کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

معرفی الگوی ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی(اف.آر.بی.آر.)

به نام خدا

عنوان:

معرفی الگوی ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی(اف.آر.بی.آر.)

استاد: دکتر وزیرپور

دانشجو: لاله زابلی زاده

پاییز 1389

 

 

مقدمه

 

کاتر (1837-1903) از نخستین کتابدارانی بود که اهداف فهرست را به صورت معین ، مدون کرد از دید گاه او فهرست کتابخانه ابزاری است که:

1. فرد را قادر می سازد تا کتابی را با یکی از مشخصات مولف، عنوان و موضوع بیابد

2. نشان می دهد که کتابخانه از یک مولف معین، درباره موضوع معین و از یک شکل معین چه دارد؟

3. به فرد در انتخاب کتاب از نظر ویرایش(کتابشناختی) و از نظر ویژگی خاص آن مدد رساند.

سیمور لوبتسکی (1898-2003) نیز  این هدف ها را به شکل منسجم تری کامل کرد و در گزارش کنفرانس پاریس(1961) با عنوان ” کارکرد های فهرست“ مطرح ساخت .

 

 

 

 

بر این اساس، هدف های فهرست در دو مقوله کلی مشخص شد:

1. بازیابی کتاب هایی که پدید آورنده، عنوان، یا موضوع آنها مشخص است.

2. گردآوری آثار یک پدید آورنده و نیز ویرایش های آثار وابسته به آن در کنار هم.

 

قواعد فهرستنویسی انگلو امریکن 2، هدف فهرست را چنین بیان می کند:ذکر خصوصیات مهم یک اثر بدین منظور که از سایر آثار تشخیص داده شود و حدود محتوا و رابطه کتابشناختی آن با سایر آثار معلوم گردد.

برای رفع این مشکل و دستیابی به امکانات بهتر برای بازیابی اطلاعات، فدراسیون بین المللی انجمن های کتابداری (ایفلا) یک کار مطالعاتی را آغاز کرد که از سال  1992 تا سال 1995 یک گروه مطالعاتی ویژه درباره آن فعالیت کرد.

 

 در سال 1990 و در پایان سمینار استکهلم که با موضوع پیشینه های کتابشناختی  برگزار شده بود، قطعنامه ای تصویب شد و درآن، خواستار ترسیم شفاف کارکردهای تحقق یافته از طریق پیشینه  کتابشناختی (با توجه به رسانه ها ، برنامه های کاربردی ، و نیازهای کاربران) شدند. گروه مطالعاتی ایفلا به کار خود ادامه داد و در نهایت یک الگو  با نام ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی (اف.آر.بی.آر .) در سال 1998 ارائه کرد.

 

 

 

تعریف الگوی ملزومات کارکردی پیشینه های  کتابشناختی

 

الگوی ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی (اف.آر.بی.آر.) یک الگوی  مفهومیِ موجودیت رابطه است. موجودیت- رابطه نوعی الگوی داده ای می باشد که برای اولین بار در سال 1976 توسط چن طراحی شده است. این الگو  قابلیت تفسیرهای گوناگون و اجراهای متفاوتی را دارد و مستقل از هر گونه قواعد و فرایند فهرستنویسی و یا هر گونه پایگاه داده ای در نظرگرفته شده است .

 

 

 

تعریف الگوی ملزومات کارکردی پیشینه های  کتابشناختی

 

موجودیت هایی که در این الگو تعریف شده اند به سه گروه اصلی تقسیم می شوند.

 

گروه اول: موجودیت هایی که نشان دهنده تلاش های ذهنی و هنری هستند: اثر، بیان، نمود، مدرک

 

گروه دوم: موجودیت هایی که نشاندهنده  مسئولیت تولید، اشاعه فیزیکی یا نگهداری آثار معنوی یا هنری هستند.

   

گروه سوم: موجودیت هایی که نشاندهنده محتوای فکری و  موضوعات اثر  هستند.

  مهمترین بخش موجودیت های این الگو، موجودیت های گروه یک است. گروه های دوم و سوم هم در جای خود مهم هستند و به عنوان مکمل های گروه یک به شمار می آیند.

 

 موجودیت های گروه دوم و سوم، تجلی واقعی خود را در الگوهای مکمل ملزومات کارکردی پیشینه های مستند (فراد)  و ملزومات کارکردی پیشینه های مستند موضوعی (فراسار) پیدا می کنند.

موجودیت های گروه اول به چهار دسته تقسیم می شوند.

 

  اثر: آفرینش هنری یا ذهنی خاص. به عنوان مثال  هری پاتر جی.کی. رولینگ در الگوی ملزومات کارکردی یک اثر محسوب می شود.

 

   برداشت: ادراک ذهنی یا هنری یک اثربه عنوان مثال هری پاتر می تواند در بیان های مختلفی مانند نسخه اصلی، نمایشنامه، ترجمه، خلاصه و ... متجلی شود.

