کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

کتابخانه دیجیتال

 موضوع : کتابخانه های  دیجیتال

  استاد : خانم دکتر وزیرپور  

   تهیه و تنظیم: افسون امانی فر     

 

فرآیند تغییر کتابخانه های سنتی :                       

   باظهور و ابداع رایانه در سال 1969 کتابخانه ها در صدد مکانیزه نمودن فرآیند کاری خود بر آمدند. در نتیجه کتابخانه ها اولین مراکزی بودند که فناوری های رایانه ای را اقتباس و برای تسهیل فعالیت ها و ارائه خدمات از آن بهره گرفتند و با ظهور فهرستهای رایانه ای گام- های بعدی به سوی خودکار سازی سایر فرآیند های کتابخانه ای آغاز شد و به تدریج علاقه به موضوع کتابخانه های دیجیتالی در قالب نظری و کاربردی به وجود آمد.

 سابقه تاسیس کتابخانه دیجیتال :   

در سال 1971 مایکل هارت اولین کتابخانه دیجیتال را بنیان نهاد. وی در دوران دانشجویی خود در دانشگاه ایلینویز وبا هدف (در دسترس قرار دادن رایگان و الکترونیکی هر چه بیشتر کتابهایی که تاریخ حق مولف آنها به پایان رسیده است ) طرح گوتنبرگ را راه اندازی کرد.  این طرح اولین سایت حاوی اطلاعات در اینترنت و نیز اولین کتابخانه دیجیتالی شده جهان بود. طرح گوتنبرگ قدیمی ترین طرحی است که کتابهای الکترونیکی رایگان را تولید و روی اینترنت قرار می دهد وبیشتر این کتابها آثار ادبی کهن بودند.

تعریف کتابخانه دیجیتالی :                              

از کتابخانه های دیجیتالی تعاریف  گوناگونی شده است از جمله ویلیام آرمز متخصص کتابخانه دیجیتال چنین می گوید :

کتابخانه دیجیتال مجموعه ای سازمان یافته از اطلاعات است که بر روی یک شبکه و با ساختار دیجیتال در دسترس قرار دارد.

همچنین فدرا سیون کتابخانه های دیجیتال در تعریف این کتابخانه ها می گوید :

کتابخانه های دیجیتال تشکیلاتی هستند که برای گزینش ، ساختاربندی ،ایجاد امکان دسترسی به منابع فکری ، تفسیر،حفظ انسجام و تداوم گردآوری آثار رقومی، منابعی – شامل کارکنان متخصص –فراهم می آورند به گونه ای که این منابع برای اجتماعات مشخص یا مجموعه ای از جوامع به سهولت در دسترس قرار داشته باشد.

در این تعریف بر 3 فرایند اصلی علم کتابداری و اطلاع رسانی یعنی گرداوری ،سازماندهی و اشاعه اطلاعات تاکید شده و بر نقش کتابداران به عنوان متخصصین این فن تاکید گردیده است.

 دلیل ایجاد کتابخانه های دیجیتالی :

 دلیل اصلی برای ایجاد کتابخانه های دیجیتالی این باور است که آنها مبادله اطلاعات را به نحوی بهتر از گذشته انجام می دهندو در بیشتر جهات ، هم از لحاظ سرعت و هم از لحاظ قابلیت و کیفیت ارائه کار و ایجاد ارتباط و راهنمایی کاربران به مفهوم و موضوع مورد نظر بهینه شده اند که در نهایت شخص را با موضوع و مواد مربوطه از یک طرف و سایر محیط ها و سیستم اطلاع رسانی از طرف دیگر مرتبط می سازند.

 محتوای کتابخانه های دیجیتالی :                       

- بخش مهمی از کتابخانه های دیجیتالی نمونه های الکترونیکی منابع چاپی و غیر چاپی موجود در کتابخانه هستند که می توانند کتابها ، مجلات و منابع دیداری و  شنیداری و... راشامل شوند.

درواقع  خودشان به تولید محتوا و دیجیتالی کردن منابع اقدام می کنند و باید ارزش افزوده نشرالکترونیکی را هم در نظر بگیرند.

