هند و استرالیا و کانادا و . . . استفـاده می شود.تمام شاخه های دانـش بشـری جایی  دریو دی سی   دارندو به عنــوان جزئی از یک کل در نظر گرفته می شود.به خاطر ماهیت موضوعات و تقسیمات فرعی  علوم  و تکنولوژی بیش از علوم اجتماعی  و هنـر است.  البته  یو دی سی    در حــال گسترش است و همگام با رشتـــه های دانش پیش می رود.خصیصــه مهم  یو دی سی    توانایی آن برای بیان موضوعات و ارتباط  بین آنهاست.این ویژگی به ساختار سلســله مراتبی آن افزوده شده است.هر چه جزئیات تقسیمات بیشتر باشد شماره بزرگترو بلند تر خواهد بود. در یو دی سی   جهان اطلاعات به عنوان سیستمی منسجم در نظر گرفته می شود که از بخش هــــای مرتبط ساختـــه شده است بر خلاف رده بندی های تخصصی که در آنها موضوعات مرتبط به عنوان مکمل در نظر گرفته می شوند.نشانه های   یو دی سی به خاطر استفاده از شماره های عربی برخی نشانه های ریاضی و علایم نقطه گذاری به زبان خاصی وابسته نیست و به طور جهانی قابل  تشخیص است.هر چند به آسانی قابل خواندن نیستند امــا به آسانی قابل نوشتن با استفاده از صفحه کلیدند.شماره ها بر اساس سیستم اعشاری مرتب می شوند.به طور مثال بعد از شماره 61 (علوم پزشکی ) تقسیمات فرعی 611 تا 619 می آیند.بعد از شماره 611 آناتــــــــــومی با تقسیمات فرعی 1/611 تا 9/611  می آید و بعد از 619 شماره 62 می آید.مزیت این سیستم قابلیت گسترش آن است و زمانی که تقسیـــــم فرعی جدیدی معرفی شود نیازی به بهم ریختن شماره های اختصاص یافتــــــه نیست.

 

:UDC اصول کلی

یک سبستم رده بندی به معنای واقعی است که مبتنی بر تحلیل محتوایی اطلاعات وموضوعات و مفاهیم فرعی قابل ترکیب است.

یک رده بندی جهاتی است که تمام جنبه های دانش بشری در آن مستقر است.موضوعات تخصصی و وابسته با انسجام و بکپارچگی با یکدیگر ترکیب شده اند به عبارتی ترکیب آنها وصله بندی نیست.

مبتنی بر اصل کل به جز است و با شکستن دانش بشری به 10 رده اصلی امکان پذیر شده است.هر نوع گسترش الفبایی یا نشانه ای در این روش جای دارد.

علائمی که در این روش پیش بینی شده است قابلیت ترکیب و تغییر موضوعات را فراهم می آورد که دیویی فاقد آن است.

یک رده بندی مستند است.UDC .5

6. از رده بندی شمارشی به رده بندی چهریزه ای توسعه پیدا کرده است.

7. علاوه بر استفاده های کتابشناختی برای استفاده های کتابخانه ای نیز مناسب است.

8. در آن پدیده ها بر اساس مفهوم یا رشته ای که برای آنها در نظر گرفته شده رده بندی می شود.

 

 

UDC جداول موجود در

(Schedules tables)1.  جداول اصلی

(. Auxiliary tables)    2. جداول کمکی

 

انواع جداول کمکی:

Common Auxiliary      2-1. جداول کمکی عام

Special Auxiliary tables      2-2. جداول کمکی خاص

 

UDC شماره رده های اصلی

کلیات دانش

فلسفه ومتا فیزیک و  روانشناسی و  منطق و  اخلاقیات

ادیان و الهیات

3.     علوم اجتماعی و آمار و سیاست و   اقتصاد و  حقوق و تجارت  ودولت   و امور نظامی ورفاه  بیمه و  آموزش و پرورش و فرهنگ عامه

در حال حاضر خالی است

ریاضیات و علوم طبیعی

علوم کاربردی و پزشکی و فناوری

هنرها و تفریح و سرگرمی و ورزش و موسیقی

زبان و زبان شناسی و ادبیات

جغرافیا و زندگی نامه و تاریخ

 

UDC کنسرسیوم

فدراسیون بین المللی اطلاعات و اسناد (فید) به عنوان مسئول مدیریت یو دی سی از زمان پیدایش آن تا سال        1990 بود.اما در طول دهه      1980    واضح شد که سازمان مستقل مالی و گسترده تری جهت اداره یو دی سی نیاز است.فید به همراه ناشران آلمانی و و فرانسوی و اسپانیایی به عنوان اعضای موسس ارگانی جدید با نام کنسرسیوم یو دی سی را به وجود آوردند.مالکیت یو دی سی از اول ژانویه        1992 به کنسرسیوم واگذار شد.

 

 

MRF  فایل مرجع اصلی

از دیگر اقدامات یو دی سی ایجاد پایگاه بین المللی است که منبع تمام ویرایشهای یو دی سی می باشد.

این پایگاه به وسیله کتابخانه سلطنتی در لاهه به طور سالانه روز آمد می شود.یو دی سی سی به عنوان سر ویراستار و هیات مشاوره جهــت بررسی محتوای یــو دی سی و ویرایـــش آن انتخاب شده است.ویرایش اصلی و هسته فایل مرجع اصلی با بیش از      65000 تقسیم فرعی هم اکنون به صورت پیوسته قابل دسترسی می باشد.این در حالی است که ویرایش اخیر آن220000  تقسیم فرعی دارد.

فایل مرجع اصلی پایگاهی است که حاوی جدول های یو دی سی  به همراه مدارک لازم برای مدیریت  نگهداری و آرشیو آنهاســـت.این فایل شامل ویرایش معتبر یو دی سی می باشد و به عنوان ابزارکار برای کنسرسیوم یو دی سی تلقی می شود.تغییرات یو دی سی سالانه در کتاب ”گسترش اصلاحات یو دی سی ” منتشر می شود.کتاب مذکور در نوامبر آماده چاپ و در دسامبر به بازار عرضه می گردد. فایل مرجع اصلی منبع معتبر برای ناشــرانی است که  خدمــات و انتشـــاراتشان بر اساس رده بندی یو دی سی است.

.

 

 

در حال حاضر اعضای اجرایی یو دی سی شامل روسیه ، اسپانیا ، انگلیس ویرایشهای  الکترونیکی محصولاتشان را که شامل انتشارات جهت کمک به کاربران پایگاه یو دی سی است ، فراهم می کنند.هر رکورد این فایل  شامل 30 فیلد است که به دو دسته تقسیم شده اند که 20 فیلد  اول توصیفی است و محتوای جداول یو دی سی را نشان می دهد.10 فیلد باقی مانده داده های مدیریتی است و شامل اطلاعات مرتبط با نگهداری  فایل مرجع است.

مزایای استفاده از قالب پیوسته یو دی سی :

تسهیل و تسریع طبقه بندی مواد

استفاده از مهارتهای جستجوی مشابه و مشاهده نتایج به صورت پیوسته

تکمیل محتوای پایگاههای اطلاعاتی ویژه یو دی سی

ارائه راهکاربرای جستجو های متعدد و سلسله مراتبی در زبان طبیعی

جستجو بر اساس منطق بول

 

UDC مزایای

یو دی سی یک رده بندی با کاربرد جهانی است که تا کنون به صورت کامل یا خلاصه به 23 زبان دنیا  ترجمه شده است.

تمام شاخه های دانش بشری در این رده جای دارد.

توانایی بالای این رده در بیان موضوعات و ارتباط بین آنها

قابلیت گسترش این رده

هماهنگی یو دی سی در ذخیره سازی اطلاعات با رایانه

امکان بازیابی موضوعی بسیار دقیق

امکان جستجوی پیچیده نسبت به سایر رده ها

امکان استفاده ار یو دی سی در فهرستهای کتابخانه ای پیوسته(اپکها)

سهولت و سرعت در پذیرش نظریه های جدید رده بندی

امکان هر نوع ترکیب بین مفاهیم و موضوعات

 

UDC معایب

روند آرام روز آمد کردن آن

چون این رده بر اساس رده دیویی طراحی شده ضعفهای آن را نیز به ارث برده ( البته در طی سالها تلاش شده است یا ضعفها از بین رفته یا کاهش یابد. از جمله جابجایی رده زبان به رده ادبیات و خالی شدن رده 4 است )

نظام رده بندی دهدهی جهانی در این دوران:

یو دی سی همواره طرحی بین المللی بوده اما امروزه کنسرسیوم یو دی سی پایگاهی بین المللی و چند زبانه ایجاد کرده است که می تواند با حداکثر شمول ،ثبات ، سازگاری و کارایی گسترش یابد.در چند سال گذشته یو دی سی ارزش خود را برای سازماندهی و جستجوی اطلاعات در پروژه های آزمایشی متفاوت ،اثبات کرده است.یو دی سی در شکل الکترونیکی از طریق وب سایت قابل دسترسی است و مجوز آن از طریق اداره استاندارد بریتانیا قابل خریداری است. ویرایش الکترونیکی آن بر روی دیسک نوری و به زبانهای ” انگلیسی ”، اسپانیایی ” و ” چک ” نیز قابل دسترسی است.

 

 

کتابخانه هایی که در جهان از یو دی سی استفاده می کنند : بعضی

United kingdom

Biblioteca Nacional

Slovak National library

National library armnia

Africa Studies Center

Central University library

 

منابع و ماخذ:

اردلان*رضا* پیام کتابخانه - سال هفتم – شماره سوم- پاییز 1376

2.چان- لوئیس مای – فهرست نویسی و رده بندی –ترجمه زهیر حیاتی و زهرا ستوده-ویرایش دوم- تهران:نشر کتابدار 1379

چوپرا- هانس راچ – آموزش استفاده کنندگان – آموزش کتابداران برای استفاده از فن آوریهای جدید در  کشورهای در حال توسعه – ترجمه حسن صیامیان و افسانه شهرابی – مجله الکترونیکی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.شماره اول – دوره 3 – سال 1383

میرزاده – احمد – نمایه و نمایه سازی –نشریه فنی  مرکز مدارک علمی – شماره 2و3

دایره المعارف علوم کتابداری و اطلاع رسانی – سر ویراستار عباس حری – تهران:کتابخانه ملی - 1381

موضوع:

کتابخانه کنگره آمریکا

LC

مربوط به درس: ذخیره و بازیابی اطلاعات

استاد راهنما:  سرکار خانم وزیر پور

ارائه کننده :مهناز غیاثی

 

 

l       در 24 آوریل سال 1800م "جان آدامز"، رییس جمهور وقت آمریکا لایحه ای را به کنگره آمریکا فرستاد که بر اساس آن علاوه بر انتقال پایتخت این کشور از فیلادلفیا به شهر جدید واشنگتن،‌ با اختصاص مبلغ 5000 دلار برای تاسیس کتابخانه ای حاوی کتب قابل استفاده و مفید برای اعضای کنگره آمریکا نیز موافقت می گردید. بدین ترتیب با گردآوری یک مجموعه 3000 جلدی در بخشی از کاپیتول – ساختمان جدید کنگره آمریکا- سنگ بنای اولین کتابخانه کنگره امریکا گذاشته شد. اما در حقیقت پایه گذاری آنچه هم اکنون به عنوان بزرگترین کتابخانه جهان شناخته می شود،‌ مدیون وقایعی است که 15سال بعد اتفاق افتاد. در آگوست سال 1814 ارتش مهاجم انگلستان با به آتش کشیدن ساختمان کنگره کتابخانه کوچک آنرا نیز نابود کرد. یکسال بعد "تامس جفرسون"،‌ رییس جمهور بازنشسته آمریکا در ازای دریافت 23950  دلار،‌ کتابخانه شخصی خودش را که حاوی 6487 جلد کتاب در موضوعات گوناگون هنری،‌ فلسفی،‌ ریاضیات، علوم پزشکی، روانشناسی و غیره بود، تقدیم کنگره کرد. جفرسون در واقع با اظهار این مطلب که "گمان می کنم هیچ موضوعی وجود ندارد که یک عضو کنگره زمانی نیازمند مراجعه به آن نباشد"، توجه اعضا را برای پذیرفتن این حجم کتاب با موضوعات متنوع و گوناگون جلب نمود.

l       درفاصله سالهای 1864 تا 1897 " آنیثورس راند"‌ ، کتابدار کنگره، این کتابخانه را به یک مرکز تحقیقاتی ملی مبدل نمود. در سال 1886 و به دنبال تصمیمی که 13 سال قبل کنگره به منظور تغییر معماری ساختمان کتابخانه گرفته بود،‌ "جان اسمیث میر" و "پل پلز" مسوولیت ساخت بنایی با معماری دوره رنسانس ایتالیا را بر عهده گرفتند.سرانجام در اوایل نوامبر سال 1897 بزرگترین، مجهزترین، ایمن ترین و طولانی ترین کتابخانه جهان در ساختمان تامس جفرسون در واشنگتن دی سی افتتاح شد. دو ساختمان دیگر با نامهای جان آدامز و جیمز مدیسون نیز در سالهای 1938 و 1981 به عمارت قبلی اضافه شدند. در کتابخانه کنگره آمریکا مجموعه ای از 29 میلیون کتاب و مقاله با بیش از 130 میلیون موضوع، دو میلیون و 700  هزار صفحه گرامافون و آثار صوتی،‌ 12 میلیون قطعه عکس، چهار میلیون و 800 هزار نقشه و 58 میلیون نسخه خطی در 2/77 کیلومتر (30 مایل)‌جای گرفته است. در میان این آثار می‌توان به 600 هزار نسخه از نشریات، کتابها و دست نوشته های فارسی اشاره نمود که در طی50 سال و به دلیل علاقه یک قاضی آمریکایی به زبان و ادبیات و عرفان فارسی توسط یک شرق شناس ایرانی مقیم آمریکا به نام "ابراهیم پورهادی" جمع آوری گردیده است.

l       از سال 1870 به منظور حمایت از حقوق مولفین (کپی رایت) همه نویسندگانی که خواستار استفاده از این حق باشند، بایستی دو نسخه از آثارشان را به این کتابخانه بفرستند. بدین ترتیب روزانه تقریبا 22000عنوان کتاب جدید در ایالات متحده به این کتابخانه وارد می شود که تقریبا 10 هزار عنوان آن در هر روز به مجموعه دائمی کتابخانه افزوده می گردد.

l       این کتابخانه که متعلق به کنگره آمریکا می‌باشد، با دارا بودن ۱۳۴ میلیون نسخه در رده دوم جهان از نظر تعداد منابع است و احتیاج به ۸۰۰ کیلومتر قفسه جهت ذخیره سازی کلکسیون خود دارد.این کتابخانه شامل بیشتر از ۳۰ میلیون کتاب و اسناد چاپ شده به ۴۷۰ زبان مختلف می‌باشد. دارای بیش از ۵۸ میلیون نسخه دستنویس، بزرگ‌ترین مجموعه کتاب‌های کمیاب در آمریکای شمالی، از جمله انجیل گوتنبرگ (یکی از ۴ کپی کاملی که وجود دارد) میباشد.

l       شامل بیش از یک میلیون چاپ‌های دولت آمریکا، یک میلیون نشریات جهانی مربوط به سه قرن گذشته‌است. سی وسه هزار روزنامه مجلد، پنجاه هزار حلقه میکروفیلم و بیش از ششصد هزار کتب مصور کودکان را در بر دارد. دارای بیشترین مقالات حقوقی، ۴٫۸ میلیون نقشه و نت موسیقی، ۲٫۷ میلیون صوت ضبط شده، ویولون انتیک«بتز سترادیواریوس»وانواع دیگرآلات موسیقی سیمی ساخت خانواده «استرایواریوس» است.

l       مدیر این کتابخانه ملقب به کتابدار گنگره‌است و در حال حاضر جیمز بیلینگتون این سمت را دارا می‌باشد.

l       بودجه کتابخانه در سال ۲۰۰۶ نزدیک به ۶۰۴ میلیون دلار گزارش شده، و این کتابخانه ۳٬۷۸۳ نفر در استخدام دائم خود دارد.

گنجینهٔ کتب فارسی این کتابخانه حاوی کتب ارزشمندی همچون نسخه‌های خطی اسکندرنامه نظامی گنجوی، سفرنامه ناصرالدین شاه قاجار، شاهنامه فردوسی، اشعار عمر خیام، سعدی شیرازی، و تفسیر سیزده جلدی مثنوی مولانا جلال الدین بلخی اثر سید محمد تقی جعفری می‌باشد.

l       از سال ۲۰۰۴ تا کنون، کتابخانه ملی ایران با کتابخانه کنگره آمریکا روابط نسبتا مفیدی داشته است.

l       کتابخانه کنگره برای کارهای تحقیقی به روی عموم مردم باز است. همچنین تورهای گردشی نیز برای بازدید در آن انجام می‌شود. برای استفاده از اتاق مطالعه و دسترسی به مجموعه‌های آن کارت عضویت کتابخانه لازم است. هر فرد بالاتر از ۱۸ سال می‌تواند با رجوع به ساختمان مدیسن کارت عضویت کتابخانه را بگیرد. اما خروج کتاب از کتابخانه فقط برای کسانی مقدور است که عضو کنگره آمریکا باشند و یا قاضی دیوانعالی کشور باشند و یا از کارمندان خود کتابخانه باشند و یا از کارمندان رسمی دولت باشند.

l       از سال ۱۹۰۲ سایر کتابخانه‌های آمریکا می‌توانند کتاب‌هایی که نسخهٔ دیگری از آنها در سایر کتابخانه‌ها موجود نیست را از کتابخانه کنگره در خواست نمایند.

l       با وجود آنکه تنها اعضای کنگره آمریکا و برخی مقامات رسمی دولتی می توانند کتب موجود در این کتابخانه را به امانت بگیرند، هر فرد بالاتر از سن دبیرستان در این کشور قادر است با ارائه کارت شناسایی، مجوز لازم برای ورود به سالن قرائت این کتابخانه را دریافت کند. البته عناوینی که برای همه در دسترس است، با لحاظ محدودیتهای امنیتی در اختیار درخواست کننده  قرار می گیرد. برخی کتب نیز مارک دار هستند، یعنی در صورت درخواست؛ به طور اتوماتیک درخواست کنند تحت نظر قرار می گیرد. برخی از کتب دینی بویژه اسلام از این جمله اند. بطورکلی ورود به کتابخانه کنگره جهت انجام پژوهش های دانشگاهی برای عموم آزاد است و علاوه بر وجود تورهای ویژه برای بازدید از این مجوعه فرهنگی، متقاضیان خارج از آمریکا نیز می توانند از امکانات ویژه ای که در سایت مرکزی این کتابخانه www.loc.com)) فراهم شده نیز استفاده کنند.

l       این کتابخانه همچنین مدیریت "سرویس کتابخانه ملی برای نابینایان و معلولین" را نیز به عهده دارد که یک برنامه کتابخانه ای گویا و با خط بریل است و به 766 هزار آمریکایی خدمات می رساند. در 22 سالن مطالعه و همچنین وب سایت مجهز این کتابخانه امکان دسترسی به بزرگترین مجموعه جهانی نسخ خطی، ‌عکسها،‌ فیلمها، نقشه ها، نوارهای صوتی، نقاشی ها و پوسترها و انبوهی از امکانات بصری دیگر وجود دارد.

l       هنگامیکه "فرد اوت"،‌ دستیار توماس ادیسون، عطسه کرد شاید هرگز نمی دانست که در حال ساختن تاریخ است. اما فیلم گرفته شده از عطسه او توسط کمپانی سازنده ادیسون، در سال 1894 به عنوان اولین فیلم زنده ای که مشمول قانون کپی رایت قرار می گرفت، انتخاب شد.

l       از آن زمان، کلکسیونهای تصاویر متحرک کتابخانه تا حدی پیشرفت کردند که از اولین روزهای تصاویر تلویزیونی تا آخرین تولیدات سینمایی را در بر می گیرند. بسیاری از این فیلمها در برنامه های نمایش رایگان سالن نمایش "مری پیکفورد" کتابخانه به نمایش درآمده اند. نمونه دیگری از مجموعه های کامل و دست نخورده کتابخانه، به تاریخچه فن آوری صوتی مربوط است.

l       وب سایت کتابخانه کنگره گنجینه ای از اطلاعات رایگان برای تمام سنین به حساب می آید:

l       کودکان امکان استفاده از داستانهای آمریکایی کتابخانه را دارند.

l       معلمان می توانند با مراجعه به صفحه آموزش، منابع درسی و مواد آموزشی دیگر را بیابند.

l       محققان هم می توانند از کاتالوگ آن لاین و سایتهای سالن مطالعه استفاده نمایند.

