کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

رده بندی کنگره در وب

با توسعه اینترنت، مسائل پیرامون سازماندهی و بازیابی اطلاعات الکترونیکی بسیار با اهمیت شده است. در نتیجه نیاز به مکانیسمی برای کمک در سازماندهی و مکان یابی اطلاعات مربوط بسیار احساس می شود. به همین دلیل کوشش برای کاربرد طرحهای رده بندی کتابخانه جهت سازماندهی منابع الکترونیکی ازقلمرو کتابخانه‌ها و فهرستهای آن فراتر رفته به طوری که متخصصان اطلاع رسانی و پایگاه‌های اطلاعاتی و بازیابی اطلاعات، قابلیتهای رده‌بندی کتابخانه را در سازماندهی اطلاعات موجود در اینترنت با هدف بهبود مرور و جستجوی موضوعی مورد کاوش و بررسی قرار داده‌اند. چنان‌چه رده بندی به عنوان ابزار طبقه‌بندی (برای کنار هم قرار دادن مواد هم موضوع) درنظر گرفته شود، نقش آن به عنوان ابزار سازماندهی موضوعی منابع اینترنتی تقویت می‌شود.

نویسنده : سعیده سادات موسوی نور


مقدمه:

با توسعه اینترنت، مسائل پیرامون سازماندهی و بازیابی اطلاعات الکترونیکی بسیار با اهمیت شده است. در نتیجه نیاز به مکانیسمی برای کمک در سازماندهی و مکان یابی اطلاعات مربوط بسیار احساس می شود. به همین دلیل کوشش برای کاربرد طرحهای رده بندی کتابخانه جهت سازماندهی منابع الکترونیکی ازقلمرو کتابخانه‌ها و فهرستهای آن فراتر رفته به طوری که متخصصان اطلاع رسانی و پایگاه‌های اطلاعاتی و بازیابی اطلاعات، قابلیتهای رده‌بندی کتابخانه را در سازماندهی اطلاعات موجود در اینترنت با هدف بهبود مرور و جستجوی موضوعی مورد کاوش و بررسی قرار داده‌اند. چنان‌چه رده بندی به عنوان ابزار طبقه‌بندی (برای کنار هم قرار دادن مواد هم موضوع) درنظر گرفته شود، نقش آن به عنوان ابزار سازماندهی موضوعی منابع اینترنتی تقویت می‌شود.

 

 

رده‌بندی کنگره یکی از پر استفاده‌ترین نظام‌های سازماندهی اطلاعات در دنیاست. در این تحقیق ضرورت این رده‌بندی، فواید آن و همچنین نمونه هایی از کاربرد این رده بندی در کتابخانه‌های جهان و محیط وب ارایه می‌شود.

 

رده بندی و منابع اینترنتی

نقش اساسی رده بندی ،کمک به کاربران در تعیین مکان مواد در قفسه است. منابع اینترنتی به محل فیزیکی در مخزن نیاز ندارند و در سایبر اسپیس ذخیره می شوند و جستجوی آنها بدون توجه به محل ذخیره سازی واقعی آنها صورت می گیرد. در این شرایط  نقش رده بندی به عنوان ابزار سازماندهی موضوعی منابع اینترنتی پر رنگ می شود. نکته قابل توجه این است که رده بندی منابع الکترونیکی به مفهوم اختصاص شماره های بازیابی به آنها نیست ولی دسترسی به این منابع از طریق رده بندی تقویت خواهد شد.

 

ضرورت سازماندهی منابع اطلاعاتی اینترنت

ü    نیازهای اطلاعاتی کاربران

ü    رشد روزافزون منابع اطلاعاتی وب

ü    استفاده از وب به عنوان یک منبع اطلاعاتی

ü    نگرش به وب به عنوان یک محمل اطلاعاتی

 

رده بندی خودکاروسنتی :

همان طور که تعداد صفحات وب در اینترنت به طور مدام و به سرعت در حال افزایش است استفاده از سیستم رده بندی خودکاربا قابلیت افزودن طبقه های جدید به صورت اتوماتیک درمقایسه با سیستم دستی که دارای سرعت کم، هزینه زیاد و عدم ثبات( به خاطر وابستگی به نیروی انسانی) می باشد درخور توجه است و تحقیقات بیشتری برای ایجاد روشهای بهتر و خلق طبقه‌های جدید ادامه دارد. عمده ترین دلیل استفاده از طرح های رده بندی دیوئی یا کنگره، کاربرد قابلیت‌های این طرح ها هم در جهت سازماندهی منابع اینترنتی و هم بازیابی موضوعی آنها بوده است.