 

    نمود عینی(قالب): شکل مادی و فیزیکی اثربه عنوان مثال هری پاتر می تواند در قالب های فیزیکی گوناگون مانند کتاب، پی.دی.اف.و ... نمود یابد.

 


مدرک: نمونه واحدی از نمود به عنوان مثال هری پاتر  که در قالب یک کتاب نمود یافته است، می تواند دارای چاپ ها، ویرایش ها و نسخ گوناگون درمکان های مختلف باشد

 

نمودار موجودیت‏های گروه اول و الگوی موجودیت- رابطه

موجودیت‏های گروه اول

یک نوع رابطه سلسله مراتبی میان موجودیت های گروه اول الگو برقرار است. یک اثر ممکن است به واسطه یک یا چند بیان  شناخته شود، از طرف دیگر بیان های گوناگون، نمایانگر تنها و تنها یک اثر هستند. بیان ممکن است در یک یا چند نمود مجسم شود ویک نمود ممکن است یک یا چند بیان را مجسم نماید. یک نمود ممکن است توسط یک یا چند نسخه نشان داده شود، اما یک نسخه فقط و فقط یک نمود را نشان می دهد

 

همان گونه که ملاحظه شد، در این گروه، هر اثر ماهیتی مجرد دارد که از طریق برداشت های مختلف به ادراک در می آید. هریک از این برداشت ها در قالبی مناسب جای گرفته و نسخه های خاص هر یک از این قالب ها به عنوان مدرک در اختیار افراد یا کتابخانه ها قرار می گیرند.

 

با توجه به مطالب ارائه شده در خصوص الگوی ملزومات کارکردی ایفلا و روابط تشریح شده، می توان چنین برداشت کرد که این الگو در اصل قائل به وجود چهار موجودیت اصلی در جهان کتابشناختی بوده، بر محتوا و روابط تأکید بیشتری داشته و ارائه کننده ساختواره ای شبکه ای جهت تسهیل نمایش و بازیابی است.

  

 

موجودیت های گروه دوم

موجودیت هایی که مسئولیت تولید، اشاعه فیزیکی یا نگهداری محتوای ذهنی و هنری آثار را بر عهده دارندکه به دو دسته تقسیم می شوند

 

شخص: پدید آورنده محتوای ذهنی و هنری

تنالگان: تنالگان مسئول محتوای ذهنی و هنری

 

موجودیت های گروه سوم

این دسته از موجودیت ها، موضوع موجودیت های گروه اول یعنی  تلاش های ذهنی یا هنری را شامل می شوند و به پنج دسته تقسیم می شوند:

 

مفهوم: یک تصور ذهنی یا عقیده ذهنی مانند نظریه ها، مکاتب دانش بشری

شیء: یک عنصر مادی و فیزیکی (غیر ذهنی) مانند ابزارهای پزشکی، اسلحه

رویداد: یک فعالیت یا اتفاق واقعه  جنگ ایران و عراق

 مکان: یک محل، مکان یا موقعیت شیراز، اصفهان و کاخ گلستان و ..

 

منابع و ماخذ

الف) فارسی

 

عرفان منش، محمد امین؛ بصیریان جهرمی، رضا(1387).  الگوی ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی شیوه ای  نوین در تنظیم عناصر کتابشناختی.  پیام کتابخانه، 14(4)، 127-148.

 

فتاحی، رحمت الله (1385).  فهرست نویسی. در دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی (ج.2، ص. 1244-1252). تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

 

موسوی چلک، افشین (1385).  اف.آر.بی.آر: استفاده از مدل مفهومی موجودیت- رابطه در فهرست های آینده (ملزومات کارکردی رکوردهای کتابشناختی). ارائه شده در همایش رویکردها و راهکارهای نوین در سازماندهی اطلاعات. انجمن کتابداری و اطلاع¬رسانی ایران، (تهران، 16-17 اسفند).

 

ب) لاتین

 

Network Development and MARC Standards Office, LibraryofCongress (2006).Displays for Multiple Version from MARC 21 and FRBR.Retrived fromhttp://www.loc.gov/marc/marc-functional-analysis/functional-analysis.html

 

 

Tillett, Barbara (2004). What is FRBR? A Conceptual Model for the Bibliographic                  Universe. Library of Congress, Cataloging Distribution Service. Retrieved from http://www.loc.gov/cds/FRBR.html.

 

Le Boeuf, P. (2004). FRBR: hype, or cure-all? Cataloging & Classification Quarterly, 39(3/4), 1-13.

 

Maxwell, Robert (2008). FRBR: a guide for the perplexed. USA: American Library            Association (ALA  (

 

+ گروه کتابداری ارشد ; ٤:٠٩ ‎ب.ظ ; ۱٤ آذر ۱۳۸٩
comment نظرات ()