l       برنامه کتابخانه ملی دیجیتالی کتابخانه کنگره نیز از آغاز پیدایشش در سال 1994 تاکنون به عنوان برترین منبع قابل دسترس عموم در زمینه مندرجات خردمندانه باکیفیت و غیر تجاری روی شبکه جهانی اینترنت قابل دسترس بوده است. از اکتبر 2003 بیش از 5/8 میلیون نمونه از کلکسیونهای کتابخانه به صورت همگانی و تمام وقت در اختیار کاربران قرار گرفته است. سایت مذکور که یکی از محبوبترین بخشهای دولت فدرال است، سالانه بیش از دو بیلیون معامله را اداره می کند.

l       کتابخانه کنگره آمریکا با اعمال برنامه های ملی متعددی سعی دارد تا سطح مطالعه را در این کشور ارتقا بخشد:  

l       بیش از یک قرن پیش، کتابخانه امکانات ویژه ای را در اختیار آن دسته از کاربرانش در واشنگتن که مشکل جسمی یا بینایی داشتند، قرار داد. سپس در سال 1931،‌ قانونی در کنگره به تصویب رسید که هم اکنون به سرویس ملی کتابخانه ای برای نابینایان و معلولان جسمی مشهور است. امروزه صدها نفر از هزاران خواننده این کشور،‌ میلیونها کتاب و روزنامه بریل و مواد ضبط شده را از طریق شبکه ای متشکل از 140 کتابخانه مرتبط در سراسر این کشور دریافت می کنند.

l       کتابخانه کنگره در قالب یک برنامه توسعه آموزش و پرورش، با شبکه گسترده‌ی معلمان سراسر آمریکا همکاری می کند تا مجموعه های موجود در کتابخانه را در برنامه های متداول کلاسهای درسی جای دهد.

l       بدین منظور برنامه های آموزش آن لاین با بهره گیری از منابع مقدماتی، اهداف حمایت کننده آموزشی، کارگاههای گروهی و طرح ایجاد یک کرسی مرجع آن لاین برای مربیان اجرا می گردند.

l       وب سایتهای "صفحه آموزش" و "امروز در تاریخ" هم طراحی شده اند تا به مربیان در استفاده از مجموعه های "حافظه‌ی آمریکایی" برای تدریس تاریخ در کلاس درس کمک کنند.

l       برنامه "سرگذشت افکار آمریکایی" نیز طرح دیگری است که توسط کنگره تصویب شد و توسط کتابخانه کنگره و ائتلاف آموزش و تحقیقات کارولینای غربی به اجرا در آمده است تا با در اختیار گذاشتن ابزار و منابع آموزش الکترونیکی به معلمان، توانمندیهای مجموعه های آن لاین کتابخانه را به دانش آموزان نشان دهد.

l       تقریبا نیمی از کتابهای کتابخانه کنگره به زبانهایی غیر از انگلیسی هستند. برای بسیاری از نقاط جهان همچون چین، روسیه و آمریکای لاتین مجموعه های این کتابخانه کاملترین و عالیترین مرجع نمونه های خارج از کشور هستند.

l       کتابخانه کنگره بنا به ادعای گردنندگانش "پناهگاهی" برای آثار نادر، منحصر به فرد، و غیر قابل انتظاری است که دوران کاملی از تجربیات بشری را به نمایش می گذارد. البته بسیاری از این آثار؛ اجبارا و از سر ناچاری، به اینجا پناهنده شده اند!

l       گنجینه های آمریکایی کتابخانه کنگره" اولین نمایشگاه این موسسه است که در آن در هر زمان بیش از 300 اثر به نمایش گذاشته می شود و این آثار بطور متناوب تغییر می کنند،‌

 

l       از اینرو بازدید از این نمایشگاه حتی برای چندمین بار هم جذاب خواهد بود.

l       در میان نمایشهای دائمی کتابخانه دو کتاب بسیار با ارزش از مجموعه های این کتابخانه نیز قابل مشاهده اند که هر دو به قرن 15 میلادی تعلق دارند: یک کتاب مقدس گوتنبرگ که یکی از سه کپی کامل این اثر در جهان است که روی پوست گوساله نوشته شده اند و کتاب مقدس و بزرگ ماینز که نمونه ای بسیار جذاب از یک دست نوشته به حساب می آید.

l       بسیاری از مجموعه های موجود در کتابخانه بصورت سررسید یا کتاب نفیسی به چاپ رسیده است که قابل خریداری است.

l       مرکز عقاید بومی آمریکایی" مسوولیت محافظت و در دسترس قرار دادن میراث سنتی آمریکایی(توجه کنید: منظور همین تاریخ 400 ساله است.) را بر عهده دارد که بدین منظور به جمع آوری داستانهای شفاهی و آثار ثبت و ضبط شده موسیقی دانان، نویسندگان و قصه گویان از اشخاص شناخته شده و معروف گرفته تا شهروندان عادی می پردازد. این مرکز همچنین "طرح تاریخ سربازان" را نیز به اجرا در می آورد و تاریخچه های شفاهی که به صورت نوارهای ویدیویی یا صوتی ضبط شده اند را در کنار اسنادی همچون نامه ها، خاطرات، نقشه ها، عکسها و فیلمهای خانگی از سربازان شرکت کننده در جنگهای آمریکا و حامیان آنها،‌ جمع آوری و محافظت می کنند.

l       این کتابخانه همچنین با " آرشیو اینترنتی " ـــ که تجهیزات اسکن را تأمین می کند ـــ برای توسعه یک مرکز خاص برای اسکن کردن مطالب تاشدنی مثل نقشه ها همکاری می کند.

l        قبل و بعد از اسکن کردن، یک کتابدار هر کتاب را برای بررسی آسیبها بازرسی می کند ـــ کاری که هندی آن را " تعیین الویت نگهداری " می خواند. ده کارشناس اسکن در جایگاه های اسکن " کاتب ”می نشینند. در هر جایگاه " کاتب "، دو دوربین دیجیتالی بر بالای یک کتاب باز بر روی میز مکانیزه می چرخد.

l       کارشناس کتاب را در موضع درست اسکن قرار می دهد، عکسهای دیجیتالی را با یک پدال پائی می گیرد، سپس صفحه را ورق می زند و صفحات بعدی را اسکن می کند. این تیم می تواند 1000 جلد کتاب را در یک هفته اسکن کند. کتابها بعد از چند ساعت پس از اسکن و بازرسی ، بر روی اینترنت دردسترس قرر دارند.

l       فهرست پیوسته کتابخانه کنگره آمریکا یکی از کارآمدترین فهرستهای پیوسته در شبکه وب می باشد. این فهرست پیوسته اطلاعات بیش از 15 میلیون رکورد کتابشناختی شامل (کتابها، نشریات، مواد دیداری و شنیداری، آثار موسیقی، منابع نقشه برداری، کتابهای در حال انتشار، فایلها و پرونده های کامپیوتری، فهرستگان ملی آمریکا و غیره) را شامل می شود. این فهرست پیوسته به ویژه برای فهرستنویسی منابع جدید که هنوز در پایگاه اطلاعاتی ((CD-marc موجود نمی باشد بسیار با ارزش است.

l       به طوری که از طریق این فهرست پیوسته به راحتی می توان به فهرست برگه کتابهایی که اخیراً منتشر شده اند دسترسی پیدا کرد. از دیگر امکانات ارزشمند فهرست پیوسته کتابخانه کنگره، امکان نمایش و ذخیره فرمت مارک رکوردهای کتابشناختی است که فرآیند انتقال اطلاعات را به دیگر نظامهای فهرست ماشین خوان تسهیل کرده است. جستجو در این فهرست پیوسته برای بازیابی اطلاعات به دو صورت ساده و پیشرفته انجام می گیرد.

 

دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

گروه کتابداری و اطلاع رسانی

موضوع: ارزیابی نرم افزار پارس آذرخش

استاد :سرکار خانم  دکتر وزیر پور

صدیقه عباسپور تهیه و تنظیم:مهناز غیاثی ؛فاطمه معدنی؛   النازابراهیمی  ؛

مقطع کارشناسی ارشد

نیمسال اول 1389

•        دانشگاه سازمان پیچیده‌ای است که تربیت متخصصان جامعه را در رشته‌های گونان جهت رویارویی با عصر دانش برعهده دارد. امروزه دانشگاه‌ها با امکانات و تسهیلات بسیار زیاد، دانشجویان متعدد و متنوع به سازمان‌های بزرگ و پیچیده‌ای تبدیل شده‌اند و درصدد هستند تا از این منابع مادی و معنوی در جهت خدمت به جوامع حداکثر استفاده را کنند. یکی از امکاناتی که دانشگاه‌ها را در رسیدن به این هدف یاری می‌کند کتابخانه دانشگاه می‌باشد. از عواملی که در موفقیت کتابخانه‌های دانشگاهی نقش بسزایی دارد، تطبیق ساختار سازمانی آنها با نیازها و تغییرات محیطی می‌باشد تا بتوانند اهداف دانشگاه را در دنیای متلاطم امروزی برآورده سازند. انتظار دانشجویان از این کتابخانه‌ها دسترسی سریع به اطلاعات در 24 ساعته شبانه‌روز و در هر مکان می‌باشد و سیستم کتابخانه‌ای باید با اجازه دسترسی به خدمات کتابخانه در هر زمان انتظارات کاربران خود را برآورده سازد. امروزه در دنیای دیجیتالی دانشجویان در نهادهای دانشگاهی دیجیتال زندگی می‌کنند و دسترسی به منابع کتابخانه‌ها می‌تواند حتی از طریق یک لپ تاپ در هر مکانی غیر از کتابخانه فراهم شود. دانشگاه محلی کاملا پویا و جایگاه دانشجویان و محققانی است که خواهان کتابخانه‌هایی توانا در امر جمع‌آوری، مدیریت، حفظ و اشاعه دانش هستند و این بدان معناست که حوزه انتظار آنها از کتابخانه به عنوان کلیدی در ارائه خدمات تخصصی بالا می‌باشد. در نرم افزارهای موجود توجه باید حمایت و پشتیبانی از کتابخانه‌های دانشگاهی و تمرکز بر مسائلی باشد که در رسالت دانشگاه تعریف شده است. نرم افزار کتابخانه باید مجموعه‌ای جامع از نرم‌افزارهاجهت تقویت و بهبود نقش کتابخانه‌ها و افزایش دانش مدیران باشد و علاوه بر فراهم نمودن دسترسی آسان دانشجویان و محققان به دانش الکترونیکی و منابع، در حیطه دانشگاه و سراسر جهان، حتی کارکنان کتابخانه نیز دارای انسجام و یکپارچگی در امر خدمات و مدیریت مجموعه‌های خود باشند.

•        شرکت پارس‌آذرخش در تاریخ 1367/6/21 تحت شماره 72063 در اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی تهران ثبت شد. این شرکت با هدف فراهم‌­آوری و تهیه مواد کتابی و غیرکتابی و ارائه سرویس‌­های مربوط به کتابخانه و مراکز اسنادی کشور پا به عرصه اطلاع­رسانی نهاد.

•        با ورود کامپیوترهای شخصی در دهه 1360 به ایران و به کارگیری آن در اکثر سازمان­ها و ارگان‌های دولتی از جمله کتابخانه‌ها، آرشیوها و مراکز اسناد برای ذخیره و بازیابی اطلاعات کتاب‌شناسی، این شرکت در زمستان سال 68 کار طراحی و پیاده‌سازی بسته نرم­افزار جامع کتابخانه را در دستور کار خود قرار داد. بدین ترتیب مطالعات مقدماتی بسته نرم­افزار جامع کتابخانه توسط گروه کارشناسان نرم‌افزاری این شرکت و یک گروه کتابدار و اطلاع­رسان به عنوان مشاور آغاز و در سال 1369 اولین نسخه این محصول به جامعه کتابداری و اطلاع‌رسانی معرفی شد. این نرم­افزار در اندک زمانی توانست جای خود را در جامعه کتابداری و اطلاع­رسانی به دست آورد. با توجه به خصوصیت‌های این بسته نرم­افزاری اعم از جامعیت، کاربرمداری و... گرایش گسترده‌ای به این نرم­افزار رقم خورد و در طی زمان کوتاهی استفاده‌کنندگان بی شماری پیدا کرد. در زمستان 1377 طی مطالعات مقدماتی و متعاقب آن مطالعات جامع در خصوص شناخت، تحلیل، طراحی و پیاده‌سازی نرم­افزار جامع کتابخانه تحت محیط عامل ویندوز آغاز شد. این نرم­افزار انتخاب مناسبی برای جایگزینی نرم­افزار قبلی بود چرا که امکانات محیط‌های جدید از یک طرف و افزایش توقع کاربران نرم­افزارها از طرف دیگر، در محیط­های قبلی پاسخگو نبود.

•         

•        لذا تولید، توسعه و امکانات نرم­افزار پیش ­بینی شد و این نرم­افزار هم در مدت زمان کوتاهی توانست جایگزین نرم‌افزارهای قبلی پارس آذرخش شود و حتی خیل گسترده‌­ای از جامعه استفاده‌کنندگان جدید به خانواده پارس‌آذرخش اضافه شد. این روند رشد صعودی در این مقطع نیاز به انتشار اطلاعات در سطح وب جهانی را برای پارس‌آذرخش یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر رقم زد تا آن تاریخ هیچ اشاعه اطلاعاتی از کتابخانه­ها در سطح وب جهانی در ایران مطرح نبود تا اینکه Parsweb Suite محصول مبتنی بر وب پارس آذرخش متولد شد.

•        در زمستان 1378 مطالعات مقدماتی و متعاقب آن مطالعات جامع در خصوص شناخت، تحلیل، طراحی و پیاده‌سازی نرم­افزار جامع اطلاع­رسانی مبتنی بر وب  (Parsweb Suite) آغاز شد و در مدت زمان کوتاهی توانست ارتباط برخط کتابخانه‌های کشور را تحقق بخشد. البته ارتباط بین کتابخانه‌ها در دهه هفتاد توسط پروژه­های فهرستگان انجام می‌شد که الزاما شرکت پارس آذرخش مجری این پروژه‌ها بود.

•        در پاییز سال 1387 پورتال کتابخانه­ای شرکت پارس‌آذرخش با هدف ایجاد چهارچوب فکری و همچنین توسعه زیرساخت‌های فنی برای خدمات پیشرفته و امکان دسترسی پیوسته به مجموعه وسیع کتابخانه­ها تولید شد.

•        این برنامه یکی از اجزای کلیدی استراتژی الکترونیکی کردن خدمات کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع­رسانی به حساب می‌آید و نقش اساسی در هماهنگی و تحرک در دیجیتالی کردن فعالیت­ها در کتابخانه و مراکز اسناد و آرشیو دارد.

•         

•        این شرکت با بیش از دو دهه فعالیت در حوزه کتابداری و اطلاع­رسانی همواره سعی نموده ‌است با توسعه نرم‌افزارهای پیشرفته مبتنی بر فن‌آوری‌های نوین، کیفیت خدمات اطلاع‌رسانی کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع­‌رسانی را ارتقا بخشد.

•        سیر تکاملی کتابخانه‌ها، دسترس‌­پذیری اطلاعات و منابع اطلاعاتی را به طور چشمگیری تسهیل و تسریع نموده و استفاده از فن­آوری اطلاعات و ارتباطات، امکان مدیریت بهینه اطلاعات و اطلاع‌رسانی مناسب به روش‌های مختلف را فراهم ساخته است. در این راستا شرکت پارس آذرخش با بهره‌گیری از فن‌آوری­‌های نوین و در مسیر حرکت به سوی کتابخانه دیجیتالی و تجربه خدمات جدید توسط کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی، کتابخانه‌‎های دیجیتال با رویکردهای نوین اطلاع‌رسانی را در زمستان سال 1387 تحقق بخشید.

•        به­‌طور کلی می­‌توان عواملی که سبب حرکت از کتابخانه الکترونیک به سمت کتابخانه دیجیتال ­شد را به صورت زیر خلاصه نمود:

•        گردآوری، ذخیره و سازماندهی اطلاعات و دانش به شکل دیجیتالی؛

•        کمک به انتقال مقرون به صرفه و کارآمد اطلاعات (صرفه­جویی در هزینه و زمان)؛

•        تاثیر قابل توجه در سرمایه‌گذاری روی ساختار رایانه‌ای و ارتباطی؛

•        ارتباطات قدرتمند و همکاری مابین جوامع پژوهشی، بازرگانی، حکومتی و آموزشی؛

•        استفاده از فرصت­‌های آموزشی مادام‌العمر؛

•        دسترس­‌پذیر ساختن منابع کمیاب و نایاب؛

•        حفاظت از منابع آسیب‌پذیر

•        نرم‌افزار کتابخانه دیجیتال پارس‌آذرخش Digilib Suite با هدف سازماندهی، ذخیره و بازیابی اطلاعات منابع دیجیتال در سطح کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی توسعه یافته است. چرا که موارد فوق نقطه شروع در اطلاع‌رسانی و ارائه خدمات کتابخانه دیجیتال است. بررسی کلی:

•      ویژگیها و مزایای  آن

•        نرم­افزار پایه برای حرکت به سوی کتابخانه دیجیتالی؛

•        نرم­افزاری کاملا جامع و یکپارچه (integrated) است که تمام بخش‌های آن از بانک اطلاعاتی مشترکی استفاده می‌کنند.

•        قابل نصب در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع­رسانی کوچک با چند ایستگاه کاری تا مراکز بزرگ با صدها ایستگاه کاری؛

•        بهره‌گیری از قابلیت SSO یا استفاده از تمامی امکانات سیستم بر اساس سطح دسترسی کاربر فقط با یک بار ورود؛

•        بدون محدودیت در تعداد ایستگاه‌های کاری؛

•        امکان نصب به‌صورت متمرکز، نیمه متمرکز و غیرمتمرکز

•        قابلیت نصب در سیستم‌ عامل‌های MS Windows 2000/XP/2003/Vista؛

•        اعمال کلیه تغییرات در بانک اطلاعاتی به‌صورت برخط (Online)؛

•        پوشش رسم‌الخط­های متداول چون: فارسی، انگلیسی، عربی، فارسی- انگلیسی، فارسی- عربی، انگلیسی- عربی؛

•         امکان جستجوی تمام متن فایل‌های متنی؛

•        بهره‌مندی از جداول پارامتری در قسمت‌­های مختلف سیستم؛

•        برخورداری از محیط گرافیکی کارآمد؛

•        Online Help در تمام بخش­‌های نرم‌افزار؛

•        امکان تبادل اطلاعات با بانک‌های معتبر جهانی؛

•        امکان طراحی گزارش‌های متنوع توسط کاربر؛

•        تهیه انواع خروجی‌های آماری از اطلاعات اعضا و امانت؛

•        ثبت Log و تهیه گزارش عملکرد کاربران؛

•         

•        بهره­‌گیری از امکانات بسیار قوی و وسیع جستجو و مرور (Browsing)؛

•        اساس و پایه­ای برای خدمات دارای ارزش افزوده محسوب می‌شود؛

•        دربرگیرنده منابع دیجیتالی خارج از حوزه مدیریتی و محیط خود؛

•        تمام فرایند و خدماتی که اساس و پایه هر کتابخانه است، را شامل می‌شود؛

•        نگرشی به کل منابع کتابخانه دارد و شکل و قالب آن اطلاعات را در نظر می­گیرد؛

•         به جوامع یا حوزه­های خاصی از استفاده‌کنندگان خدمت می­‌کند. (مانند آنچه که اکنون
کتابخانه­‌های سنتی انجام می­دهند) با این تفاوت که این جوامع ممکن است در شبکه اینترنت پراکنده باشند؛

•        فراهم آوردن امکانات متعدد دسترسی سدر اختیار داشتن مالکیت و کنترل منابع (برخی از آنها ممکن است خریداری شوند)؛

•        منابعی را دربرمی­‌گیرد که ممکن است از هیچ راه دیگری امکان دسترسی به آنها وجود نداشته باشد؛

•        طیف کاملی از عملگرهای جستجو، امکان مرور واژه­های جستجو، غنی‌سازی رکوردها با کنترل واژگان و امکان اصلاح جستجوهای اولیه را فراهم می­کند؛

•        ارائه نرم‌افزار به دو صورت به متقاضیان؛

    ؛LAN Based (Digilib Suite)

•        WEB Based (SIS Portal)

بهره‌­برداری از نرم­‌افزار SIS Portal مستلزم داشتن نرم­‌افزار Dgilib Suite بر روی شبکه داخلی مرکز است.

•        کار کردن با پار آذرخش دشوار نیست، تمام تنظیمات و گزارش گیری ها و دیگر موارد مدیریت نرم افزار در اختیار استفاده کننده است. به زبان دیگر برای هر ایراد و مشکل جزئی به اعزام کارشناسان شرکت نیاز نیست.