 

رده بندی به عنوان یکی از ابزارهای سازماندهی منابع اطلاعاتی وب

طرحها و ابزارهای فهرستنویسی منابع اینترنت، نابسامانی و آشفتگی منابع شبکه اینترنت و به وجود آمدن مشکلاتی در زمینه جستجو و بازیابی اطلاعات در این شبکه، ضرورت انتخاب راهبردها و روشهای نوینی را برای حل این معضل ایجاب کرده است. اکثر کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی معتقدند استفاده از طرح های رده بندی کتابخانه ای در سازماندهی، جستجو و مرور اطلاعات موجود در اینترنت بسیار کارآمد می باشد. در مجموعه کتابخانه، نقش اساسی رده بندی کمک به کاربران در تعیین مکان مواد در قفسه است. اگر کاربر شماره بازیابی را بداند، او به سرعت قادر به یافتن مواد ضروری خود می شود حتی اگر مجموعه کتابخانه میلیونها اثر داشته باشد. زمانی که کاربران قفسه ها را مرور می‌کنند، مواد موضوعی مرتبط را دریک قفسه می یابند و در این صورت، نیاز به دانستن تمامی شماره های بازیابی مرتفع می شود چرا که کتابهای هم موضوع (با موضوع مرتبط) به آسانی در کنار هم یافت می شوند.

اما اهمیت این دو عملکرد با توسعه اینترنت تغییر یافته است.منابع اینترنتی به محل فیزیکی در مخزن نیاز ندارند، در سایبر اسپیس ذخیره می شوند و جستجوی آنها بدون توجه به محل ذخیره سازی واقعی آنها صورت می‌گیرد. کاربران کتابخانه جهت یافتن اطلاعات دیگر نیازی به مراجعه به کتابخانه ندارند. به جای آن کامپیوتری که در شبکه قرار گرفته، کاربر را در یافتن اطلاعات مورد نیاز خود یاری می رساند. در این شرایط، عملکرد رده‌بندی به عنوان مکان‌یاب مواد فیزیکی موجود در محل مشخص اهمیت خود را از دست می دهد. ولی چنانچه رده بندی به عنوان ابزار طبقه بندی(برای کنار هم قرار دادن مواد هم موضوع) درنظر گرفته شود، نقش آن به عنوان ابزار سازماندهی موضوعی منابع اینترنتی تقویت می شود. با وارد کردن منابع الکترونیکی در فهرست کتابخانه، مجموعه کتابخانه‌ها بدون صرف هزینه زیاد، افزایش می یابد واز طرف دیگر دسترسی از راه دور به این منابع هم برای کاربران آسان‌تر از دسترسی به منابع سنتی است.

 

 

 

رده بندی، اینترنت وکتابخانه ها:

اختصاص شماره رده بندی به منابع اینترنتی یکی ازموضوعات بحث انگیز است عده ای می‌گویند این امر باعث اشتباه درکتابخانه های محلی می شود زیرا منابع اینترنتی در قفسه جای ندارند .اما در تحقیقی که توسط"ریچاردز"از دو فهرست پستی AautoCat “وInterCatبه عمل آمد پاسخ دهندگان به دلایل زیر افزودن شماره راهنما را مورد تاکید قرار دادند:

1.      سهولت مرور با استفاده از شماره راهنما

2.      دسته بندی مواد مشابه برای استفاده در فعالیت‌های توسعه مجموعه

3.      برای مقاصد آماری

مزایای رده بندی در محیط وب:

ü    رده بندی می تواند دقت و بازیافت را بهبود بخشد.

ü    زمینه ای برای اصطلاحات جستجو ایجاد کند.

ü    به کاربر در اعم واخص کردن جستجو با پیروی ازساختارسلسله مراتبی کمک می‌کند.

 

نمونه ای ازطرح های سازماندهی منابع وب:

 طرحهای پیشرفته متعددی برای سازماندهی و اداره منابع در وب مطرح شده است. این طرحها دارای اسامی گوناگونی از قبیل راهنماهای موضوعی، راهنماهای وب، طبقه بندی‌های موضوعی.هستند. راهنماهای طبقه بندی شده نظیر:

L ycos"Google''Yahoo به عنوان پیشقدمان دراین زمینه مطرح هستند.که از ساختار سلسله مراتبی برای سازماندهی منابع وب استفاده می‌کنند.

 

 

چالشهای موجود در سازماندهی منابع اطلاعاتی با استفاده از طرح های رده بندی:

 

1. امکان بررسی جنبههای مختلف منابع اینترنتی به دلیل خصوصیات و ویژگیهای خاص منابع محیط اینترنت وجود ندارد.

