کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

نظام نمایه سازی پرسی(PRECIS)

عنوان درس: ذخیره و بازیابی اطلاعات

موضوع: نظام نمایه سازی پرسی(PRECIS)

استاد درس: دکتر مهردخت وزیرپور

تهیه و ارائه: مرضیه خان سفید

دانشجوی کارشناسی ارشد 1389

 

PRECIS مخفف Preserved Context Index System می باشد. پرسی یک نظام ایندکسینگ می باشد و یک ضرورت تاریخی باعث به وجود آمدن آن شده است. یک نظام موفق و علمی نمایه سازی است که با اقبال متخصصان و دست اندرکاران نمایه سازی و تجزیه و تحلیل موضوعی روبرو شده است. در 1971 پرسی در کتابشناسی ملی بریتانیا به کار گرفته شد و تا پایان 1973 حدود یک صدهزار کتاب از طریق این نظام نمایه شدند. و پس از تحقیقات زیاد در مدت سه سال طرح جدید نظام نمایه سازی پرسی به وجود آمد که از ژانویه 1974 به کار گرفته شد.ویژگی های پرسی شامل موارد زیر است:

1. پرسی یک نظام نمایه سازی تمام الکترونیک نیست.

2. در نظام پرسی نمایه ساز ملزم نیست که از یک مجموعه واژه های از پیش فراهم شده مانند سرعنوان های موضوعی استفاده کند.

3. پرسی در مفهوم کتابداری، یک نظام رده بندی نیست هر چند که اصطلاحنامه آن کلا بر پایه اصول رده بندی است.

4. پرسی بر بنیاد اصول زبانشناسی بخصوص بر پایه اصول و تئوری نوام چامسکی که بیشتر با نحو زبان سر و کار دارد ساخته شده است.

5. پرسی نمایه ای است به اصطلاح دو مرحله ای.

6. در سلسله مراتب پرسی تابعیت در متن وجود دارد .

مثال: ایران. صنعت نفت. کارگران ماهر. آموزش حین خدمت

7. هرگاه در سلسله مفاهیم اصول  تابعیت در متن رعایت شود، نوعی توالی ارتباطی واژه به واژه نیز میان آن برقرار خواهد شد.

8. در رشته های نمایه سازی پرسی، هرگاه عامل زمان دخالت داشته باشد، میتوان نوعی تابعیت زمانی را نیز ملاحظه کرد.

9. پرسی نظامی کاملا باز است.

10. بطور کلی نمایه ها را به دو گروه مستقل پیش هماراسته (مفاهیم و اصطلاحات در هنگام نمایه سازی با یکدیگر ترکیب می شوند) و بعدهماراسته (مفاهیم و اصطلاحات در زمان بازیابی با هم ترکیب می شوند) تقسیم می کنند.

 

شکل شناسه های نمایه

الف) بر اساس شکل شناسه ها:

شکل 1: وقتی به یک سلسله مفاهیم به عنوان یک شناسه نمایه نگاه شود فقط یک بار در زیر کلمه ایران ذخیره و بازیابی می شود.

ایران. صنعت نفت. کارگران ماهر. آموزش حین خدمت

شکل2: از روش نمایه سازی گردان که با گردش واژه ها و قرار دادن هر یک از آن ها در سرشناسه انجام می گیرد.

ایران. صنعت نفت. کارگران ماهر. آموزش حین خدمت

صنعت نفت. کارگران ماهر. آموزش حین خدمت / ایران.

کارگران ماهر. آموزش حین خدمت / ایران. صنعت نفت.

آموزش حین خدمت / ایران. صنعت نفت. کارگران ماهر

 

ب) براساس تابعیت در متن و توالی ارتباطی واژه ها

 

عوامل ارتباط دهنده

استفاده از مجموعه قواعد و دستورات به نام دستور زبان پرسی که با نام جدول عوامل ارتباط دهنده شناخته شده است. جدول به زیرگروه های A و B و C تقسیم شده است.

 

نشانه های بالای خط B، کاربرد یا نقش های نحوی خاص را معین می کند که به 2 گروه زیر تقسیم می شود:

1. حروفp-g  (تعیین عوامل تابعی و سایر رده های واژه ها)

2. اعداد از 0 تا 6 (نشانه های سطر اصلی را می سازند و معمولا ساختمان اصلی سلسله مراتب مفاهیم را مشخص می کند)

نشانه های بین دو خط B و C بایستی با علامت $ به کاربرده شوند و اجزای فرعی واژه ها و عبارات مانند حروف اضافه و ربط و باقی مانده ها را مشخص   می کنند.

نمایه ساز بعد از مطالعه مدرک و تهیه چکیده و پس از تهیه سلسله مراتب مفاهیم نشانه هر واژه، باید بر اساس دستور زبان پرسی از جدول، عوامل ارتباط دهنده تعیین شود و برای تعیین این نشانه هاباید به 4 سوال پاسخ دهد:

1. چه اتفاقی افتاده است؟

2. برای چه کسی یا چه چیزی این اتفاق رخ داده است؟

3. چه کسی عمل را انجام داده است؟

4. کجا؟

 

نقش معنا در پرسی

مقصود از معنا تعیین واژه هایی است که از نظر ذهنی با واژه های موجود در سلسله ارتباط دارند و ممکن است استفاده کننده نمایه (که با نظم الفبایی مرتب شده) به دنبال آنها بگردد.

پرسی دستور ساختن اصطلاح نامه را که توسط سازمان استانداردهای بین المللی منتشر شده رعایت میکند. بنابر این دستورنامه، تاکنون سه نوع رابطه توجه سازندگان اصطلاحنامه را به خود جلب کرده است: رابطه همپایه، رابطه مرتبه ای، رابطه پیوندی.

الف) رابطه همپایه     مترادف

                           شبه مترادف

 

ب) رابطه مرتبه ای   رابطه جنس و نوع   رابطه جنس و نوع حقیقی

                                                   رابطه شبه جنس و نوع

 

                          رابطه کل و جزء     اماکن جغرافیایی

                                                  اعضاء و اندام بدن

                                                  قلمرو دانش

ج) رابطه پیوندی

 

 

منبع:

مرادی، نورالله (1356). نظام نمایه سازی پرسی. نامه انجمن کتابداری ایران، دوره 19، ش.3 و 4 (1356): ص.305-279 و 362-374

 

+ گروه کتابداری ارشد ; ۱٠:٥۳ ‎ب.ظ ; ۱٦ آذر ۱۳۸٩
comment نظرات ()