•        ج. کاربران نامحدود: در نرم افزار فوق محدودیتی برای استفاده کابران متعدد وجود ندارد.

•        د. پشتیبانی ویندوز: پارس آذرخش برنامه ای کاملا ویندوزی است.

•       معایب آن

الف. ارجاعات: نرم افزار پارس آذرخش  در موضوعات و پدیدآورنده ها سیستم ارجاع ندارد. رعایت این مساله بخصوص در موضوعات از اهمیت بالایی بر خوردار است. چنانچه موضوعاتِ غیر سرعنوانی به سرعنوانها ارجاع نشوند، جستجوی موضوعی ناقص و ابتر خواهد بود. پارس آذرخش فاقد چنین ارجاعاتی است. گرچه جستجوی آزاد تا حدودی این کمبود را پوشش می دهد، با این وجود نداشتن سیستم ارجاعات از معایب بزرگ این نرم افزار به شمار می رود. لازم به یاد آوری است که این ایراد اساسی در سی دیِ کتابشناسی ملی نیز به خاطر پشتیبانی پارس آذرخش سرایت کرده است.

•        ب. جستجوی حرف به حرف: در نرم افزار پارس آذرخش جستجو تا حدود زیادی کلمه به کلمه است . این مشکل که به نوع ساختار الفبای فارسی بر می گردد، در جستجو ایجاد مشکل میکند. پارس آذرخش به گونه ای است که چنانچه مثلا واژه "خداشناسی" در درون برنامه بصورت جدا از هم تایپ شود، در جستجو نیز باید جدا نوشته شود و گرنه جستجویی که در آن دو کلمه "خدا" و "شناسی" بدون فاصله تایپ شوند، نتیجه ای در بر نخواهد داشت. از آنجایی رعایت یکدستی (جدا نویسی یا بی فاصله نوشتن همه کلمات) در تایپ برای کلیه واژه ها تقریبا امکان ناپذیر است و نیز این یکدستی در یک کتابخانه با کتابخانه های دیگر ممکن است تفاوت داشته باشد، لذا همواره مراجعین کتابخانه را دچار سردرگمی و در نتیجه جستجو اخلال ایجاد می نماید.

•        ج.کپی کردن فایل  و فونت های فارسی  به درون سیستم و نرم افزار پارس آذرخش امکان پذیر نیست .

•        د.به محض ورود اطلاعات  جدید  لیست برنامه و داده های جدید اضا فه نمی گرددو در لیست جستجو نخواهد آمد باید بعد ازانجام ایندکس منتظر دریافت اطلاعات جدید باشیم.

 

 موضوع : کتابخانه های  دیجیتال

  استاد : خانم دکتر وزیرپور  

   تهیه و تنظیم: افسون امانی فر     

 

فرآیند تغییر کتابخانه های سنتی :                       

   باظهور و ابداع رایانه در سال 1969 کتابخانه ها در صدد مکانیزه نمودن فرآیند کاری خود بر آمدند. در نتیجه کتابخانه ها اولین مراکزی بودند که فناوری های رایانه ای را اقتباس و برای تسهیل فعالیت ها و ارائه خدمات از آن بهره گرفتند و با ظهور فهرستهای رایانه ای گام- های بعدی به سوی خودکار سازی سایر فرآیند های کتابخانه ای آغاز شد و به تدریج علاقه به موضوع کتابخانه های دیجیتالی در قالب نظری و کاربردی به وجود آمد.

 سابقه تاسیس کتابخانه دیجیتال :   

در سال 1971 مایکل هارت اولین کتابخانه دیجیتال را بنیان نهاد. وی در دوران دانشجویی خود در دانشگاه ایلینویز وبا هدف (در دسترس قرار دادن رایگان و الکترونیکی هر چه بیشتر کتابهایی که تاریخ حق مولف آنها به پایان رسیده است ) طرح گوتنبرگ را راه اندازی کرد.  این طرح اولین سایت حاوی اطلاعات در اینترنت و نیز اولین کتابخانه دیجیتالی شده جهان بود. طرح گوتنبرگ قدیمی ترین طرحی است که کتابهای الکترونیکی رایگان را تولید و روی اینترنت قرار می دهد وبیشتر این کتابها آثار ادبی کهن بودند.

تعریف کتابخانه دیجیتالی :                              

از کتابخانه های دیجیتالی تعاریف  گوناگونی شده است از جمله ویلیام آرمز متخصص کتابخانه دیجیتال چنین می گوید :

کتابخانه دیجیتال مجموعه ای سازمان یافته از اطلاعات است که بر روی یک شبکه و با ساختار دیجیتال در دسترس قرار دارد.

همچنین فدرا سیون کتابخانه های دیجیتال در تعریف این کتابخانه ها می گوید :

کتابخانه های دیجیتال تشکیلاتی هستند که برای گزینش ، ساختاربندی ،ایجاد امکان دسترسی به منابع فکری ، تفسیر،حفظ انسجام و تداوم گردآوری آثار رقومی، منابعی – شامل کارکنان متخصص –فراهم می آورند به گونه ای که این منابع برای اجتماعات مشخص یا مجموعه ای از جوامع به سهولت در دسترس قرار داشته باشد.

در این تعریف بر 3 فرایند اصلی علم کتابداری و اطلاع رسانی یعنی گرداوری ،سازماندهی و اشاعه اطلاعات تاکید شده و بر نقش کتابداران به عنوان متخصصین این فن تاکید گردیده است.

 دلیل ایجاد کتابخانه های دیجیتالی :

 دلیل اصلی برای ایجاد کتابخانه های دیجیتالی این باور است که آنها مبادله اطلاعات را به نحوی بهتر از گذشته انجام می دهندو در بیشتر جهات ، هم از لحاظ سرعت و هم از لحاظ قابلیت و کیفیت ارائه کار و ایجاد ارتباط و راهنمایی کاربران به مفهوم و موضوع مورد نظر بهینه شده اند که در نهایت شخص را با موضوع و مواد مربوطه از یک طرف و سایر محیط ها و سیستم اطلاع رسانی از طرف دیگر مرتبط می سازند.

 محتوای کتابخانه های دیجیتالی :                       

- بخش مهمی از کتابخانه های دیجیتالی نمونه های الکترونیکی منابع چاپی و غیر چاپی موجود در کتابخانه هستند که می توانند کتابها ، مجلات و منابع دیداری و  شنیداری و... راشامل شوند.

درواقع  خودشان به تولید محتوا و دیجیتالی کردن منابع اقدام می کنند و باید ارزش افزوده نشرالکترونیکی را هم در نظر بگیرند.

- بخش دیگری از محتوای منابع دیجیتالی را منابع اطلاعاتی در اینترنت  تامین می کنند. گرداوری این منابع از این لحاظ اهمیت دارد که برخی از منابع اطلاعاتی در محیط اینترنت منحصر به فرد   بوده و دارای نمونه چاپی نیستند یا دارای ارزش افزوده ای هستند که نمونه چاپی آنها این ویژگی را ندارد.

 یکی دیگر از مجموعه های مهم کتابخانه های دیجیتالی پایگاههای اطلاعاتی و مجموعه های متن کامل مجلات علمی و تخصصی است مانند ابسکو ، الزیویر ساینس ، امرالد و ...

اجزاء سازنده کتابخانه های دیجیتال :                  

-  منابع اطلاعاتی دیجیتال شده                                            

-  استفاده از فناوری های اطلاع رسانی و رایانه ای درگردآوری

-  سازماندهی وذخیره و دسترسی اطلاعا ت  

-   داشتن جامعه مخاطب مشخص 

-  دارا بودن نیروی انسانی متخصص  

کتابخانه دیجیتال به طور کلی از دوبخش تشکیل شده :

بخش مربوط به ذخیره اطلاعات 

بخش خدمات 

آنچه درکتابخانه دیجیتالی از منظر کاربران دارای اهمیت است بخش مربوط به خدمات می باشد که باید دارای توانمندی های زیر باشد :

search قابلیت جستجو    

Searching cross جستجوی موازی پایگاهها 

Annotationاطلاعات اضافی در مورد مدرک     

Browsingمرور منابع           

ویژگیهای کتابخانه دیجیتالی :                  

دسترسی از راه دور به منابع در هر زمان و مکان                  

امکانات وسیع و قوی برای جستجو                                    

امکان استفاده چندین کاربر در آن واحد از یک منبع خاص         

همکاری کتابداران و مهندسان علوم رایانه                             

ارائه خدمات به جوامع و حوزه های خاصی از استفاده کنندگان     

اساس و پایه ای برای خدمات دارای ارزش افزوده                   

امکان دستیابی به منابع دیجیتالی خارج از حوزه مدیریتی و فیزیکی کتابخانه

عدم ارتباط مستقیم و رودررو میان کتابدار و کاربر                 

اهداف کتابخانه های دیجیتال :                    

گردآوری ، ذخیره سازی و سازماندهی اطلاعات به شکل دیجیتال

کمک به انتقال مقرون به صرفه اطلاعات

تاثیر قابل توجه در سرمایه گذاری روی ساختار رایانه ای و ارتباطی   

استفاده از فرصتهای آموزشی مداوم 

ایفای نقش رهبری بین المللی به طور عام وترویج دانش در بخشهای مهم و راهبردی 

ارتباط و همکاری مابین جوامع پژوهشی وبازرگانی و آموزشی      

نقش کتابداران در کتابخانه های دیجیتالی :    

به دلیل بکارگیری فناوری پیشرفته در کتابخانه های دیجیتال کتابداران باید نقشهایی چون : تسهیل کننده بازیابی اطلاعات، واسط جستجوی طلاعاتی ،گردآورنده اطلاعات ، پردازشگر اطلاعات رابر عهده داشته باشند و برای اجرای این نقشها احتیاج به یکسری تخصص ومهارت دارند.

 تخصص ها و مهارتهای مورد نیاز کتابداران دیجیتالی

سازماندهی اطلاعات و مدیریت دانش

مدیریت کتابخانه های دیجیتالی

اشاعه اطلاعات دیجیتالی

-پردازش اطلاعات دیجیتالی

مدیریت تبدیل منابع

ارائه امکان دستیابی و بازیابی منابع دیجیتالی                        

حمایت از مولف الکترونیکی                                           

ذخیره سازی و سازماندهی و حفاظت منابع دیجیتال                 

مشخصات کتابخانه های دیجیتالی :             

مشخصات فنی

قابلیت جستجو

مشخصات گرافیکی

قابلیت های عمومی

مشخصات فنی شامل : قابلیت توزیع اطلاعات ، امکان ارائه روی وب ، قابلیت پردازش حجم زیاد اطلاعات ، قابلیت ایجاد ابردادهها درسیستم ، امکان ایجاد پایگاههای اطلاعاتی موضوعی و ... 

 قابلیت جستجو شامل :  قابلیت جستجو بر اساس انواع فیلدها ، توان 

استفاده از قابلیتهای جبر بولی ، امکان جستجوی ترکیبی در فیلدهاو...

مشخصات واسط گرافیکی شامل : کاربر پسند بودن ، جذابیت گرافیکی صفحات ، امکان دسترسی سریع و آسان به صفحات قبل و بعد و...

قابلیتهای عمومی شامل : امکان روزآمد سازی اطلاعات مورد نیاز ، امکان دسترسی به اطلاعات در شبکه ، امکان اتصال به انواع سایتهای مفید داخلی و خارجی ، ارتباط با مخاطبان سازمان به صورت الکترونیکی وازراه دور

معماری کتابخانه های دیجیتال  :               

در کتابخانه های دیجیتال ، تبدیل متون به روش تصویر برداری صورت می گیرد. یک صفحه تصویر برداری شده ،شکل ظاهری صفحه چاپی را باز تولید می کند،اما متن را تنها به شکل یک تصویر ارائه می کند و امکان جستجوی تصویر برای یافتن واژه های خاص وجود ندارد.تشخیص نوری کاراکتر یکی از فنون تبدیل تصاویر به نوشته های معادل انهاست. فن اصلی برای برنامه رایانه ای آن است که کارکترهای انفرادی را تفکیک و سپس هر یک را با الگوی ریاضی آن مقایسه می کند.

به طور کلی معماری کتابخانه های دیجیتالی شامل 3 بخش عمده اند :

لایه داده ها :در این لایه کلیه اعمال مربوط به بانکهای اطلاعاتی وجداول سیستمی و برنامه های کاربردی انجام می شود.

لایه پردازش : این لایه رابط بین بانکهای اطلاعاتی و فرمهای کاربران می باشد که دستورات مختلف را از لایه کاربر گرفته و پس از پردازش در لایه داده ذخیره می کند.                                 

لایه کاربر : این لایه  خروجی نرم افزار است.   

سایر نکاتی که در هنگام طراحی معماری کتابخانه های دیجیتال باید مورد توجه قرار داد عبارتند از:

امکان دریافت لیست کتابهای ناشرین

امکان کد دهی به کتابها

امکان اضافه و حذف و تغییر کتابها

امکان ثبت نام فرد یا سازمان در کتابخانه

امکان تغییر میزان دسترسی به منابع برای تک تک افراد

استفاده از زبانهای مختلف 

مقایسه کتابخانه های دیجیتالی با کتابخانه های مجازی و الکترونیکی  :

کتابخانه دیجیتالی مشابه کتابخانه سنتی است و دارای ساختمان و تجهیزات .کتابداران نقش واسط (البته از نوع ضعیف) ، منابع فیزیکی و مجموعه خاص است و تفاوت در نوع مواد (دیجیتالی بودن آن ) و درنتیجه امکان دسترسی از راه دور و قابلیت استفاده از شبکه است.

کتابخانه های مجازی  کتابخانه های بدون دیوار و بدون منابع و فاقد کتابدار نقش واسط است و در واقع یک مرکز ارجاعی پیوسته است پیوندهایی را به سایت های اطلاعاتی مرتبط فراهم می کند. در واقع کتابخانه مجازی به خودی خود فاقد منابع و مکان حاضر است و منابع آن گرداوری نشده و در سراسر جهان پراکنده است.

کتابخانه های الکترونیکی یک گام فراتر ازکتابخانه های خودکار ویک گام  عقب تر از کتابخانه های دیجیتالی هستند. در این کتابخانه ها حضور فیزیکی پر رنگ تر ازکتابخانه دیجیتالی است. اینها دارای ساختمان و تجهیزات و قفسه ها و منابع و کتابدار هستند و به روشهای سنتی و خودکار سازماندهی و اداره می شوند و دارای مواد غیر چاپی مانند فیلم ومیکروفیلم و میکروفیش و انواع لوحهای فشرده هستند.

منابع و ماخذ                                      

آرمز، ویلیام وای .کتابخانه های دیجیتالی .ترجمه فرزانه شکوری .-

 تهران :نشر قو،1381

   پناهی ، سیروس. کتابخانه مجازی و تفاوت های آن با کتابخانه های  دیجیتالی.فصلنامه کتاب ،دوره چهاردهم.2(تابستان1382)

علیدوستی، سیروس .فناوری اطلاعات و کتابخانه ها.- تهران پژوهشگاه  اطلاعات و مدارک علمی ایران،1385. 

www.nlai.ir

www.lib-service.blogfa       

  وب چیست ؟

در اوایل دهه ۱۹۸۰ در موسسه سرن (مرکز تحقیقات هسته اى اروپا)، دانشمندى به نام تیم برنرزلى گسترش اتصال درونى رایانه هاى دنیا را مطرح کرد و پیش بینى کرد که در آینده بتوان به تمام اطلاعات و فایل هاى مرتب مربوط به فیزیک دسترسى یافت. در ۱۹۸۸ اولین برنامه کاربردى فرامتن منتشر شد و در مارس ۱۹۸۹ برنرزلى به همراه روبرت کایلیائو براى شروع کار پروژه اى را ایجاد کرد که از طریق شبکه رایانه اى دستیابى به فرامتن را فراهم مى کرد. پروژه اى به نام «تار عنکبوتى وب» که شامل شبکه اى از پیوندها بود. در واقع هدف اصلى آن، اشتراک مسائل تحقیقاتى و همکارى میان فیزیکدانان در نقاط مختلف بود. شبکه وب در ماه مه ۱۹۹۱ پس از تحقیقات گسترده با نام وب در سرن منتشر شد و در سال ۱۹۹۳ به عموم معرفى گردید. شبکه جهانى وب یکى از جدیدترین خدمات اطلاع رسانى در اینترنت است که نسبت به دیگر ابزارها و خدمات اینترنت به سرعت در حال رشد و گسترش است و بسیارى از صاحب نظران عقیده دارند که ظهور شبکه جهانى وب با قابلیت ارائه تصاویر گرافیکى رنگى، فیلم، صوت و متن همراه با پیوندهاى فرامتنى مهمترین دلیل رشد روزافزون استفاده از اینترنت است، به طورى که مشتاقان به کارگیرى وب به سرعت در حال افزایش اند

 

آیا اینترنت همان وب است؟

اکثر کاربران فکر می‌کنند که وب همان اینترنت است اما اینترنت در سال ۱۹۸۳ وقتی  که آرپانت شروع  به استفاده از پروتکل TCP/IP کرد،  شکل گرفت.    

شبکه جهانی وب از سرورها که صفحات را دربر دارند و مرورگرهای بسیاری همانند فایرفاکس ، اینترنت اکسپلورر ، سافاری و… ساخته شده است. درواقع اینترنت مجموعه‌ای از فناوریها‌ست که موجودیت وب را رقم زده است. باید به این نکته توجه داشت که بسیاری ازبرنامه‌های تحت شبکه بدون نیاز به وب کار می‌کنند مانند ایمیل، یا چت مبتنی بر اینترنت ، نرم‌افزارهای پیام رسان ، تل‌نت، تورنت...

وب 1.0 ، وب 2.0 ، وب 3.0

وب 1.0 از سال 1989 که وب توسط آقای «برنرز لی» ابداع شد جنبشی به وجود آمد که بیایید همه چیز را از روی کاغذ به اطلاعات الکترونیکی تبدیل کنیم. افراد و شرکت ها تلاش می کردند محتوای کاغذی خود را به محتوای دیجیتالی تبدیل کنند. جنبش پر سرعت دیجیتالی شدن اطلاعات سبب شد که کاربران امکان دسترسی به انبوهی از اطلاعات را داشته باشند. نتیجه ی این حرکت میلیون ها صفحه حاوی اطلاعات مختلف است که امروز در دسترس ماست و خیلی ها برای تعریف آن از این جمله استفاده می کنند: «چیزی که در اینترنت نیست، وجود ندارد.» دیجیتالی شدن اطلاعات همچنان با سرعت زیادی ادامه دارد و احتمالا تا سال های زیادی نیز ادامه خواهد داشت. تعدادی از ادارات و سازمان های دولتی سیستم های اتوماسیون اداری خود را راه اندازی کرده اند و بسیاری دیگر در حال راه اندازی آن هستند. در کنار آن، مراکز اسناد دیجیتالی هم در حال فعال شدن هستند. مشابه همین روند در میان شرکت های خصوصی و اشخاص هم دیده می شود. بنابراین شاید از روی این شواهد به نوعی بتوان گفت که قسمت عمده جامعه فعلی ایران در مرحله «وب 1.0» قرار دارد.

وب 2.0 به تدریج کاربران با انبوهی از اطلاعات رو به رو شدند که خود یک مشکل محسوب می شد. باید راه حلی پیدا می کردند. از این جا بود که کم کم «نرم افزارهای مبتنی بر وب» به کمک کاربران آمدند. هر روز انبوهی از مطالب و اخبار در وب سایت ها و وبلاگ های مختلف به زبان فارسی منتشر می شود. تصورش را بکنید که شما به عنوان یک کاربر چگونه می توانید از تمام اخبار مهم و مطالب جالب مطلع شوید؟ سایت «بالاترین» یک وب سایت فارسی است که بر اساس تفکر «وب 2.0» ساخته شده است. صدها کاربر سایت بالاترین هنگام وب گردی هر مطلب جالبی که پیدا می کنند را در این سایت قرار می دهند و کاربران دیگر به آن ها رای می دهند. مطالبی که رای بیشتری بگیرند در رتبه ی بالاتری قرار می گیرد. نتیجه کار این است که هر روز می توان از مطالب پرطرفدار وب فارسی مطلع شد بدون این که مجبور باشید خودتان را در انبوهی از اطلاعات غرق کنید. «نرم افزارهای مبتنی بر وب» محیط وب را از صفحات ساده تبدیل به دنیایی چند بعدی کرده اند که امکان ارتباطات فردی و کارهای گروهی را فراهم کرده است. شبکه های اجتماعی به سرعت به وجود آمدند و با استقبال گسترده کاربران رو به رو شدند. در حال حاضر کمتر کاربری است که برای خود صفحه ای در یک شبکه اجتماعی نداشته باشد. شما در صفحه خود در فیس بوک، مای اسپیس و یا یاهو 360 چه چیزی دارید؟ فقط اخبار سیاسی؟ قطعا موضوع فراتر از این است. در آن جا با دوستان خود ارتباط برقرار می کنید. با افراد جدیدی آشنا می شوید. عکس به اشتراک می گذارید و با دیگران بازی های آنلاین انجام می دهید. بله این همان وب نسخه دومی است که به دنبالش بودید. نرم افزاری که بر روی اینترنت قرار دارد. یکی از بهترین تعاریف «وب 2.0» این است که وبوب تبدیل به بستری شده که می توان همه جور نرم افزاری را بر پایه آن ساخت تا کاربران فارغ از نیاز به نصب آن بر روی کامپیوتر شخصی خود بتوانند از هر جایی به آن ها دسترسی داشته باشند. روابط و فعالیت های اجتماعی را از طریق 2.0 جبران کرده اند.