2. امکان بررسی و تورق این منابع موجود نمی‌باشد.

—            3. منابع اینترنتی دارای پیوند های زیادی به منابع و سایتهای دیگر هستند که بررسی همه آنها، استخراج اطلاعات و بالاخره گنجاندن آنها در پیشینه فهرستنویسی تا حدودی غیر ممکن بوده و وقت و هزینه زیادی را صرف می‌نماید. در واقع تورق و در دست گرفتن منابع اینترنتی و مشاهده رابطه منظم بین صفحات آنها و یادانستن شماره صفحات و اندازه آنها بر اساس سانتی‌متر، آن گونه که در مورد کتاب اتفاق می‌افتد، غیر ممکن می‌باشد.

—            4. شمارههای ردهبندی در رکوردهای مارک برای انتشارات الکترونیکی جایی در نظر نگرفته است.

 

نمونه‌ای از رویکرد های جدید به امر سازماندهی محتوای وب:

فولکسونومی وتاکسونومی

فولکسونومی:( رده بندی مردمی )این اصطلاح از دو کلمه فولک folk به معنی مردم و taxonomy  به معنای رده‌بندی، مشتق شده است؛ یعنی نوعی رده‌بندی که توسط عامه کاربران انجام می شود و تابع قوانین علمی خاصی نیست. فولکسونومی به عنوان رویکردی جدید برای کنترل و نظم‌دهی به محتوای اینترنت مطرح می‌گردد. این امر به خصوص در نسل جدید وب که به وب 2 موسوم است نمود بیشتری یافته است.

در نقطه مقابل فولکسونومی، تاکسونومی یا رده بندی حرفه ای و تخصصی دانش قرار دارد. 

عناصر رده بندی مردمی:

کاربر: هر شخصی با هر دانشی که از منابع وب با هر هدفی استفاده می کند. کاربر یا می تواند پدید آورنده اطلاعات و داده ها باشد، یا صرفا آنها را در منابع وبی بازیابی کرده باشد.

برچسب: هر نوع کلیدواژه ای که با هر شکل و ساختاری برای توصیف یک عنصر اطلاعاتی، توسط کاربر انتخاب می شود. در رده بندی مردمی، محدودیتی در میزان و نحوه استفاده از برچسب‌ها برای کاربر وجود ندارد.

اطلاعات: هر نوع داده ای که با هر شکل و ساختار و در هر موضوعی در وب منتشر شده باشد. این داده ها می توانند شامل صفحات وبی، عکس و تصویر، فایلهای صوتی و ویدئویی، فایلهای مختلف گرافیکی، مقالات، کتب و اسناد الکترونیکی،اطلاعات کتابشناختی مقالات و کتب، نشانی صفحات وب، صفحات شخصی، صفحات داخلی وب سایتها و وبلاگها، و یا حتی دانشنامه، دائره المعارف و فرهنگهای لغت باشند.

نرم افزارهای اجتماعی: نرم افزارهای تحت وب که با استفاده از فناوری نوین نسل دوم وب موسوم به وب2، با نام  Social Softwareبهره می‌برند امکان تعامل کاربران و داده ها را با یکدیگر، به اشکال مختلف فراهم آورده اند.

 

مشکلات بهره گیری از فولکسونومی:

ü    فقدان استانداردهای پذیرفته شده

ü    عدم محدودیت کاربر در استفاده از برچسب ها

ü    مشکلات لغوی و معنایی

ü    دقت

ü    ابهام

ü    مترادف‌ها

ü    متضادها

ü    متشابه‌ها

ü    اخص و اعم

ü    ترکیبات

ü    ایرادات معنایی و لغوی

 

رده بندی کنگره در وب: Lcc

سایبر استاکس به عنوان نمونه ای از رده بندی کنگره دروب می‌باشد. سایبر استاکس کتابخانه مجازی است که بر اساس آخرین ویرایش فرانمای رده بندی کتابخانه کنگره (1990 )سازماندهی شده است و آدرس آن:

www.public.iastate.edu/cyberstacks/homepage.html

 

باورود به سایت با استفاده ازآیکن Browse and Search می‌توان به جستجو پرداخت. نمایه عنوان، جدول رده‌بندی کنگره، پروژه فهرست‌نویسی  Oclcومجلات الکترونیکی ازدیگر آیکن‌ها می‌باشد

+ گروه کتابداری ارشد ; ۱٠:۱٦ ‎ق.ظ ; ٢ آذر ۱۳۸٩
comment نظرات ()