وب 3.0 نسخه سوم وب تازه در حال متولد شدن است. با این که هنوز نمی توانیم در مورد این کودک زیاد حرف بزنیم اما می توان گفت که قرار است که فرزند جدید وب بچه باهوشی باشد. در «وب 3.0» بحث اصلی در مورد هوشمند شدن وب است. پیش بینی می شود که در آینده نزدیک کامپیوتر ها، محتوای وب را می فهمند و آن را درک می کنند. اگر در متنی نوشته شد «اول فروردین» نرم افزار متن را به نوروز ربط می دهد. این درک اطلاعات توسط نرم افزارهای مبتنی بر وب سبب می شود که جستجو و حرکت در اطلاعات بسیار سریع تر و بهینه تر از قبل بشود. نرم افزار ها قادر به شناسایی افراد، مکان ها، رویداد ها و ارتباط آن ها با یکدیگر خواهند بود. ارتباط متقابل اطلاعات با یکدیگر و قابلیت دسترسی به اطلاعات با هر نوع دستگاه ارتباطی از دیگر مشخصه های وب نسخه سوم خواهد بود.

گوگل و ویکی پدیا بهترین نمادهای وب 2 هستند.

1.گوگل: گوگل از ابتدا به عنوان یک سرویس جستجو عرضه شد. هیچ‌گاه به تنهایی فروخته نشد و بابت ارائه خدمات پایه‌ای وجهی دریافت نکرد، هیچ کاربری را ملزم به داشتن محیط یا سکوی خاصی ننمود،اما سرویس‌دهی گوگل براساس چیزهایی است که همان کاربران سرویس گوگل ایجاد کرده‌اند. یعنی جستجو زمانی ثمربخش است که چیزی برای جستجو وجود داشته‌باشد. درواقع گوگل بر پایگاهی از داده‌ها تکیه کرده است که داده‌های آن متعلق به خودش نیست، بلکه فقط آن‌ها را دسته‌بندی و علا‌مت‌گذاری می‌کند و این نشان می دهد که در وب2 کاربر فقط مصرف کننده نیست ،بلکه به تولید محتوا نیز می پردازد لذا "خدمت‌رسانی" یکی از کلیدهای طلا‌یی موفقیت است که شرکتی مانند گوگل آن را خیلی زود پیدا کرد و به همین سبب به یکی از نمادهای وب 2 بدل شده است.

2.ویکی پدیا: ویکی پدیا دایرةالمعارفی است که اکنون به اهمیت و جایگاهی غیر‌قابل‌انکار دست یافته است. نکته جالب اینجاست که هم‌اکنون از شیوه عملکرد‌ ویکی‌پدیا انتقادات گوناگونی می‌شود. اما شاید آن‌چه منتقدان کمتر بدان توجه داشته‌اند، موضوع اصلی یا همان فرهنگی است که ‌ویکی‌پدیا‌ پدید آورده است. زیرا حاصل و ثمره رشد این فرهنگ علیرغم کاستی‌ها و نقصان‌ها به اندازه‌ای "خوب" است که‌ ویکی‌ها را به جریانی تاثیر‌گذار و پایگاهی پر‌طرفدار در   وب تبدیل کند و این چیزی است که نظریه‌پردازان ‌‌وب2 آن‌ را‌ تمرکز‌زدایی می‌نامند.

وب 3 : وب معنایی

وب 3 ، وب معنایی به زمان و مکانی اشاره دارد که در آن همه ماشین ها می توانند درست به همان نحوی که انسان ها وب را می خوانند، به مطالعه وب بپردازند. به عبارت دیگر وب محلی است که در آن موتورهای جست وجو و نرم افزارها می توانند به شیوه بهتری وب گردی کنند تا چیزی را که به دنبال آن هستیم پیدا کنند. وب 3 را همچنین می توان استانداردی تعریف کرد که وب را مبدل به یک پایگاه داده های بزرگ می کند. جنبه دیگر وب 3 دقیق کردن و پیشرفته کردن جست وجو است. امروزه با استفاده از موتورهای جست وجو می توانیم کلیدواژه ها را جست وجو کنیم. موتورهای جست وجو با استفاده از الگوریتم ها و عنکبوت های وب خز خود، می توانند با استفاده از رتبه بندی صفحات وب، صفحات مرتبط با کلیدواژه جست وجو شده را در لیستی به ما نشان دهند. در وب 3 با قابل فهم شدن صفحات وب برای ماشین و همچنین به یاری هوش مصنوعی، با پدیده ای سرو کار خواهیم داشت که نیاز کاربر را درک می کند، خود، اینترنت را می کاود، تحلیل می کند و دست آخر جواب مختصر و مفید را در اختیار کاربر می گذارد. در وب 3 می توان به یاری صوت، دنبال صدای مشابه گشت و یا به یاری یک عکس، عکس های مشابه و دارای محتوای انتزاعی مشابه را پیدا کرد. یک ویژگی ابتدایی وب  3 استفاده از متادیتاها یعنی «اطلاعاتی درباره اطلاعات» است. در وب 3 همه وسایل خانگی و دور و بر ما به صورت تعاملی و دو جانبه با وب در ارتباط منطقی قرار می گیرند؛ پرده ها می توانند اخبار هواشناسی را دریافت کنند و متناسب با وضعیت آب و هوا و روشنایی باز یا بسته شوند. شما می توانید در همان حالی که جلوی آینه مسواک می زنید، آخرین اخبار روز را دریافت کنید. می توانید با موبایلتان با یخچال خانه تماس بگیرید تا وقتی در سوپرمارکت هستید، چک کنید چه چیزی تمام شده. در همان زمان می توانید تماس دیگری با مایکروفر آشپزخانه برقرار کنید.وب 3 راه های ارتباطی بهتری برای دستیابی به اطلاعات تولید شده، ایجاد می کند و ظرفیت بیشتری برای پردازش شناختی اطلاعات دارد. در وب 3 از ویکی ها به عنوان یک پلت فرم استفاده می شود، مثالی که در مورد نقش ویکی ها در دانش پزشکی می توان زد اینکه ویکی پروتئینی است که از فناوری های معنایی استفاده می کند. این ویکی، اطلاعات چندین پایگاه داده برجسته زیست پزشکی و کتابخانه ملی پزشکی را در هم می آمیزد. در وب 3 دسترسی به اطلاعات به جای اینکه بر کلیدواژه ها متکی باشد، بر یک چارچوب معنایی تکیه می کند. سکند لایف سکند لایف سمبلی از وب 3 است. در این جهان مجازی شما می توانید همزاد مورد نظر خود را درست کنید و در آن زندگی مجازی جدیدی را تجربه کنید.

وب؛ اجرایی چند لایه

وب 1 فقط قابل خواندن بود، وب با تولید محتوا همراه بود و با آنچه که سایت ارائه میکرد سازمان می یافت.
وب 2 بصورت «خواندنی ـ نوشتنی» توسعه یافت و کاربران نقش فعالی به عهده گرفتند.
وب 3 میتواند این مرحله را با اجازه دادن به انسانها برای تغییرات در سایت و  منابع آن بیشتر ادامه دهد. با نمای رشد ثابت قدرت رایانه، این غیر قابل باور نیست که نسل بعدی سایت ها مجهز به منابعی شوند که کد مشارکتی کاربران بر روی آنها اجرا شود.
«وب اجرایی» میتواند اپلیکیشن های آنلاین را در همه توابع پلتفرم هایی که منتقل میکند در یک اینترفیس واحد ... ترکیب کند.

وجیهه وکیلی

 

براساس آنچه گفته شد دو کارکرد عمده برای ابرداده ها می توان برشمرد:

به صرفه ترین روش ایجاد ابرداده همزمان با تولید منبع است زیرا پدیدآورنده وب تنها کسی است که محتویات صفحه وب را به بهترین وجه می شناسد.

7-تاریخ(date): تاریخی که به آفرینش یا در دسترس قرارگیری منبع مربوط است.

8-نوع(type): ماهیت یا گونه محتوایی منبع

9-قالب(format): شکل دیجیتالی یا فیزیکی منبع .

10-شناسه(identifier): ارجاعی روشن و واضح به منبع در بستر و بافتی مشخص

11-منبع(source): ارجاع به منبعی که منبع فعلی از آن مشتق شده است.

12-زبان(language): زبان محتوای فکری منبع

13-رابطه(relation): ارجاع به منبعی مرتبط

14-پوشش(coverage): وسعت و دامنه محتوای منبع

15-حقوق(rights management): اطلاعات مربوط به حقوق منبع

”

ProQuest ، endnote

استاد مربوطه :سرکار خانم دکتر وزیرپور

مربوط به درس ذخیره وبازیابی اطلاعات

تهیه کننده :سمیرا باقری

آذرماه 1389

 

ProQuest مجموعه ای از پایگاههای اطلاعاتی است که شامل مقالات نشریات علمی پایان نامه ها ،سخنرانی ها،گزارش ها و....می باشد.که به صورت چکیده ،تمام متن به همراه تصویر ارائه می دهد.بیش از نیمی از مقالات به صورت تمام متن می باشد روز آمدی وسرعت در انتقال اطلاعات از ویژگی های این سرویس است ترجمه چکیده مقاله ها از انگلیسی به زبان های چینی ،فرانسه و... موجود است.

 این مجموعه اطلاعاتی از ناشران مختلف از قبیل    oxford,springer,CRCPress  ...راجمع آوری کرده است وامکان دسترسی به متن کامل مقالات وپایان نامه ها را برای محققین فراهم می کند. یکی از مهمترین واساسی ترین پایگاههای اطلاعاتی موجود در ProQuest ، پایگاه  اطلاعات پایان نامه ها می باشد که بیش از 2/2میلیون پایان نامه را پوشش می دهد. که متن کامل حدود 700 هزار عنوان از آنها در دانشگاههای ایران قابل دسترسی می باشد.

 

پوشش موضوعی

بازرگانی ومدیریت،حسابداری ،امور بانکی علوم انسانی   وعلوم اجتماعی وآموزشی،مراجع عمومی ،تکنولوژی وعلوم شامل کامپیوتر،برق  ومخابرات،پزشکی وغیره..... می باشد.

 

 

انواع روشهای جستجو در این پایگاه

•   basic search: ساده ترین روش جستجو می باشد که با انتخاب کلید واژه های مورد نظر جستجوی مورد نظر را انجام دهید.

•   advanced search: این جستجو همانند جستجوی ساده است با این تفاوت که گزینه های بیشتری را برای جستجو در اختیار می  گذارد. دراین جستجو شما چند باکس برای جستجو در اختیاردارید ومی توانید چند عبارت جستجو را با هم وبا استفاده از عملگرها جستجو کنید

• topics

 در جستجوی موضوعی شما می توانید به راهنمای موضوعی ProQuest دست یابید و با وارد کردن موضوع مورد نظر و انتخاب گزینه   suggested topics که یک سیستم هوشمند مبتنی بر تزاروس می باشد ودرحقیقت از واژگان کنترل شده  و راهنمای موضوعی سلسله مراتبی برای بهبود جستجو به صورت سیستماتیک استفاده می شود وبا انتخاب یک کلید واژه اصطلاحات مرتبط با آن را مشاهده کرده وبه عبارت جستجوی پیشنهادی دست یافت.

 

• Browse: با انتخاب این گزینه می توان گزارشهایی در مورد صنایع وبازارهای مختلف،گزارشهای مربوط به کشورهای  گوناگون و غیره ...را مرور کرد.

 

•    publication: با انتخاب این گزینه می توان لیست الفبایی مجلات را مشاهده و یا به صورت کلید واژه ای به جستجوی مجله خاصی  پرداخت همچنین بسیاری از مجلاتی که به صورت پیوسته online)) ویا چاپی برای مراکزی که این پایگاه را مشترک هستند قابل دسترسی نیست را می توان در این قسمت مشاهده نمود.

 

انواع خروجی گرفتن

بعداز انتخاب رکوردهای مورد نظردر صفحه نتایج جستجوگزینه های (email ,cite ,Export)  را مشاهده می کنید که با استفاده ازگزینه  email می توان رکوردهای انتخاب شده  را به آدرس پستی خود ویا دیگران ارسال نمایید. با استفاده  از گزینهcite   می توانید اطلاعات کتابشناختی رکوردهای منتخب را با استفاده از یکی از فرمتهای پیشنهادی سایت  دریافت وذخیره نمایید. با استفاده از گزینه Export رکوردهای انتخابی را به یکی از نرم افزار های مدیریت اطلاعات علمی مانند end note web ارسال نمایید.

 

تنظیم آگاهی رسان ((set up Alert

در صفحه نتایج گزینه ((set up Alert برای استفاده از سیستم آگاهی رسانی قابل استفاده است این سیستم به شما این امکان را می دهد که بدون ورود به صفحه ProQuest ازمجموعه مقالاتی که بعد از روز آمدشدن مجموعه به آن اضافه می شود آگاه شوید. برای استفاده از Alert نیاز به عضو شدن ندارید آدرس پست الکترونیکی شما دریافت ورکوردهای مرتبط با موضوع شما بعد از روز آمد شدن برای شما ارسال می شود.

برای جستجو در این پایگاه اطلاعاتی به آدرس http://ProQuest.umi.com/login مراجعه کنید.

 

 

 

 

ادامه مطلب

معرفی پایگاه oclc

نام درس : ذخیره و بازیابی اطلاعات

استاد : سرکار خانم دکتر وزیر پور

تهیه کننده : فاطمه دهقانی پیشه

نیمسال اول تحصیلی: 90-1389

 

درباره OCLC

سازمانی غیرانتفاعی است که ۶۹هزار کتابخانه را در سطح ۱۲۰ کشور در سراسر جهان از خدمات خود بهره مند نموده است.

مأموریت اصلی این سازمان «ایجاد امکان دسترسی بیشتر به اطلاعات جهان و کاهش هزینه های کتابخانه ها از طریق ارائه خدمات به کتابخانه ها و کاربران آنها» است OCLC    . با درنظرگرفتن این چشم انداز که رهبری همکاری جهانی بین کتابخانه ها را به دست خواهد گرفت، فعالیتهای خود را جهت می دهد و با فراهم آوردن دسترسی اقتصادی به دانش از طریق نوآوری و مشارکت؛ کتابخانه ها را در ارائه خدمات به مردم یاری می رساند.

 

تاریخچه

این سازمان در سال ۱۹۶۷ برای به اشتراک گذاشتن منابع کتابخانه ها و کاهش هزینه های آنها، توسط رؤسای دانشگاهها پایه ریزی شد. در سال ۱۹۶۷ مسئولین دانشکده ها و مدارس عالی در اوهایو یک سیستم کامپیوتری به نام مرکز کتابخانه ای کالج اوهایو را ایجاد نمودند . که در آن کتابخانه های موسسات آکادمیک اوهایو می توانستند در منابع مشترک شده و هزینه ها را کاهش دهند .

اولین دفاتر oclc در کتابخانه اصلی دانشگاه ایالتی اوهایو مستقر گردیدند و محل کنونی آن در فرانتس رود در دوبلین است oclc از یک سیستم کامپیوتری منطقه ای برای ۴۵ کالج اوهایو شروع شد و در نهایت به یک شبکه بین المللی تبدیل گردید .

در سال ۱۹۷۷ اعضای oclc از اوهایو با عضویت کتابخانه های خارج از اوهایو موافقت کردند و امروزه حدود ۶۹هزار کتابخانه از ۱۲۰ کشور و حوزه جغرافیایی در سطح جهان در فعالیتهای oclc مشارکت داشته و از خدمات آن استفاده می نمایند.

روزانه روزآمد می شود و هر سال حدود ۲ میلیون رکورد جدید به آن اضافه می شود.

در سال ۱۹۷۱ یک سیستم فهرستنویسی پیوسته مشترک را برای کتابخانه ها وارد عرصه کتابداری نمود که امروزه توسط کتابخانه های سراسر جهان موردبهره برداری قرار می گیرد.

خدمات امانت بین کتابخانه ای این سازمان در سال ۱۹۷۹ آغاز شدند و از آن زمان تاکنون بیش از ۱۲۷ میلیون خدمت امانی میان ۶۹۲۸ کتابخانه در سطح جهان رد و بدل شده است. در سال ۱۹۹۱ نیز خدمت FirstSearch به عنوان یک ابزار مرجع به خدمات این سازمان افزوده شد و در حال حاضر توسط ۲۰۰۳۵ کتابخانه مورد استفاده قرار می گیرد.

 

نحوه اداره oclc

شبکه oclc توسط اعضای آن اداره می شود ساختار مدیریتی آن متشکل از اعضای عمومی ، شورای اعضاء و هیات امناء می باشد.

 

اهداف OCLC

هدف oclc طراحی و ایجاد یک نظام کامپیوتری بود به نحوی که مشارکت منابع و تقلیل هزینه برمبنای افزایش سهولت دستیابی و استفاده از پیکره روبه رشد دانش و اطلاعات علمی ، ادبی و آموزشی و افزایش قابلیت دسترسی به منابع کتابخانه برای مراجعین به کتابخانه ها و کاهش هزینه های هر واحد کتابخانه می باشد.

 

خدمات و سرویس های oclc

امروزه oclc در سطح جهان ، طیف وسیعی از خدمات را ارائه می دهد که شامل خدمات فهرستنویسی ، امانت بین کتابخانه ای ، جستجو و فهرستگان ادواریها می باشد .

به طور کلی می توان گفت که در سه زمینه: ۱_ خدمات مرجع و نشر الکترونیکی۲- توسعه فهرستنویسی ۳- خدمات اشتراک منابع و توسعه بین المللی فعالیت داشته است . یکی از مهترین خدمات و سرویسهای oclc سرویس امانت بین کتابخانه ای است که در سال ۱۹۷۹ معرفی شد . یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در

 

سال ۱۹۹۱ معرفی شد و اکنون در ۱۹۴۶ کتابخانه استفاده می شود.

یکی دیگر از این سرویسها خدمات جستجوی اولیه می باشد که به عنوان یک ابزار مرجع در سال ۱۹۹۱ معرفی شد و اکنون در ۱۹۴۶ کتابخانه استفاده می شود. مقالات مجلات در oclc به طور الکترونیک ذخیره می شود . از طریق خدمات جستجوی اولیه استفاده کنندگان می توانند به ۷۰ پایگاه اطلاعاتی مشهور و شناخته شده دسترسی پیدا کنند این بخش همچنین دارای پیوندهای (link) متعددی به منابع تمام متن ، مجلات تخصصی الکترونیکی ، منابع مرجع وب و پیوندهایی برای دستیابی به موجودی کتابخانه ها و امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک می باشد .

 

 

 

 

 

 

مرکز خدمات غرب OCLC

یکی دیگر از خدمات و سرویس های oclc سرویس همکاری کتابخانه ای مرکز خدمات غرب است . این سرویس به منظور استفاده از قدرت جمعی ۱۷۰۰ کتابخانه عضو بر سه نوع خدمات متمرکز است و فراهم آوری امکاناتی برای ایجاد پایگاه اطلاعاتی ، حفاظت و رقمی کردن منابع و ایجاد فرصت های آموزش می باشد.

 

اقدامات پژوهشی

 

موارد زیر از جمله اقداماتی هستند که OCLC در زمینه پژوهش انجام می دهد:

ـ پژوهش را در سطح دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی ـ چه در داخل و چه در خارج ـ هدایت می کند،

ـ «ابتکار عمل فرادادة هسته ای دوبلین»[برای سهولت بازیابی منابع الکترونیکی، استانداردی جهانی را پیشنهاد می کند که متشکل از ۱۵ عنصر فراداده ای است،

ـ سلسله سمینارهای ممتاز OCLC، برانگیزانندة تبادل عقاید در خصوص موانع زمانی، فضایی، و رشته های علمی هستند.

خدمات و پایگاههای اطلاعات

 

خدمات

این سازمان برای پاسخگویی به نیازهای انواع کتابخانه ها خدماتی به شرح زیر ارائه می دهد:

ـ ابزارهای فهرستنویسی؛

ـ پایگاههای اطلاعات مرجع و خدمات جستجوی پیوسته؛

ـ ابزارهای اشتراک منابع؛

ـ خدمات حفاظت و نگهداری [مواد کتابخانه ای]؛

ـ رده بندی دهدهی دیویی.

 

پایگاههای اطلاعاتی

در راستای اهداف و فعالیتهای خود دارای پایگاههای اطلاعاتی متعددی است شامل موارد زیر می باشد . World cat , Articlefirst , Net first , Electronic collection online , paperfirst , pais interntional , proceedings first , oclc union lists of periodicalsدر این میان پایگاههای اطلاعاتی world cat بیشترین استفاده را در آموزش عالی دارد و سابقه دانش بشری را از ۴۰۰۰ سال گذشته تا کنون به ۴۰۰ زبان در برمی گیرد

 

FirstSearch

ابزار جستجوی مرجع پیوسته است که محتوای با کیفیتی از worldcat   و پایگاههای داده های مورد نظر را نمایش می دهد

امکانات آن شامل دسترسی به بیش از 170 میلیون رکورد از طریق WorldCat
دسترسی به میلیونها مقاله تمام متن و تمام تصویر از هزارن مجله

پایگاه WorldCat برای جستجوی علاقه مندان در FirstSearch امکان سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره را به عنوان یک تزاروس قابل جستجو فراهم آورده است. همچنین فضاهایی (آیکونهایی) برای نمایش انواع مدارک درنظر گرفته شده است و رکوردهای بسیار زیادی دارای تصویر و فهرست مندرجات هستند.

در صورت اشتراک و استفاده از این خدمت، می توان از  خدمات شرکایی مانند باوکر(Bowker) ، ابسکو(EBSCOhos)، و اکس لیبریس(ExLibris) بهره مند شد.

 

Article first

شامل فهرست مقالات از محتوای صفحات ا سی ال سی است.

شامل موارد ذکر شده در فهرست محتویات صفحات مجلات

شرح مقاله، داستان های خبری ، نامه و یا موردی دیگر از هر مجله در هر رکورد

فهرستی از کتابخانه ها که عنوان مجله برای اکثر اقلام را دارند.

 

Worldcatدنیایی از اطلاعات

WorldCat قلب همکاری OCLC است که در سال ۱۹۷۱ به جمع خدمات OCLC وارد شد، ۵۴ کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای را در اوهایو به هم پیوند می داد.

در حال حاضر، این مجموعه دربرگیرندة فهرستهای ادغام شدة کتابخانه ها در سراسر جهان است و در واقع بزرگترین و غنی ترین پایگاه اطلاعات کتابشناختی به حساب می آید.

WorldCat بیش از ۴۹ میلیون رکورد کتابشناختی را در خود جای داده است که هر رکورد دربرگیرندة توصیف فیزیکی مدرک و اطلاعاتی از محتوای آن می باشد. همچنین OCLC محتوای ارزیابانه ای نظیر فهرست مندرجات، جلد اثر، خلاصه کتابها، و یادداشتهایی در خصوص نویسندگان به موارد یاد شده می افزاید.

  WorldCatکتابداران،دانشمندان،دانشجویان،محققان، و متقاضیان اطلاعات را به مجموعة ثبت شده ۴۰۰۰ ساله ای از منابع اطلاعات ـ از لوحهای گلی تا کتابهای الکترونیکی و از اطاعات ضبط شده روی موم تا MP۳ ها ـ متصل می نماید. به محض تعیین منبع دلخواه، لیستی از کتابخانه های عضو دارندة مواد درخواستی در WorldCat ضمیمه شده اند که جوینده اطلاعات را به محل نگهداری منبع رهنمون می کنند.

 

آمارهای WorldCat

این خدمت بین جولای ۲۰۰۱ و جون ۲۰۰۲ به ۷/۲ میلیون رکورد رشدیافته است. کتابخانه ها برای فهرستنویسی و تنظیم موجودی خود، ۴/۴۹ میلیون مورد از موجودی این پایگاه را مورد استفاده قرار داده و ۹/۸ میلیون مورد امانت بین کتابخانه ای ترتیب داده اند. همچنین کارکنان و کاربران کتابخانه ها برای پژوهش، مرجع، و جایابی مواد، ۶/۳۵ میلیون جستجو در WorldCat را از طریق امکان FirstSearch به انجام رسانده اند.

 

فهرست نویسی

فهرستنویسی مشترک با OCLC به صورت منحصربه فردی، سرمایه گذاری بلندمدت ارزشمندی در آینده کتابخانه ها به شمار می رود زیرا WorldCat:

ـ دربرگیرندة بیش از ۴۹ میلیون رکورد فهرستویسی است که توسط کتابخانه های سراسر جهان ایجاد شده اند، البته با این توضیح که در هر ۱۲ ثانیه یک رکورد به این مجموعه افزوده می شود.

ـ دانش ثبت شده ای را با ۴۰۰ زبان زنده دنیا را با گستره ای بالغ بر ۴۰۰۰ سال در خود جای داده است.

و بالاخره دربرگیرندة ۸۸۷۳۳۴۹۸۹ فهرست جایابی است.

پرمراجعه ترین پایگاه اطلاعات در حوزه آموزش عالی به شمار می رود.

کتابخانه ها و مراجعان آنها می توانند از طریق این خدمت به جستجو در پایگاه اطلاعات WorldCat اقدام کنند.

 

دسترسی به WorldCat از طریق خدمات امانت بین کتابخانه ای OCLC علاوه بر صرفه جویی در زمان، اجازة استفاده از امکانات زیر را نیز فراهم می آورد:

کنکاش در زمینه صحت اطلاعات کتابشناختی؛

یافتن امانت دهندگان از طریق ارائه سیاهة کتابخانه هایی که مدرک موردنظر را نگهداری می کنند؛

جایابی سریع موادی که یافتن آنها دشوار یا ناممکن است.

با توجه به اهمیت WorldCat به عنوان یکی از خدمات ارزندة OCLC و توجه خاص OCLC به تعهد و جایگاه خود در زمینه همکاریهای جهانی و بسط آنها، استراتژی سه ساله ای طراحی و تبیین شده است که در آن به توصیف استراتژی نوین WorldCat و چهار برنامه پشتیبان آن می پردازد.

 

وب جهانگستر (worldcat)و کتابخانه ها

وب جهانگستر، کتابخانه ها و OCLC را با فرصتها و چالشهایی روبرو کرده است. استفاده مطلوب از این فرصتها حین رویارویی با چالشها نیازمند:

ـ درک محیط وب شامل انتظارات افزایش یافته کاربران؛

ـ نقش تغییر یافتة کتابخانه ها در این محیط؛ و

ـ نقش OCLC، شبکة منطقه ای ایالات متحده، و سهامداران بین المللی در کمک به موفقیت کتابخانه ها در این محیط است.OCLC ـ به عنوان یک همکاری بین کتابخانه ای ـ نیازمند برنامه ای عملیاتی است تا رهبری شکل دادن به محیطی را فراهم آورد که کتابخانه ها در آن بتوانند به موفقیت دست یابند.

این مدرک برنامة عملیاتی پیش گفته و خدمات جدیدی را ارائه می کند که OCLC در سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ برای کمک به کتابخانه ها در استمرار همکاریشان جهت پاسخ به نیازهای کاربران در محیط وب، به انجام خواهد رساند.

در پاسخ به ایده های مطرح شده از سوی مجمع کاربران OCLC، کمیته های مشاوره OCLC، و شبکه های منطقه ای الحاقی OCLC ایالات متحده که بیانگر نیازها و نقشهای در حال تغییر کتابخانه ها هستند، این استراتژی را دنبال می کند.

 

رده بندی دیویی تحت وب

اُ سی اِل سی برای رده بندی صفحات وب و دیگر منابع الکترونیکی ،  وب دیویی را ایجاد کرده است.

با استناد به اُسی اِل سی نظام رده بندی دیویی به 30 زبان ترجمه شده و توسط دویست هزار کتابخانه در 135 کشور مورد استفاده قرار می گیرد . کتابشناسی ملی در بیش از شصت کشور ، مطابق با رده بندی دهدهی دیویی سازماندهی می شود .

 

منابع و مآخذ :

1. "WorldCat facts and statistics". Online Computer Library Center. 2009. http://www.oclc.org/ca/en/worldcat/statistics/default.htm. Retrieved November 4, 2009.

2. http://www.oclc.org/us/en/about/cooperation/default.htm

IDEALS, Initial system design for the Ohio College Library Center: A case history

3. Jordan, Jay (March 17, 2010). "Letter to members 2010". OCLC.

Michael Rogers (October 30, 2007). "CLC/OCLC Pica Merge". Library Journal (New York). http://www.libraryjournal.com/article/CA6495514.html. Retrieved November 9, 2007.

5. OCLC (January 11, 2008). "OCLC acquires EZproxy authentication and access software". Press release. http://www.oclc.org/news/releases/200690.htm

۱ـ دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی ، تالیف پوری سلطانی ، تهران ، فرهنگ معاصر ، ۱۳۷۹
۲ـ نطام نمایه سازی و ورداسمیت در شبکه کتابشناسی (او . سی . ال . سی) نوشته فاطمه معتمدی . فصلنامه علوم اطلاع رسانی ، دوره ۱۷ شماره سوم و چهارم و بهار و تابستان ۱۳۸۱ . ص ۱۲ - ۱۶ .
۳ - دایره المعارف کتابداری
۴ سایت www.oclc.org
۵- کتابخانه کامپیوتری پیوسته oclc))،نوشته آذر افتخار.مجله الکترونیکی مرکز مدارک علمی ایران،شماره چهارم دوره اول .
۶- معرفی پایگاه oclc ، نوشته فاطمه دهنوی ؛ دانشگاه آزاد اسلامی _علوم و تحقیقات.
http://www.librarian۳۱.persianblog.com
. aboat oclc .{ online } available at : › http://www.oclc.com/ ‹ Accessd in

 

بنام خدا

دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تهران شمال

نام درس: ذخیره و بازیابی اطلاعات

نمایه زنجیره ای

Chain index

استاد مدرس:

دکتر مهردخت وزیر پور کشمیری

کاری از :

زهـرا   زمـانی

دانشجوی کارشناسی ارشد علوم کتابداری

آبان 89

 

 

مقدمه

هنگامیکه نام رانگاناتان این کتابدار و ریاضیدان هندی و پدر کتابداری هند به میان می آید بیدرنگ رده بندی کولن و نیز کتاب پر ارزش وی بنام پنج قانون علوم کتابداری در ذهن تداعی می شود. اما در اینجا ما با یکی دیگر از ابداعات وی یعنی نمایه زنجیره ای سروکار داریم. در واقع هر چند نام رانگاناتان اساساً با نظریه های طبقه بندی و طرح طبقه بندی کتابشناختی او پیوند خورده است اما او در شیوه نوین نمایه سازی الفبایی – موضوعی نیز سهم عمده ای داشته است. 

نمایه سازی زنجیره ای او تلاشی برای دستیابی به فرآیندی برای توسعه نظام مند یک نمایه الفبایی – موضوعی در یک فهرست رده ای (در قالب برگه یا کتاب) است.

ترکیب یا شماره سازی از ویژگی اصلی طرح رده بندی است که بر اساس اصول رانگاناتان تدوین شده است. در واقع در دهه 1930 رانگاناتان در تدوین طرح های رده بندی از طرحهای شمارشی بیشتر فاصله گرفت و رده بندی کولون وی، کوشش دیگری برای کنترل کردن دانش مدون بود که نخستین رده بندی تحلیلی – ترکیبی می باشد.

نمایه زنجیره ای ، یکی از ابتکارات وی یکی از انواع نمایه هاست که به اطمینان می توان گفت نام این نمایه نسبت به سایر نمایه ها کمتر برده شده است . اما صرف نظر از انواع نمایه ها باید توجه داشت نمایه سازی مناسب همواره باید حائز اهمیت باشد کتابدار باید زمینه هایی را مستلزم نمایه سازی دقیق است و همچنین آنهایی را که باید بطور سطحی با آنها برخورد شود تعیین کند. حال ممکن است این تکنیکها پرسی باشد یا پاپسی و یا روشهای زنجیره ای که اکنون توضیح داده خواهد شد.

 

انگیزه ایجاد نمایه زنجیره ای

سینکانکاس در سال 1970 پژوهشی درباره ارجاع ”نیز نگاه کنید“ در سرعنوانهای موضوعی کنگره انجام داد. وی با استفاده از روش نمونه گیری، سر عنوان “Hunting” را در این فهرست برگزید و ارجاع های آن را دنبال کرد و هر سر عنوان دیگری را که از این موضوع بدان رجوع داده شده بود را پی گرفت. شبکه ای که سرانجام پدید آمد، چنان درهم و پیچیده بود که سرگردانی جوینده موضوع را به خوبی نشان می داد.

 

قبل از او فاسکت نیز در سال 1969 درباره مشکلات سر عنوان موضوعی کتابخانه کنگره مطالبی نوشت. وی اشاره کرد که یکی از مهم ترین دلایلی که برای تهیه فهرست فرهنگی عرضه می شود آنست که خواننده با سرعت و سهولت به موضوع مورد نظر خود دست یابد. اما اگر این فهرست با ارجاعات ”نگاه کنید“ و ”نیز نگاه کنید“ انباشته شود بر خلاف هدف اصلی عمل شده است. چنین به نظر می رسد که بیشتر ارجاع هایی که در فهرست کنگره، موضوع های همبسته را به یکدیگر ارتباط میدهد. بر حسب تصادف، نه بر اساس طرحی منظم آمده است.

 

این دشواری در فهرست سرعنوانهای موضوعی کنگره و انجمن کتابداران آمریکا یکی از انگیزه های ابداع روش، نمایه سازی زنجیره ای به کوشش رانگاناتان بود.

در واقع یکی از اهداف رانگاناتان را میتوان محدود کردن به استفاده از ارجاع ”نیز نگاه کنید“ دانست. به عقیده وی در این روش، شمار ارجاع ها به کمترین میزان می رسد. خواننده به همه واژه های مهم یک موضوع مرکب دست خواهد یافت.

 

تعریف نمایه زنجیره ای

این نوع نمایه سازی مدت ها قبل از آنکه رایانه ها و الگوریتم های رایانه ای پا به عرصه سازماندهی دانش بگذارند، شکل گرفت. برخی بر همین اساس استدلال می کنند که نمایه سازی زنجیره ای نوعی نمایه سازی رشته ای نیست. با این همه، این نیز به انواع دیگر نمایه سازی رشته ای شباهت دارد. در برخی موارد امکان تولید الگوریتمی نمایه های زنجیره ای نیز وجود دارد.

نمایه زنجیره ای یک نمایه الفبایی است که در آن برای هر مفهوم اصطلاحی خاص برگزیده می شود و هر اصطلاح به وسیله یکی از نشانه های رده بندی مشخص می گردد.

تهیه نمایه موضوعی الفبایی که در آن هر فقره زیر عنوان یکایک اصطلاحاتی قرار می گیرد که رده بندی سلسله مراتبی جای دارد.

این سیستم عمدتا تکنیکی است که به منظور ساخت مجموعه ای از مدخل های منظم برای نمایه موضوعی یک فهرست رده ای مورد استفاده قرار می گیرد.

 

این نمایه، هم دستیابی به ترتیب رده ای را با نشان دادن اینکه در کجا می توان موضوع ها را پیدا کرد. و هم دستیابی به بعضی ارتباطات بین موضوعها را که از طریق ترتیب رده ای معلوم و روشن نیست، امکان پذیر می سازد.

ایجاد مدخل های نمایه برحسب الگوئی است که از ساختار سلسله مراتبی که اساس طرح رده بندی را تشکیل میدهد ناشی می شود. هدف ایجاد آن، حداقل مجموعه مدخل های لازم برای دستیابی موثر است. این بحث با بررسی مراتب و مدخلهای نمایه یکی ازموضوعات به نحو روشنی نشان داده می شود.

 

مثلا موضوع ” تولید کارخانه ای لباس های پشمی در آلمان در قرن 19“ را با علائم AbCFHYqzb در نظر گرفته می شود که در آن:

لباس ß Ab

پشمی ß CF

کارخانه ß H

آلمان yq ß

قرن 19 Zb ß

 

همه این علایم از بخش های مختلف طرح طبقه بندی استخراج و در یک توالی معین (نظم ترجیحی یا نظم استنادی) ترکیب شده اند.

بدیهی است که تهیه نمایه ای الفبایی برای یک فهرست طبقه ای که بر اساس این اصول ساختار بندی شده است  باید نظام مند باشد در غیر این صورت بی نظمی ایجاد کرده و استفاده از آن را ناممکن خواهد نمود. راه حل رانگاناتان برای مشکل یعنی نمایه سازی زنجیره ای مستلزم نمایه سازی هر مرحله از زنجیره سلسله مراتبی از خاص ترین به عام ترین موضوع است.

بنابراین، مدرکی که با شماره رده AbCFHyqzb مشخص می شود باید مدخل های نمایه ای زیر را تولید کند:

 

قرن 19    آلمان    کارخانه    کالاهای پشمی    لباس  AbCFHyqzb  

آلمان   کارخانه   کالاهای پشمی    لباس    AbCFHyq

کارخانه   کالاهای پشمی   لباس   AbCFH

کالاهای پشمی   لباس   AbCF

لباس  Ab

بدیهی است که استفاده کننده از این نوع نمایه باید بر اساس یک توالی از پیش تعیین شده اصطلاحات را جستجو کند. مثلا اگر اطلاعاتی درباره لباس در آلمان قرن 19 را جستجو می کند و جستجوی خود را با اصطلاح لباس آغاز کرده است باید از نمایه ساز کمک بگیرد.

در تعیین یک توالی که در آن شماره های طبقه بتوانند در یک طرح طبقه بندی تحلیلی – نحوی ( که اغلب به چهریزه ای مشهور است) ترکیب شوند. در طرح رانگاناتان پنج طبقه اصلی و یک فرمول وجود دارد که میتوان آنها را با هم ترکیب کرد. در این توالی طبقات به ترتیب زیر با یکدیگر ترکیب می شوند

 

•         شخصیت

•         ماده

•         انرژی

•         فضا

•         زمان

  (ش م ا ف ز)                                                   

v     بهترین تعریف برای طبقه شخصیت ß اشیاء

v     ماده ß موادی هستند که اشیاء از آنها تشکیل شده اند

v     انرژی ß عملی است که بر روی یا از سوی اشیاء انجام می گیرد.

v     فضا ß جایی است که عمل یا کار در آن انجام می گیرد.

v     زمان ß به وقت یا موقع انجام عمل دلالت دارد.

 

توالی AbCFHyqzb به ترتیب شخص، ماده، انرژی، فضا و زمان ( ش م ا ف ز) است . بنابراین، وقتی از این ترتیب در زنجیره مدخل نمایه ای پیروی شود، ترتیب طبقات بر عکس آن خواهند بود.

توالی منطقی چهریزه ای رانگاناتان در شماره سازی را میتوان در فهرست های الفبایی – موضوعی و نمایه ها نیز به کار گرفت. بنابراین، فرد میتواند با پیروی از فرمول (ش م ا ف ز) مدخل نمایه ای منطقی تولید کند مثال:

لباس : کالاهای پشمی : کارخانه : آلمان : قرن 19

و به این گونه است که ارتباطی که این موضوعات را همچون زنجیری از یک حلقه به حلقه دیگر متصل نموده و موجب همبستگی میان آنها گردیده علامت کولون است. مدخلی که برای هر پیوندی در زنجیره سلسله مراتبی از اخص ترین سطح تا کلی ترین سطح پیش می رود.

 

مقایسه رده بندی زنجیره ای با نمایه زنجیره ای

توالی زنجیره وار در یک فرانمای رده بندی از کل به جزء یا از عام به خاص می باشد.

780                  موسیقی

782                  موسیقی دراماتیک

1/782                اپرا

15/782             پارتیسیونها و قطعات اپرا

154/782           اپرای شهرزاد اثر ریمسکی کورساکوف

 

نمایه سازی که از نظام زنجیره ای تبعیت می کند در جهت عکس یعنی از خاص به عام یا از جزء به کل حرکت می کند. اگر نشانه رده کلی از چهار جزء تشکیل شده باشد برای آن چهار شناسه درست می شود. اولی دارای هر چهار جزء است . دومی سه جزء و سومی دو جزء و چهارمی یک جزء. جزء آخر کلی ترین است که همه سه جزء اصلی را در بر می گیرد.

 

اپراهای خاص (اپرای شهرزاد)                                 154/782

پارتیسیونها و قطعات اپرا                                        15/782

اپرا                                                                    1/782

موسیقی دراماتیک                                                 782

موسیقی                                                              780

 

 

مثالهای دیگر:

در نمایه سازی زنجیره ای، بر اساس سر عنوان هایی که نشانه های رده بندی معرف آنها هستند. رشته هایی از یک یا چند واژه ایجاد می شود. اگر تعداد واژه ها بیش از یکی باشد ترتیب واژه ها معکوس می شود. برای هر یک از سطوح رده بندی یک مدخل ایجاد می گردد و از این طریق یک نمایه الفبایی مستقیم برای همه موضوعات تحت پوشش ایجاد می شود.  نمونه بسیار ساده از این نوع نمایه بر اساس رده بندی دیویی در ادامه ارائه شده است.

 

300                  علوم اجتماعی

330                  اقتصاد

336                  مالیه عمومی

2/336               مالیات

 

علوم اجتماعی                                                   300

اقتصاد. علوم اجتماعی                                        330

مالیه عمومی . اقتصاد . علوم اجتماعی         336

مالیات . مالیه عمومی . اقتصاد . علوم اجتماعی      2/336  

 

بسیاری از این واژه ها در متن این مدخل زائد هستند و با حذف آنها می توان مدخل های زیر را ایجاد کرد.

علوم اجتماعی                                   300

اقتصاد                                            330

مالیه عمومی . اقتصاد                         336

مالیات . مالیه عمومی . اقتصاد            2/336

این مدخل ها به ترتیب الفبا مرتب می شوند.

 

مثال های دیگر:

اگر بخواهیم عبارت Victorian Period English Poetry را نمایه سازی کنیم شماره رده بندی این موضوع در طرح رده بندی دهدهی دیویی ß 821.8

سلسله مراتب در این حوزه از طرح رده بندی بصورت زیر تجزیه و تحلیل می شود:

8          Literature

   2             English

     1              poetry

          .8           victorian period

 

Index entries (according to Chain Indexing):

Victorian period: poetry: English: Literature    821.8

Poetry: English : Literature   821

English: literature   820

Literature   800

 

تاثیر نمایه زنجیری بر روش های نوین نمایه سازی

تئوری های رانگاناتان بر روش های نوین نمایه سازی موضوعی تاثیر عمیقی داشته اند این تاثیر را به وضوح در کتاب کوتس (1960)میتوان مشاهده کرد.

کوتس کسی است که از استقلال یک فهرست یا نمایه از انعطاف پذیری سر عنوانهای موضوعی از پیش تعریف شده دفاع کرد.

 

یک مدخل نمایه ای باید کاملا با محتوای موضوعی مورد بحث هم گستره باشد. تئوری های رانگاناتان بر نظام پرسی نیز تاثیرگذار بوده است، در نظام پرسی بر اساس زنجیره ای از اصطلاحات و رمزهای دستوری که نمایه ساز تهیه می کند.

محدودیت فرمول ( ش- م – ا – ف – ز)

توالی منطقی چهریزه ای رانگاناتان در شماره سازی را میتوان در فهرست الفبایی موضوعی و نمایه ها نیز به کار گرفت.بنابراین فرد میتواند با پیروی از فرمول (ش م ا ف ز) مدخل نمایه ای منطقی تولید کند. مجددا به همان مثال قبل بر می گردیم.

لباس: کالاهای پشمی : کارخانه: آلمان : قرن 19

اما متاسفانه در فرمول ( ش م ا ف ز) قدری ساده انگاری وجود دارد. در نمایه سازی محتوای موضوعی بسیار پیچیده ممکن است یک طبقه پیش از یک بار تکرار شود)مثلا تاکید بر ساختار میتواند ما را به نارسایی های آن ساختار هدایت کند. که این مسئله خود مستلزم تکرار دو مقوله مجزا از طبقه انرژی است)برخی از طبقات باید به زیر طبقات دیگری (مثلا برای بیان انواع فعالیت ها) تقسیم شوند.به علاوه فرمول (ش م ا ف ز) نمی تواند بعضی از صفات معینی که در نمایه سازی مهم هستند. مثل خواص مواد را به دقت مشخص نماید.

 

در پایان این مبحث بر روی هم میتوان گفت نمایه سازی زنجیره ای به نظر می رسد که به خوبی وبا موفقیت عمل می کند. اما با این وجود دلایلی نیز وجود دارد تا این نمایه امروزه کاربرد نداشته باشد.

 در این وضعیت (یعنی  نمایه ای که حاوی مدخل های بی شماری در یک رشته موضوعی محدود می باشد) ممکن است برای کنار گذاشتن روش زنجیری و بکارگیری نوعی از جایگشت در نمایه الفبائی یک انگیزه قوی وجود داشته باشد. یا (چنانچه حجم روز افزون هنوز قابل تحمل باشد) بهتر است مدخل های نمایه را در فایل رده ای ضرب کنیم و بدین ترتیب بار نمایه الفبایی را کاهش دهیم.

 

پایان

 

 

منابع و مآخذ:

-         لنکستر، فردریک ویلفرید. نظامهای بازیابی اطلاعات، ویژگیها، آزمون و ارزیابی. ترجمه جعفر مهراد .- شیراز :نوید، 1379.

-         لنکستر، فردریک ویلفرید، نمایه سازی و چکیده نویسی، مبانی نظری و عملی. ترجمه عباس گیلوری.- تهران: چاپار، 1382.

-         راولی، جنیفر. نمایه سازی و چکیده نویسی. ترجمه جعفر مهراد.-تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، 1374.

-         مدیر امانی، پروانه. ارجاع. دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی. ج.1: 141.

-         اندرسون، جیمز.دی. سازماندهی دانش. ترجمه حمید رضا مهموئی. دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی.ج.2: 1011-1010.

-         سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. اصطلاحنامه کتابداری. تهران: کتابخانه ملی ایران، 1365.

-         سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. دانشنامه کتابداری  اطلاع رسانی.- تهران: فرهنگ معاصر، 1381.

-         کینن، استلا. فرهنگ فشرده کتابداری و اطلاع رسانی. ترجمه و تدوین فاطمه اسدی گرگانی. مقابله و ویراستاری از عبدالحسین آذرنگ – تهران :نشر کتابدار، 1378 .

-         ابرامی، هوشنگ. شناختی از دانش شناختی (علوم کتابداری و دانش رسانی(-. تهران: نشر کتابدار، 1378.

-         مختاری معمار، حسین. درآمدی بر کتابداری.– تهران : نشر قو، 1376.

Mineur, B,W, Relations is chains. Journal of librarianship

www.Eric

 

بنام خدا

دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تهران شمال

نام درس: ذخیره و بازیابی اطلاعات

نمایه زنجیره ای

Chain index

استاد مدرس:

دکتر مهردخت وزیر پور کشمیری

تحقیق از :

زهـرا   زمـانی

دانشجوی کارشناسی ارشد علوم کتابداری

آبان 89

                                    Chain Index                                                               مقدمه

هنگامیکه نام رانگاناتان این کتابدار و ریاضیدان هندی و پدر کتابداری هند به میان می آید بیدرنگ رده بندی کولن و نیز کتاب پر ارزش وی بنام پنج قانون علوم کتابداری در ذهن تداعی می شود. اما در اینجا ما با یکی دیگر از ابداعات وی یعنی نمایه زنجیره ای سروکار داریم. در واقع هر چند نام رانگاناتان اساساً با نظریه های طبقه بندی و طرح طبقه بندی کتابشناختی او پیوند خورده است اما او در شیوه نوین نمایه سازی الفبایی – موضوعی نیز سهم عمده ای داشته است. 

نمایه سازی زنجیره ای او تلاشی برای دستیابی به فرآیندی برای توسعه نظام مند یک نمایه الفبایی – موضوعی در یک فهرست رده ای (در قالب برگه یا کتاب) است.

ترکیب یا شماره سازی از ویژگی اصلی طرح رده بندی است که بر اساس اصول رانگاناتان تدوین شده است. در واقع در دهه 1930 رانگاناتان در تدوین طرح های رده بندی از طرحهای شمارشی بیشتر فاصله گرفت و رده بندی کولون وی، کوشش دیگری برای کنترل کردن دانش مدون بود که نخستین رده بندی تحلیلی – ترکیبی می باشد.

نمایه زنجیره ای ، یکی از ابتکارات وی یکی از انواع نمایه هاست که به اطمینان می توان گفت نام این نمایه نسبت به سایر نمایه ها کمتر برده شده است . اما صرف نظر از انواع نمایه ها باید توجه داشت نمایه سازی مناسب همواره باید حائز اهمیت باشد کتابدار باید زمینه هایی را مستلزم نمایه سازی دقیق است و همچنین آنهایی را که باید بطور سطحی با آنها برخورد شود تعیین کند. حال ممکن است این تکنیکها پرسی باشد یا پاپسی و یا روشهای زنجیره ای که اکنون توضیح داده خواهد شد.

 

انگیزه ایجاد نمایه زنجیره ای

سینکانکاس در سال 1970 پژوهشی درباره ارجاع ”نیز نگاه کنید“ در سرعنوانهای موضوعی کنگره انجام داد. وی با استفاده از روش نمونه گیری، سر عنوان “Hunting” را در این فهرست برگزید و ارجاع های آن را دنبال کرد و هر سر عنوان دیگری را که از این موضوع بدان رجوع داده شده بود را پی گرفت. شبکه ای که سرانجام پدید آمد، چنان درهم و پیچیده بود که سرگردانی جوینده موضوع را به خوبی نشان می داد.

 

قبل از او فاسکت نیز در سال 1969 درباره مشکلات سر عنوان موضوعی کتابخانه کنگره مطالبی نوشت. وی اشاره کرد که یکی از مهم ترین دلایلی که برای تهیه فهرست فرهنگی عرضه می شود آنست که خواننده با سرعت و سهولت به موضوع مورد نظر خود دست یابد. اما اگر این فهرست با ارجاعات ”نگاه کنید“ و ”نیز نگاه کنید“ انباشته شود بر خلاف هدف اصلی عمل شده است. چنین به نظر می رسد که بیشتر ارجاع هایی که در فهرست کنگره، موضوع های همبسته را به یکدیگر ارتباط میدهد. بر حسب تصادف، نه بر اساس طرحی منظم آمده است.

 

این دشواری در فهرست سرعنوانهای موضوعی کنگره و انجمن کتابداران آمریکا یکی از انگیزه های ابداع روش، نمایه سازی زنجیره ای به کوشش رانگاناتان بود.

در واقع یکی از اهداف رانگاناتان را میتوان محدود کردن به استفاده از ارجاع ”نیز نگاه کنید“ دانست. به عقیده وی در این روش، شمار ارجاع ها به کمترین میزان می رسد. خواننده به همه واژه های مهم یک موضوع مرکب دست خواهد یافت.

 

تعریف نمایه زنجیره ای

این نوع نمایه سازی مدت ها قبل از آنکه رایانه ها و الگوریتم های رایانه ای پا به عرصه سازماندهی دانش بگذارند، شکل گرفت. برخی بر همین اساس استدلال می کنند که نمایه سازی زنجیره ای نوعی نمایه سازی رشته ای نیست. با این همه، این نیز به انواع دیگر نمایه سازی رشته ای شباهت دارد. در برخی موارد امکان تولید الگوریتمی نمایه های زنجیره ای نیز وجود دارد.

نمایه زنجیره ای یک نمایه الفبایی است که در آن برای هر مفهوم اصطلاحی خاص برگزیده می شود و هر اصطلاح به وسیله یکی از نشانه های رده بندی مشخص می گردد.

تهیه نمایه موضوعی الفبایی که در آن هر فقره زیر عنوان یکایک اصطلاحاتی قرار می گیرد که رده بندی سلسله مراتبی جای دارد.

این سیستم عمدتا تکنیکی است که به منظور ساخت مجموعه ای از مدخل های منظم برای نمایه موضوعی یک فهرست رده ای مورد استفاده قرار می گیرد.

 

این نمایه، هم دستیابی به ترتیب رده ای را با نشان دادن اینکه در کجا می توان موضوع ها را پیدا کرد. و هم دستیابی به بعضی ارتباطات بین موضوعها را که از طریق ترتیب رده ای معلوم و روشن نیست، امکان پذیر می سازد.

ایجاد مدخل های نمایه برحسب الگوئی است که از ساختار سلسله مراتبی که اساس طرح رده بندی را تشکیل میدهد ناشی می شود. هدف ایجاد آن، حداقل مجموعه مدخل های لازم برای دستیابی موثر است. این بحث با بررسی مراتب و مدخلهای نمایه یکی ازموضوعات به نحو روشنی نشان داده می شود.

 

مثلا موضوع ” تولید کارخانه ای لباس های پشمی در آلمان در قرن 19“ را با علائم AbCFHYqzb در نظر گرفته می شود که در آن:

لباس ß Ab

پشمی ß CF

کارخانه ß H

آلمان yq ß

قرن 19 Zb ß

 

همه این علایم از بخش های مختلف طرح طبقه بندی استخراج و در یک توالی معین (نظم ترجیحی یا نظم استنادی) ترکیب شده اند.

بدیهی است که تهیه نمایه ای الفبایی برای یک فهرست طبقه ای که بر اساس این اصول ساختار بندی شده است  باید نظام مند باشد در غیر این صورت بی نظمی ایجاد کرده و استفاده از آن را ناممکن خواهد نمود. راه حل رانگاناتان برای مشکل یعنی نمایه سازی زنجیره ای مستلزم نمایه سازی هر مرحله از زنجیره سلسله مراتبی از خاص ترین به عام ترین موضوع است.

بنابراین، مدرکی که با شماره رده AbCFHyqzb مشخص می شود باید مدخل های نمایه ای زیر را تولید کند:

 

قرن 19    آلمان    کارخانه    کالاهای پشمی    لباس  AbCFHyqzb  

آلمان   کارخانه   کالاهای پشمی    لباس    AbCFHyq

کارخانه   کالاهای پشمی   لباس   AbCFH

کالاهای پشمی   لباس   AbCF

لباس  Ab

بدیهی است که استفاده کننده از این نوع نمایه باید بر اساس یک توالی از پیش تعیین شده اصطلاحات را جستجو کند. مثلا اگر اطلاعاتی درباره لباس در آلمان قرن 19 را جستجو می کند و جستجوی خود را با اصطلاح لباس آغاز کرده است باید از نمایه ساز کمک بگیرد.

در تعیین یک توالی که در آن شماره های طبقه بتوانند در یک طرح طبقه بندی تحلیلی – نحوی ( که اغلب به چهریزه ای مشهور است) ترکیب شوند. در طرح رانگاناتان پنج طبقه اصلی و یک فرمول وجود دارد که میتوان آنها را با هم ترکیب کرد. در این توالی طبقات به ترتیب زیر با یکدیگر ترکیب می شوند

 

•         شخصیت

•         ماده

•         انرژی

•         فضا

•         زمان

  (ش م ا ف ز)                                                   

v     بهترین تعریف برای طبقه شخصیت ß اشیاء

v     ماده ß موادی هستند که اشیاء از آنها تشکیل شده اند

v     انرژی ß عملی است که بر روی یا از سوی اشیاء انجام می گیرد.

v     فضا ß جایی است که عمل یا کار در آن انجام می گیرد.

v     زمان ß به وقت یا موقع انجام عمل دلالت دارد.

 

توالی AbCFHyqzb به ترتیب شخص، ماده، انرژی، فضا و زمان ( ش م ا ف ز) است . بنابراین، وقتی از این ترتیب در زنجیره مدخل نمایه ای پیروی شود، ترتیب طبقات بر عکس آن خواهند بود.

توالی منطقی چهریزه ای رانگاناتان در شماره سازی را میتوان در فهرست های الفبایی – موضوعی و نمایه ها نیز به کار گرفت. بنابراین، فرد میتواند با پیروی از فرمول (ش م ا ف ز) مدخل نمایه ای منطقی تولید کند مثال:

لباس : کالاهای پشمی : کارخانه : آلمان : قرن 19

و به این گونه است که ارتباطی که این موضوعات را همچون زنجیری از یک حلقه به حلقه دیگر متصل نموده و موجب همبستگی میان آنها گردیده علامت کولون است. مدخلی که برای هر پیوندی در زنجیره سلسله مراتبی از اخص ترین سطح تا کلی ترین سطح پیش می رود.

 

مقایسه رده بندی زنجیره ای با نمایه زنجیره ای

توالی زنجیره وار در یک فرانمای رده بندی از کل به جزء یا از عام به خاص می باشد.

780                  موسیقی

782                  موسیقی دراماتیک

1/782                اپرا

15/782             پارتیسیونها و قطعات اپرا

154/782           اپرای شهرزاد اثر ریمسکی کورساکوف

 

نمایه سازی که از نظام زنجیره ای تبعیت می کند در جهت عکس یعنی از خاص به عام یا از جزء به کل حرکت می کند. اگر نشانه رده کلی از چهار جزء تشکیل شده باشد برای آن چهار شناسه درست می شود. اولی دارای هر چهار جزء است . دومی سه جزء و سومی دو جزء و چهارمی یک جزء. جزء آخر کلی ترین است که همه سه جزء اصلی را در بر می گیرد.

 

اپراهای خاص (اپرای شهرزاد)                                 154/782

پارتیسیونها و قطعات اپرا                                        15/782

اپرا                                                                    1/782

موسیقی دراماتیک                                   782   

موسیقی                                                              780

 

 

مثالهای دیگر:

در نمایه سازی زنجیره ای، بر اساس سر عنوان هایی که نشانه های رده بندی معرف آنها هستند. رشته هایی از یک یا چند واژه ایجاد می شود. اگر تعداد واژه ها بیش از یکی باشد ترتیب واژه ها معکوس می شود. برای هر یک از سطوح رده بندی یک مدخل ایجاد می گردد و از این طریق یک نمایه الفبایی مستقیم برای همه موضوعات تحت پوشش ایجاد می شود.  نمونه بسیار ساده از این نوع نمایه بر اساس رده بندی دیویی در ادامه ارائه شده است.

 

300                  علوم اجتماعی

330                  اقتصاد

336                  مالیه عمومی

2/336               مالیات

 

علوم اجتماعی                                                   300

اقتصاد. علوم اجتماعی                                        330

مالیه عمومی . اقتصاد . علوم اجتماعی  336           

مالیات. مالیه عمومی . اقتصاد . علوم اجتماعی      336/2  

 

بسیاری از این واژه ها در متن این مدخل زائد هستند و با حذف آنها می توان مدخل های زیر را ایجاد کرد.

علوم اجتماعی                                   300

اقتصاد                                            330

مالیه عمومی . اقتصاد                         336

مالیات . مالیه عمومی . اقتصاد           336/2

این مدخل ها به ترتیب الفبا مرتب می شوند.

 

مثال های دیگر:

اگر بخواهیم عبارت Victorian Period English Poetry را نمایه سازی کنیم شماره رده بندی این موضوع در طرح رده بندی دهدهی دیویی ß 821.8

سلسله مراتب در این حوزه از طرح رده بندی بصورت زیر تجزیه و تحلیل می شود:

8                                Literature

    English                          2

               poetry                      1

   8.       victorian period

 

Index entries (according to Chain Indexing):

Victorian period: poetry: English: Literature    821.8

Poetry: English : Literature   821

English: literature   820

Literature   800

 

تاثیر نمایه زنجیری بر روش های نوین نمایه سازی

تئوری های رانگاناتان بر روش های نوین نمایه سازی موضوعی تاثیر عمیقی داشته اند این تاثیر را به وضوح در کتاب کوتس (1960)میتوان مشاهده کرد.

کوتس کسی است که از استقلال یک فهرست یا نمایه از انعطاف پذیری سر عنوانهای موضوعی از پیش تعریف شده دفاع کرد.

 

یک مدخل نمایه ای باید کاملا با محتوای موضوعی مورد بحث هم گستره باشد. تئوری های رانگاناتان بر نظام پرسی نیز تاثیرگذار بوده است، در نظام پرسی بر اساس زنجیره ای از اصطلاحات و رمزهای دستوری که نمایه ساز تهیه می کند.

محدودیت فرمول ( ش- م – ا – ف – ز)

توالی منطقی چهریزه ای رانگاناتان در شماره سازی را میتوان در فهرست الفبایی موضوعی و نمایه ها نیز به کار گرفت.بنابراین فرد میتواند با پیروی از فرمول (ش م ا ف ز) مدخل نمایه ای منطقی تولید کند. مجددا به همان مثال قبل بر می گردیم.

لباس: کالاهای پشمی : کارخانه: آلمان : قرن 19

اما متاسفانه در فرمول ( ش م ا ف ز) قدری ساده انگاری وجود دارد. در نمایه سازی محتوای موضوعی بسیار پیچیده ممکن است یک طبقه پیش از یک بار تکرار شود)مثلا تاکید بر ساختار میتواند ما را به نارسایی های آن ساختار هدایت کند. که این مسئله خود مستلزم تکرار دو مقوله مجزا از طبقه انرژی است)برخی از طبقات باید به زیر طبقات دیگری (مثلا برای بیان انواع فعالیت ها) تقسیم شوند.به علاوه فرمول (ش م ا ف ز) نمی تواند بعضی از صفات معینی که در نمایه سازی مهم هستند. مثل خواص مواد را به دقت مشخص نماید.

 

در پایان این مبحث بر روی هم میتوان گفت نمایه سازی زنجیره ای به نظر می رسد که به خوبی وبا موفقیت عمل می کند. اما با این وجود دلایلی نیز وجود دارد تا این نمایه امروزه کاربرد نداشته باشد.

 در این وضعیت (یعنی  نمایه ای که حاوی مدخل های بی شماری در یک رشته موضوعی محدود می باشد) ممکن است برای کنار گذاشتن روش زنجیری و بکارگیری نوعی از جایگشت در نمایه الفبائی یک انگیزه قوی وجود داشته باشد. یا (چنانچه حجم روز افزون هنوز قابل تحمل باشد) بهتر است مدخل های نمایه را در فایل رده ای ضرب کنیم و بدین ترتیب بار نمایه الفبایی را کاهش دهیم.

 

منابع و مآخذ:

-         لنکستر، فردریک ویلفرید. نظامهای بازیابی اطلاعات، ویژگیها، آزمون و ارزیابی. ترجمه جعفر مهراد .- شیراز :نوید، 1379.

-         لنکستر، فردریک ویلفرید، نمایه سازی و چکیده نویسی، مبانی نظری و عملی. ترجمه عباس گیلوری.- تهران: چاپار، 1382.

-         راولی، جنیفر. نمایه سازی و چکیده نویسی. ترجمه جعفر مهراد.-تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، 1374.

-         مدیر امانی، پروانه. ارجاع. دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی. ج.1: 141.

-         اندرسون، جیمز.دی. سازماندهی دانش. ترجمه حمید رضا مهموئی. دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی.ج.2: 1011-1010.

-         سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. اصطلاحنامه کتابداری. تهران: کتابخانه ملی ایران، 1365.

-         سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. دانشنامه کتابداری  اطلاع رسانی.- تهران: فرهنگ معاصر، 1381.

-         کینن، استلا. فرهنگ فشرده کتابداری و اطلاع رسانی. ترجمه و تدوین فاطمه اسدی گرگانی. مقابله و ویراستاری از عبدالحسین آذرنگ – تهران :نشر کتابدار، 1378 .

-         ابرامی، هوشنگ. شناختی از دانش شناختی (علوم کتابداری و دانش رسانی(-. تهران: نشر کتابدار، 1378.

-         مختاری معمار، حسین. درآمدی بر کتابداری.– تهران : نشر قو، 1376.

Mineur, B,W, Relations is chains. Journal of librarianship

www.Eric

 

پایان

زهرا زمانی                      

آبان 89                               

 

               

تاریخچه :

v                                    در میان نظام‌های نوین رده‌بندی کتابشناختی و کتابخانه‌ای، طرح رده‌بندی دهدهی دیویی مشهورترین و متداول‌ترین آنها به‌شمار می‌رود.

 

v                                    ملویل دیویی، مبتکر این طرح، هنگام تحصیل در کالج امهرست به مشکلات و نارسایی‌های رده‌بندی‌های موجود پی‌برد .

 

ر                          ادامه مطالب را میتوانید از لینک زیر دانلود کنید :

                                                                          لینک   

تاریخچه رده بندی دهدهی جهانی:
سرچشمه پیدایش رده بندی دهدهی جهانی درادامه کوشش بی نتیجه ای بود که به منظور تهیه نمایه کارتی از دانش بشری در ادامه کار کنفرانس بین المللی بروکسل 1895 به عمل آمد. ایده این طرح دو حقوقدان بلﮋیکی به نامهای پل اتلت و هنری لافونته بودند.درابتدا دفتربین المللی کتابشناسی در بروکسل اعلام شد. هدف این دفتر تهیه فهرست کتابشناسی جهانی شامل فهرست تمام کتابها مقالات ا دواریها بر اساس نظم منطقی در دسترس تمام مراکز علمی قرار گیرد..درآن زمان طرح دیویی مشهورترین نظام رده بندی بود ولی به خاطر نیاز به تفصیل و جزییات بیشتر در ابزار نمایه سازی موافقت دیویی را برای گسترش و تغییر طرح رده بندی دیویی بعد از ویرایش 5 کسب کردند. آنها رده های دین و علوم اجتماعی و فناوری را تغییر و گسترش دادند.بعد از آن زمان دانکر دایویس هلندی درعلوم محض و عملی همکاری نمود.اولین ویرایش UDC به زمان فرانسه در سال 1905 با 10000 تقسیم فرعی و 22000 موضوع اصلی با نام دستورنامه کتابشناسی جهانی منتشرشد..دفتر بین المللی کتابشناسی جهانی توسط دانشمندان و برندگان جایزه نوبل به توسعه جداول کمکی و نشانه ها برای ترکیب شماره ها و تبدیل UDC به اولین رده بندی چهریزه ای شد.در خلال.جنگ جهانی اول ا رتباطات بین الملی قطع شد و رده بندی UDC رو به زوال نهاد.در سال 1928 اتلت و لافونتن رشته کارها را به دانکر دایویس سپردند و موسسه به شهر لاهه در هلند منتقل شد .بین سالهای 1933-1937 ویرایش دوم کامل رده بندی به نام ر ده بندی اعشاری جهانی در 40000 تقسیم فرعی و 66000 موضوع اصلی منتشر شد.در سال 1938 از اتلت و لافونتن در اجلاس جهانی سند پر داز ی تقدیر به عمل آمد و در همان جا نام موسسه به ” فدراسیون بین المللی دکومانتاسیون " FID شد.
اصول کلی رده بندی UDC:
1) مبتنی بر و روابط همبستگی است.
2) از صفر تکمیل کننده استفاده نمی کند.
3) با علائم ریاضی و نقطه گذاری قابل افزایش است.
4) دارای ارجاعات متنوع و امکان بازیابی اطلاعات.
5) جامعیت وقابلیت گسترش پاسخگوی کتابخانه های تخصصی است.
6) به خاطراستفاده ازشماره های عربی و نشانه های ریاضی وعلائم نقطه گذاری به طور جهانی قابل تشخیصتحلیل محتوایی اطلاعات موضوعها و مفاهیم فرعی قابل ترکیب
7) انسجام و یکپارچگی موضوعات تخصصی و وابسته .
8) مبتنی بر اصل کل به جزء است.
9) علائم اتصال یا چهریزه ها قابلیت ترکیب و تغییر موضوعات را فراهم می آورد.
10) از رده بندی شمارشی به رد ه بندی چهریزهای توسعه کرده است.
11) علاوه بر استفاده های کتابشناختی برای استفاده های کتابخانه ای نیز مناسب است.
12) پدیده ها بر اساس مفهوم یا رشته ای رده بندی می شوند.
13) دارای سلسله مراتبی است
اقدامات کنسرسیوم UDC :
فید تا سال 1990 مسئولیت UDCرا بر عهده داشت اما از1980 فید به همراه ناشران آلمانی انگلیسی فرانسوی ﮋاپنی اسپانیایی سازمانی جدید به نام کنسرسیوم UDCرا بوجود آوردند.و1992 مالکیت UDCبه کنسرسیوم واگذارشد.
1. هماهنگی با ساختار ماشین خوان و سیستم ذخیره سازی ماشینی و اپکهای کتابخانه ای .
2. نشانه هاامکان جستجوی قسمتی از شماره های مرکب وترکیبی ازنشانه
3. بازیابی موضوعی دقیق
4. ترکیب کدهای عددی UDC با تو صیفگرهای زبان طبیعی لزوم دسته بندی الفبایی و شمارشی را با کمک فهرست ها فایل های مستند و نمایه ها میسر ساخته است در نتیجه امکان جستجوی پیچیده تری را نسبت به سایر رده بندی ها دارند.
5. در فهرست های کتابخانه ای اپکها از UDC برای جستجو و بررسی موضوعات میتوان استفاده کرد.
6. ایجاد پایگاه بین المللی درسال 1993به نام MRFکه منبع تمام ویرایشهای UDCاست.
7. UDC از سال 1960به زبان انگلیسی به صورت Onlineدر دسترس میباشد.
مزایای online UDCC:
1. بیشترین ویرایشهای روزآمد قابل دسترس به صورت آنلاین تکمیل محتوای پایگاههای اطلاعاتی UDC.
2. . امکان ساخت و ترکیب کردن شماره ها.
3. جستجو و مشاهده به صورتONLINE
4. راهبردهای جستجوی متعدد
فایل مرجع MRF

1. پایگاهی بین المللی که شامل جداول UDCبه همراه مدارک لازم برای مدیریت و نگهداری و آرشیو اسناد به کار می رود.
2. پایگاهی معتبر و قطعی از UDCبه عنوان مرکز کار کنسرسیوم UDCبه وسیله کتابخانه سلطنتی رویال در لاهه سالانه روز آمد می شود.
3. تغییرات جداول UDCسالیانه در کتاب گسترش و اصلاحات UDC موجود است.
4. MRFمنبعی معتبر برای ناشرانی که خدمات و انتشاراتشان بر اساس رده بندی UDCاست.
5. پایگاه MRFاز بسته نرم افزاری CDS/ISIS’S UNESCO”“که از استانداردهای بین المللی برای تغییر فرمت داده های کتابشناختی حمایت می کند.
6. زبان کاری کنسرسیوم انگلیسیU است . بنابراین خروجی آن انگلیسی است.
7. دسترسی به این پایگاه از طریق اخذ مجوز از کنسرسیوم برای کتابداران رده بندان و دیگر استفاده کنندگان میسر می باشد.
8. MRFبا بیش از 65000تقسیم فرعی به صورت Online قابل دسترس میباشد.
9. MRFبه منظور مدیریت محتوای UDCتعیین حق تقدم درویرایشها نگهداشتن قسمتهایی برای تغییرات درآینده.
جداول اصلی: Schedules
این جداول کل دنیای اطلاعات را به طور سلسله مراتبی به 10رده اصلی تقسیم می کند .با تقسیم فرعی مفهوم خاص تری را میرساند.
جداول کمکیAuxiliary:
جهت اتصال دو یا چند شماره به منظور بیان ارتباط موضوعات استفاده می شود.
1. جداول کمکی عام:درسراسر طرح قابل استفاده اند و خصایصی مثل مکان زبان شکل فیزیکی مدرک و... را نشان می دهند.
2. جداول کمکی خاص :برخلاف قبلی یک جا لیست نمیشوند و در جاهای مختلف طرح به کار می روند وبیان کننده مفاهیمی هستند که در طیف موضوعی محدودی اتفاق می افتد.
مزایای UDC
1. UDC یک رده بندی با کاربرد جهانی است که تا کنون به صورت کامل یا خلاصه به 39 زبان دنیا ترجمه شده است و 43 کشو ربه زبان انگلیسی استفاده می کنند.
2. تمام شاخه های دانش دراین رده بندی مو جود است.
3. قابلیت گسترش این رده بندی.
4. امکان جستجوی پیجیده نسبت به سایر رده بندی ها .
5. امکان استفاده از UDCدر فهرستهای کتابخانه ای پیوسته .
6. سهولت و سرعت در پذیرش نظریه های جدید رده بندی .
7. امکان هر نوع ترکیب بین مفاهیم و موضوعات.
8. نمایه نسبی اعشاری الفبایی
معایب UDC
1. چون این رده بندی بر اساس طرح رده بندی دیویی است لذا ضعفهای آن را داراست.
2. روندآرام روز آمد کردن.
3. تقسیمات اصلی UDC بیشتر ریشه ها ی آن از قرن 19 بوده است.
UDC تحت وب:
یو.دی.سی. ازسال 2001در شکل الکترونیکی از طریق وب سایت قابل دسترسی است و مجوز آن از طریق اداره استاندارد بریتانیا قابل خریداری است. ویرایش الکترونیکی آن بر روی دیسک نوری و به زبانهای "انگلیسی"، "اسپانیایی" و "چک" نیز قابل دسترسی است.
کاربرد UDC
رده بندی UDCعمدتا جهت استفاده با کارتهای رده ای تا کتاب به وجود آمده است و در کتابخانه های اروپا و ایالات متحده استفاده میشود. کاربرد عمده آن جهت استفاده در زمینه علوم و فناوری است . درایالات متحده این رده بندی در بسیاری از کتابشناسی موضوعی تخصصی خدمات وسیع چکیده نویسی و نشریات به خصوص برای موضوعات علمی و فنی در سراسر دنیا پدیرفته شده و هنوز هم این نظام رده بندی در گستره وسیعی مورد استفاده است . در روسیه استفاده ا ز UDC در سال 1963 برای تمام کتابخانه های علمی و فنی اجباری شد. همچنین تمام خدمات چکیده نویسی و نیز تمام کتابهای علمی و فنی شماره های UDCدارند . در کشورهای اروپای شرقی به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته و به میزان بالایی در ﮊاپن برزیل و کشورهای امریکای لاتین کاربرد دارد.
منابع و ماخذ
1. چان ٬لوئیس مای . فهرست نویسی و رده بندی . ترجمه زهیر حیاتی و زهرا ستوده . ویرایش دوم . تهران :نشر کتابدار٬ 1379.
2. رحیمی ٬ فروغ .رده بندی دهدهی چهانی و کنسرسیوم یو. دی. سی . مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران .دوره ششم . شماره اول.
3. www.britannica.com
4. www.udcc.org
5. http:// en.wikipedia.org/wiki/universal decimal classification.
6. http://portal.nlai.ir
7. www.udconline.net
8. www.libshomal.blogfa.com











.

بنام خدا

درس ذخیره وبازیابی اطلاعات

مقدمه

کتابخانه ها در اواخر قرن بیستم و در اوایل قرن بیست و یکم از ویژگی ها ، امکانات و ساختاری متفاوت با گذشته برخوردارشدند . این دگرگونی ها که همچنان با شتاب ادامه دارد حاصل پیشرفت ها و دستاوردهایی است که طی سالهای اخیر در حوزة فناوری اطلاعات به وقوع پیوسته و باعث شده تا مفاهیم جدیدی مانند «کتابخانه الکترونیکی»، «کتابخانه دیجیتالی» و «کتابخانه مجازی» ابداع شوند. اکنون در آستانه دوران کتابخانه های دیجیتالی هستیم. کتابخانه های دیجیتالی مظهر تاثیرمتقابل افراد  سازمانها و فناوری اند و شامل مجموعه های گوناگونی از اطلاعات برای کاربران مختلف بوده و از هرنوع ابزار ورود اطلاعات ونرم افزارهای مناسب برای سازماندهی اطلاعات ودر دسترس قراردادن آنها  بر روی شبکه استفاده می کنند بنابراین نوید بخش دستیابی به اطلاعات بیشتر ، سریعتر،کاهش هزینه ها و قابلیت استفاده چند منظوره اند.

نسل بندی کتابخانه ها

 به طور کلی کتابخانه ها از لحاظ ساختاری به پنج دسته اصلی و در واقع به پنج نسل طبقه بندی می شوند.
نسل اول : کتابخانه های سنتی           Traditional libraries
در این کتابخانه ها همه متون و مواد آموزشی و تحقیقی به صورت نسخه های چاپی و یا خطی در قرون گذشته بوده و انواع خدمات کتابداری به صورت دستی و توسط کتابدار انجام می شد.
نسل دوم : کتابخانه های خودکار          Automated libraries
در این کتابخانه ها  از نظر نوع و ساختار کتاب ها و مواد آموزشی تفاوت چندانی با نسل اول وجود ندارد. در این نسل نیز کتاب ها و دیگر مواد به صورت نسخه های چاپی نگهداری می شدند. هر چند ممکن است  منابعی نیز به صورت نوار کاست ، فیلم ، ویدئو ، میکروفیلم وجود داشته باشد ولی خدمات کتابداری از قبیل فهرست نویسی و امانت بین کتابخانه ای طریق ماشین انجام می شد.
نسل سوم : کتابخانه های الکترونیکی        Electronic libraries
در این کتابخانه ها  مواد آموزشی عمدتا به صورت الکترونیکی وجود دارند.البته منابع چاپی نیز در کنار منابع الکترونیکی وجود دارد اما خدمات کتابخانه ای بیشتر به صورت الکترونیکی یعنی در قالب لوح های فشرده یا دستیابی از طریق اینترنت انجام می شود.

نسل چهارم : کتابخانه های دیجیتال            Digital libraries
این کتابخانه ها  موسسات یا سازمان هایی هستند که منابع مختلف شامل منابع انسانی و تجهیزات مورد نیاز برای ارائه خدمات کتابخانه ای را با استفاده از شبکه های پرسرعت مهیا می سازند.

نسل پنجم : کتابخانه های مجازی  Virtual libraries          
کتابخانه های مجازی کتابخانه های بدون دیوار هستند و همه خدمات کتابخانه ای نیز در آنها فقط از طریق وب انجام می پذیرد. منابع این نوع کتابخانه ها  از نوع کتاب های الکترونیکی بر روی شبکه است و محیط کاری نیز  محیط شبکه های رایانه ای بسیار سریع از نوع شبکه های ماهواره ای یا فیبر نوری است.                                                                                                                                                                                                                           سیر تحول کتابخانه های دیجیتالی 
1945:ونیور بوش در مقاله ای با عنوان "As we may think"  در مورد ظرفیت های بالقوه گردآوری ، ذخیره ، کشف و بازیابی اطلاعات پیشنهاداتی ارائه داد و درباره ایجاد کتابخانه های دیجیتالی و مزایای فناوری و اینکه چطور باید در فواصل زمانی معین در آینده به کار گرفته شوند بحث کرده است.

1950 :جس شرا و جیمز دبلیو پری شروع به انجام مطالعاتی در زمینه بازیابی خودکار اطلاعات کردندکه ازاین طریق ارتباط میان رایانه ها وکتابخانه ها شکل گرفت.

1960 :لایک لایدر در مورد تاثیر ورود اطلاعات دیجیتال در کتابخانه ها در کتابی تحت عنوان ((کتابخانه های آینده)) به بحث پرداخت.

1969: توسعه عملی کتابخانه های دیجیتال با پروژه آرپانت در وزارت دفاع آمریکا شکل گرفت.
1970 :رایانه های شخصی وارد بازار شدندکه کتابخانه ها اولین مشتریان آنها بودند.پس ازآن همگام با توسعه اینترنت تلاش هایی در جهت دیجیتال سازی کتابخانه ها انجام گرفت .1980: علم اطلاع رسانی یشرفت کرد طوری که سیستم های پیچیده ذخیره و بازیابی اطلاعات، استفاده از سیستم های دیجیتالی برای فهرست نویسی و استفاده از روش های جدید برای اشتراک رکورد های کتابشناختی توسعه یافتند.
1990 :
با گسترش کتابخانه های دیجیتالی و ایجاد تفاهم نامه هایی برای انتقال داده ها و جستجو همراه بود. از جمله این تفاهم نامه ها گوفر بود که  در سال1991 آغاز به کار کرد.

1993به بعد: وب گسترده جهانی پا به عرصه وجود گذاشت و این روند همچنان در حال پیشرفت وتکامل است و امروزه شاهد ظهور کتابخانه های دیجیتالی در اقصی نقاط جهان هستیم.

 تعاریف و دیدگاهها

کتابخانه های دیجیتالی به مثابه هسته مرکزی فعالیت بسیاری ازحوزه های پژوهشی مختلف مطرح اند وپژوهشگران این حوزه نظرات مختلفی برای توصیف آن دارند که از آن جمله به موارد زیر می توان اشاره کرد:

 - از دیدگاه بازیابی اطلاعات، کتابخانه دیجیتالی بانک اطلاعاتی در طیف گسترده است .
 -  از دیدگاه افرادی که روی فناوری ابرمتن کار می کنند  کتابخانه دیجیتالی کاربردی اختصاصی از روش های ابرمتنی است .
 -  از دیدگاه علم کتابداری کتابخانه دیجیتالی گامی دیگر در ادامه راه خودکار سازی کتابخانه هاست که از حدود 25 سال پیش آغاز شده است. 

از اینرو تعریف کاربردی برای کتابداران این است که کتابخانه دیجیتالی،کتابخانه ای است با همان اهداف و وظایف کتابخانه سنتی که توسعه و مدیریت مجموعه ، تحلیل محتوا ، نمایه سازی ، سرویس دهی ، خدمات مرجع و حفاظت را در دستور کار خود دارد با این تفا وت که از بعد دیجیتالی به آن نگریسته می شود که شامل مجموعه های گوناگونی از اطلاعات برای کاربران مختلفند واز هرنوع ابزار ورود اطلاعات ونرم افزارهای مناسب برای سازما ندهی اطلاعات و در دسترس قراردادن آنها بر روی شبکه استفاده می کنند.آرمز کتابخانه دیجیتالی را مجموعه ای مدیریت یافته از اطلاعات همراه باخدمات مربوطه که در آن اطلاعات درقالب های دیجیتالی ذخیره گردیده و از طریق شبکه قابل دسترس است تعریف کرده است.

                  اهداف کتابخانه های دیجیتالی

       -  تسریع در توسعه نظام مند ابزارهایی برای ذخیره سازی و سازماندهی اطلاعات و دانش به شکل دیجیتال

        - کارآمد کردن نحوه دسترسی به اطلاعات برای همه اقشار جامعه با هدف غایی توسعه اقتصادی

       -  تشویق تلاشهای مشترک برای سرمایه گذاری صحیح در منابع تحقیقاتی و شبکه های رایانه ای و ارتباطی

      -         تعمیم و  ترویج دانش در بخش های مهم و راهبردی

-         ارائه فرصتهای آموزشی دائمی برای تمامی افراد

ضرورت وجودی کتابخانه های دیجیتالی

از جمله دلایل اساسی این است که این کتابخانه ها امکان مبادله اطلاعات را در سطحی بهتر از گذشته فراهم می آورند. با اینکه کتابخانه های سنتی هنوز به عنوان پایه های فرهنگی جامعه محسوب می شوند اما پاسخگوی نیازهای فعلی نیستند.از جمله ضرورت وجودی کتابخانه های دیجیتالی:

 1- اطلاعات همیشه در دسترس اند

2- از امکانات رایانه ای برای جستجو و دریافت اطلاعات استفاده می شود.
3- استفاده همزمان از یک منبع توسط افراد بی شمار
4- سهولت روزآمد نگه داشتن اطلاعات.
5- ارائه اشکال جدید اطلاعات ممکن می شود6- هزینه کتابخانه های دیجیتالی هر روز در حال کاهش است.

      مشخصه ها و ویژگی های کتابخانه های دیجیتالی
 -یک کتابخانه دیجیتال مجموعه ای از اطلاعات سازماندهی شده درقالب دیجیتالی است.
 -اطلا عات دیجیتال باید مبتنی بر اصول مجموعه سازی گردآوری یا تولید شده باشند.
 -اطلا عات دیجیتال باید به صورت منسجم و مناسبی نظیر دیگر منابع اطلاعاتی در کتابخانه ها توسط استفاده کنندگان قابل  دسترس و بازیابی باشند.
- اطلا عات دیجیتال باید در مدت زمان طولانی به مثابه منابع اطلاعاتی پایدار قابل دسترس باشند.
  -در کتابخانه های دیجیتال  ارتباط مستقیم و رودر رو میان کتابدار و کاربر وجود ندارد.
-  در این کتابخانه ها چندین کاربر در آن واحد از یک منبع خاص استفاده می نمایند. 

اجزاء کتابخانه های دیجیتالی

1- نرم افزار واسط : ابزاری است که کاربر به واسطه آن با کتابخانه ارتباط پیدا می کند.

2- زیر ساختهای فن آورانه یا همان استفاده از تکنولوژی های نوین شبکه ها و رایانه ها

3- محتوا یا منابع موجود در کتابخانه که همان داده ها و ابر داده ها می باشند . داده ها مواد دیجیتالی و ابرداده ها پیوند هایی هستند که:
- دستیابی به پایگاه های اطلاعاتی
  -دستیابی به فهرست کتابخانه های الکترونیکی
 -دستیابی به منابع تمام متن
- دستیابی به مجلات الکترونیکی
 -دستیابی به وب سایت های مرتبط را برقرار می کنند.

 وظایف کتابداران کتابخانه های دیجیتالی

کتابخانه های دیجیتالی را افرادی اداره می کنند که در کتابخانه های سنتی کار میکنند و همچنین افرادی نظیر متخصصان علوم رایانه ای مشغول فعالیتند پس کتابدار در عصر الکترونیک به تنهایی در کتابخانه فعالیت نمی کند زیرا کتابخانه امروز فراتر از انباری برای نگهداری کتاب شده وفناوری های جدید و به  دنبال آن تغییر شکل وساختار  کتابخانه ها نه تنها از اهمیت کتابدار و تاثیر نقش وی نکاسته بلکه اهمیت نقش وی را پررنگتر وبرجسته تر از گذشته نموده است. نقش کتابداردر این محیط  هم سنتی و هم نوآورانه است .سنتی از آن جهت که باید همانند گذشته به دنبال پاسخ کار بران باشد ونوآورانه از اینرو که برای انجام وظیفه خود از فناوریهای نوین مرتبط بهره می گیرد و باید شناخت وتسلط لازم و کافی رابر فناوری های جدید حوزه خدمات مرجع بدست آورد تا بتواند همواره به خدمت اصلی خود یعنی ارائه اطلاعات مورد نیاز به کاربر بپردازد..پس لازم است کتابداران دیجیتالی امور زیر را انجام می دهند :
 -اداره کتابخانه های دیجیتالی
- سازماندهی دانش و اطلاعات دیجیتالی
 -نشر اطلاعات دیجیتالی که به صورت رایانه ای نگهداری می شود
- ارائه خدمات مرجع دیجیتالی و خدمات اطلاع رسانی الکترونیک
- پرداختن به وظیفه ی دیجیتالی کردن  فرآیند ذخیره سازی دیجیتالی و حفاظت دیجیتالی
- ایجاد امکان دسترسی و بازیابی به دانش دیجیتالی
 -فهرست و طبقه بندی اسناد و دانش دیجیتالی
 -حمایت از حق مولف الکترونیکی

                 مشکلات کتابخانه های دیجیتالی 

1- عدم وضوح قوانین مربوط به حق مولف

 2-  نبود روابط عاطفی میان کاربر و کتابخانه

3- استاندارد نبودن نظام های ارتباطی

4- عدم هماهنگی ما بین متخصصان رایانه و کتابداری و اطلاع رسانی

5- برخوردهای مقطعی و سطحی مدیران موسسات

6- عدم توجه به استانداردهای مورد نیاز

7- هزینه نسبتا بالای ایجاد

 8-  لزوم داشتن مهارت جستجو و بازیابی اطلاعات

9- موانع مالی

10- حفاظت از منابع اطلاعاتی موجود

فرصت های پیش روی کتابخانه های دیجیتالی

       -  امکان ارائه خدمات بین کتابخانه ای:خطوط پیوسته بین کتابخانه ای امکان جستجوی الکترونیکی منابع ذخیره شده رافراهم  می آورند.اگر دستیابی به منبع خاصی در یک کتابخانه دیجیتالی امکان پذیر نباشد این امکان می تواند از طریق امانت بین کتابخانه در اختیار کاربر قرار گیرد.

     -  ارائه منابع به صورت پیوسته: نسخه های تحت وب کتابها و منابع دیگر می توانند از طریق کتابخانه های دیجیتالی در اختیار کاربران قرار گیرند و امکان سفارش و دریافت منابع به صورت دیجیتالی از طریق سرویس های تجارت الکترونیکی در این مراکز صورت پذیرد.

    -  امکان دستیابی به پایگاههای اطلاعاتی محلی: ایجاد وتوسعه دستیابی به اطلاعات محلی از طریق کتابخانه های دیجیتالی فرصت دیگری است که در اختیار کاربران قرار می گیرد.بنابراین کاربران می توانند با اتصال به این مراکز به اطلاعات محلی مورد نیاز خود در نقاط مختلف جهان دست بیابند.

    -  خدمات مرجع مجازی:این سرویس می تواند با بهره گیری از خدمات پست الکترونیکی ،کنفرانس های ویدئویی وفرم های مرجع تحت وب اجرا شود وکاربران با دستیابی پیوسته و همزمان از مزایای کتابخانه های دیجیتالی بهره مند شوند.

    - فهرست مشترک:با تهیه این فهرست ها در کتابخانه دیجیتالی و استفاده از ویژگی های وب امکان دستیابی به فهرست ها ی مشترک مبتنی بر فراهم می آید.استفاده از چنین فهرست ها یی برای در اختیار قرار دادن منابع اطلاعاتی مورد نیاز کاربران مزایای غیر قابل انکاری برای این کتابخانه ها می تواند داشته باشد.

معرفی چند کتابخانه دیجیتالی

الف- کتابخانه های دیجیتالی داخلی :

    1-  کتابخانه دیجیتالی دید                      http://www.did.ir

کتابخانه‌ دیجیتالی مبتنی بر وب در حوزه تخصصی «امور بین‌الملل و علوم سیاسی» است و به گردآوری و سازماندهی انواع مدارکی که دارای اطلاعات مفید در زمینه امور بین‌الملل و علوم سیاسی می‌باشند می‌پردازد. بالغ بر ۲۲ نوع مدرک از قبیل کتاب، مقاله، تحلیل خبری، تحقیق و پژوهش، توصیف شخصیت‌ها، سازمان‌ها و مراکز، گزارش، پایان‌نامه، مصاحبه، نقشه، نقد و بررسی و همایش توسط کتابخانه دیجیتالی «دید» ارائه می‌شود. این کتابخانه امکانات جستجو برای کاربر را با انتخاب «کل عبارت»، «هر کدام» یا «هیچکدام» از عملگرهای بولی فراهم کرده است. نتایج بازیابی‌شده براساس میزان مرتبط بودن منابع رتبه‎بندی می‌شوند. در این کتابخانه امکان جستجو و مرور چکیده منابع وجود دارد ولی برای مشاهده متن کامل باید عضو کتابخانه بود. اطلاعات داده ‌شده در صفحه چکیده عبارت‌اند از: عنوان، منبع، تاریخ، نویسنده، کد بازیابی، چکیده، موضوع، زبان مدرک، نوع مدرک، شاخه‌های مرتبط .

2- کتابخانه دیجیتالی تبیان       http://www.tebyan.net
مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی است.اکنون بالغ بر 5253 کتاب و 119 مقاله در کتابخانه دیجیتالی تبیان موجود است که از این تعداد سهم کتابخانه فارسی 1938، کتابخانه عربی 1957 و کتابخانه انگلیسی 1239 عنوان می‎باشد. امکانات جستجوی این کتابخانه به کاربر امکان می‎دهد در قسمت «فهرست‌ها» یا «متن کتاب‌ها» یا هر دوی آنهابه جستجو بپردازد. امکان جستجو بر اساس نام نویسنده و عنوان کتاب نیز وجود دارد. همچنین امکان انتخاب تمامی موضوعات یا موضوعی خاص برای انجام جستجو نیز پیش‎بینی شده. اطلاعاتی درباره امکان استفاده از عملگرهای بولی، کوتاه‎سازی واژه و امکانات دیگر در اختیار نیست. با کمک سیاهه الفبایی و موضوعی موجود در این کتابخانه دیجیتالی کاربر می‌تواند اقدام به انتخاب و مرور منابع نماید. سیاهه الفبایی بر اساس عناوین کتاب‌ها و سیاهه موضوعی در 22 موضوع اصلی تنظیم شده است.نتایج بازیابی‌شده ضمن ارائه اطلاعات مختصر کتابشناختی، قسمتی از جمله‌ای را که واژه مورد نظر در آن است همراه با شماره صفحات مورد نظر نمایش می‎دهد .

3- کتابخانه دیجیتال ارم www.dlib.ir             

4- کتابخانه دیجیتال  پزشکی ایرانwww.inlm.ir     

وکتابخانه های  دانشگاه آزاد اسلامی،کتابخانه دانشگاه علم و صنعت ایران، کتابخانه دانشگاه مالک اشترو کتابخانه دانشگاه صنعتی امیرکبیر. (دسترسی کامل به منابع این کتابخانه های دیجیتالی نیاز به کد عضویت دارد و برای عموم آزاد نیست)

 ب-کتابخانه های دیجیتالی خارجی:

1- کتابخانه دیجیتالی آمریکن مموری           www.memory.loc.gov

این طرح  از سوی کتابخانه کنگره در حال اجرا است که شامل دیجیتال سازی صدها هزار منبع تاریخی و فرهنگی از مجموعه کتابخانه کنگره آمریکا می باشد. دارای مجموعه‌هایی است که کاربران با مراجعه به هریک از این مجموعه‌ها یا ‌در کل مجموعه‌ها می توانند  به جستجو بپردازند. با جستجو در کل مجموعه‌ها واژه یا واژه‌های مورد نظر در اطلاعات کتابشناختی و در موارد معدودی در متن جستجو می‌شوند. ترتیب واژه‌ها در دامنه نتایج جستجو تأثیری نخواهد داشت ولی در نمایش نتایج بازیابی‌شده مؤثر خواهد بود.  در قسمت جستجوی کتابشناختی می‌توان جستجوی ترکیبی یا عبارتی انجام داد. فیلدهای پیش‌بینی‌شده عبارت‌اند از: پدیدآور، عنوان، موضوع، و شماره بازیابی. نتایج بازیابی‌شده بر اساس  میزان مرتبط بودن، تکرارپذیری بیشتر واژه‌ها و نزدیک‌بودن واژه‌های جستجو به یکدیگر مرتب‌سازی می‌شوند.

2- کتابخانه دیجیتالی کالیفرنیا        http://www.cdlib.org
کتابخانه دیجیتالی کالیفرنیا دارای سه بخش مجموعه ها ، تصاویر و متون است.موتور جستجوی کتابخانه دیجیتالی کالیفرنیا اطلاعات توصیفی مانند عنوان ، پدیدآور منابع پیوسته آنلاین را جستجو می کنددر قسمت eScholarship Editions (که همان کتاب‌های متن کامل است) امکان جستجوی ساده و پیشرفته وجود دارد. در قسمت جستجوی پیشرفته می‌توان مرتب‌سازی منابع بازیابی‌شده را بر حسب عنوان یا میزان مرتبط‌بودن منابع تعیین کرد .

3-  کتابخانه دیجیتالی            ECO : http://www.canadiana.org
کتابخانه دیجیتالی Early Canadian on-line مشتمل بر 1671000 صفحه میراث مکتوب کانادا در بیش از 10200نسخه است.امکان جستجوی تمام متن یا جستجوی فیلدهای کتابشناختی وجود دارد.
4-  کتابخانه دیجیتالی Galen ، دانشگاه کالیفرنیا-سان فرانسیسکو    http://www.library.ucsf.ed
کتابخانه دیجیتالی UCSF دارای مجموعه ها و منابع متنوعی است. این کتابخانه  مجموعه دیجیتالی با مجموعه کتابشناختی را درهم آمیخته است.به این معنی که کاربر با جستجو در فهرست کتابخانه و پس از بازیابی رکورد مورد نظر در صورت مشاهده پیغام "connect to" می تواند روی آن کلیک کرده و به منبع تمام متن دسترسی پیدا کند. 

ازدیگر کتابخانه‌های دیجیتالی خارج از کشور می‌توان به طرح بین‌المللی دان‌ هونگ، طرح گوتنبرگ ، کتابخانه دیجیتالی دانشگاه استانفورد،کتابخانه دیجیتالی نیوزلند، کتابخانه اسکندریه و کتابخانه ملی مجلس ژاپن اشاره داشت.

طرح گوتنبرگ:

 پروژهٔ گوتنبرگ اولین کتابخانه دیجیتالی است که در سال۱۹۷۱ توسط مایکل هارت با هدف تبدیل نسخه‌های خطی و چاپی به دیجیتال راه اندازی شد .دارای 30هزار عنوان کتاب  الکترونیکی که تاریخ حق مولف آنها به پایان رسیده است میباشدکه به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار میگیرد و تا کنون ادامه دارد .

کتابخانه دیجیتالی  اسکندریه :

در حال حاضر شش دانشگاه با این پروژه همکاری می کنند که مهم ترین آنها دانشگاه کالیفرنیا در آمریکا است. از سال 1995 شروع شده و هدف امکان دستیابی به مجموعه های گسترده ای از نقشه ها و تصاویر است که مناطق جهان را بوسیله نقشه نشان میدهد.

کتابخانه ملی مجلس ژاپن : از سال 1993 شروع شده و در آن منابع موجود در  کتابخانه مجلس ژاپن دیجیتالی شده است.

                                                            مقایسه کتابخانه های دیجیتالی بررسی شده

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اگر در موتور جستجوی گوگل عبارت «نخستین کتابخانه دیجیتالی» را جستجو کنیم موارد بسیار زیادی بازیابی می‌شود که همه مدعی راه‌اندازی اولین کتابخانه‌های دیجیتالی ازسوی افراد مختلف هستند اما با توجه به تحقیقات صورت گرفته در این زمینه  می توان گفت که کتابخانه دیجیتال به مفهوم واقعی خود در ایران وجود ندارد این کتابخانه‌ها باید دارای ویژگیهای مشترکی نیز باشند. در ایران به علت محدودیت‌های زبانی و نرم‎افزاری و در مواردی دیگر به علت ناآگاهی بنیانگذاران آنها از خصوصیات دقیق کتابخانه‌های دیجیتالی در قالب پایگاه‌های اطلاعاتی و یا سایت ‌ها یی با مجموعه ‌ای از منابع دیجیتالی‌ شده راه ‎اندازی شده‌اند و بدون پیش‌بینی هرگونه امکانات جستجو یا مرور نمایه کتابخانه دیجیتالی نام گرفته و بر روی شبکه جهانی وب عرضه شده ‌اند .هر چند این پایگاه‌ها یکی از اساسی‌ترین ویژگی‌های کتابخانه‌های دیجیتالی یعنی جستجوی متن کامل را دارا هستند ولی دیگر خصوصیات کتابخانه‌های دیجیتالی را از جمله داشتن دیگر منابع دیجیتالی غیر از نشریات، داشتن نیروهای متخصص برای انتخاب و سازماندهی منابع ، دربرداشتن منابع در قالب‌های مختلف و در نهایت داشتن منابع فیزیکی در کنار منابع دیجیتالی را در بر ندارند بنابراین  به‌دلیل عدم رعایت موارد مطرح شده در تعریف «فدراسیون کتابخانه‌های دیجیتالی» بهتر است بسیاری از این کتابخانه‌ها را کتابخانه دیجیتالی به‌شمار نیاوریم .حتی در نمونه های خارجی هم کتابخانه دیجیتال الزاما به مفهوم واقعی وجود نداشت.

از نظر کلای فورد لینچ یکی از واضعان حوزه پژوهشی کتابخانه های دیجیتالی، اینترنت را هم به دلیل اینکه ویژگی های کتابخانه های دیجیتالی و سازماندهی خاصی ندارد و به هنگام ازیابی اطلاعات با مشکل مواجه می شود را هم  نمی توان در شمار کتابخانه های دیجیتالی  قرارداد.                                                                                                                                                                           تفاوت کتابخانه های دیجیتالی با مجازی والکترونیکی

 

 

 

                                              منابع:

·        آرمز ، ویلیام."کتابخانه های دیجیتال".ترجمه زهیرحیاتی ؛ هاجر ستوده.تهران : کتابدار ، 1380.

·        نوروزی ،یعقوب و مهدی علیپور حافظی (1380).کتابخانه های دیجیتالی ،فصلنامه کتاب،شماره 48.ص84-104

·        مهدیان ، کاوه(1379).« طراحی کتابخانه رقمی دانشگاه امیر کبیر مبتنی بر عاملها». پایاننامه کارشناسی ارشد کامپیوتر – نرم افزار، دانشگاه امیر کبیر

·        نبوی ، فاطمه."گفتارهایی در باب کتابخانه دیجیتالی".تهران : کتابدار ،‌ 1387.

·         نوروزی ، یعقوب."کتابداران کتابخانه های دیجیتالی".فصلنامه کتاب :ش 56.ص 77.

·        نبوی،فاطمه«ارزیابی قابلیت‌های جستجو درکتابخانه‌های دیجیتالی».فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات،شماره 3،دوره21،بهار 1385،ص.101-73

·        علی پور حافظی ، مهدی ؛ مطلبی ، داریوش."مجموعه مقالات همایش های انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران".ج2.کتابخانه های دیجیتالی : مفاهیم و جنبه های فنی-اجرایی.تهران : انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران ، 1382.

·        Barker,Philip (1996)«Electronic libraries of the future«.Encyclopedia of library and information science,V.59,1996,52-119

·        Bush,Vannevar(1945)»As we may think».Athlantic  Moountly,176,No.1 (1945):101-108

·        Clevelnd,Gray (1998) Digital Libraries:Definitions, Issuees and challenges,on line.Available:http://www.ifla.org/vi/5/op/udyop8/udtio8htm

·        Digital libraries:Their emergence,use and problems.1998on line.available:http://home.heo.rr.com/mckibben/paper-digital-libraries.htm