- بخش دیگری از محتوای منابع دیجیتالی را منابع اطلاعاتی در اینترنت  تامین می کنند. گرداوری این منابع از این لحاظ اهمیت دارد که برخی از منابع اطلاعاتی در محیط اینترنت منحصر به فرد   بوده و دارای نمونه چاپی نیستند یا دارای ارزش افزوده ای هستند که نمونه چاپی آنها این ویژگی را ندارد.

 یکی دیگر از مجموعه های مهم کتابخانه های دیجیتالی پایگاههای اطلاعاتی و مجموعه های متن کامل مجلات علمی و تخصصی است مانند ابسکو ، الزیویر ساینس ، امرالد و ...

اجزاء سازنده کتابخانه های دیجیتال :                  

-  منابع اطلاعاتی دیجیتال شده                                            

-  استفاده از فناوری های اطلاع رسانی و رایانه ای درگردآوری

-  سازماندهی وذخیره و دسترسی اطلاعا ت  

 داشتن جامعه مخاطب مشخص 

-  دارا بودن نیروی انسانی متخصص  

کتابخانه دیجیتال به طور کلی از دوبخش تشکیل شده :

بخش مربوط به ذخیره اطلاعات 

بخش خدمات 

آنچه درکتابخانه دیجیتالی از منظر کاربران دارای اهمیت است بخش مربوط به خدمات می باشد که باید دارای توانمندی های زیر باشد :

search قابلیت جستجو    

Searching cross جستجوی موازی پایگاهها 

Annotationاطلاعات اضافی در مورد مدرک     

Browsingمرور منابع           

ویژگیهای کتابخانه دیجیتالی :                  

دسترسی از راه دور به منابع در هر زمان و مکان                  

امکانات وسیع و قوی برای جستجو                                    

امکان استفاده چندین کاربر در آن واحد از یک منبع خاص         

همکاری کتابداران و مهندسان علوم رایانه                             

ارائه خدمات به جوامع و حوزه های خاصی از استفاده کنندگان     

اساس و پایه ای برای خدمات دارای ارزش افزوده                   

امکان دستیابی به منابع دیجیتالی خارج از حوزه مدیریتی و فیزیکی کتابخانه

عدم ارتباط مستقیم و رودررو میان کتابدار و کاربر                 

اهداف کتابخانه های دیجیتال :                    

گردآوری ، ذخیره سازی و سازماندهی اطلاعات به شکل دیجیتال

کمک به انتقال مقرون به صرفه اطلاعات

تاثیر قابل توجه در سرمایه گذاری روی ساختار رایانه ای و ارتباطی   

استفاده از فرصتهای آموزشی مداوم 

ایفای نقش رهبری بین المللی به طور عام وترویج دانش در بخشهای مهم و راهبردی 

ارتباط و همکاری مابین جوامع پژوهشی وبازرگانی و آموزشی      

نقش کتابداران در کتابخانه های دیجیتالی :    

به دلیل بکارگیری فناوری پیشرفته در کتابخانه های دیجیتال کتابداران باید نقشهایی چون : تسهیل کننده بازیابی اطلاعات، واسط جستجوی طلاعاتی ،گردآورنده اطلاعات ، پردازشگر اطلاعات رابر عهده داشته باشند و برای اجرای این نقشها احتیاج به یکسری تخصص ومهارت دارند.

 تخصص ها و مهارتهای مورد نیاز کتابداران دیجیتالی

سازماندهی اطلاعات و مدیریت دانش

مدیریت کتابخانه های دیجیتالی

اشاعه اطلاعات دیجیتالی

-پردازش اطلاعات دیجیتالی

مدیریت تبدیل منابع

ارائه امکان دستیابی و بازیابی منابع دیجیتالی                        

حمایت از مولف الکترونیکی                                           

ذخیره سازی و سازماندهی و حفاظت منابع دیجیتال                 

مشخصات کتابخانه های دیجیتالی :             

مشخصات فنی

قابلیت جستجو

مشخصات گرافیکی

قابلیت های عمومی

مشخصات فنی شامل : قابلیت توزیع اطلاعات ، امکان ارائه روی وب ، قابلیت پردازش حجم زیاد اطلاعات ، قابلیت ایجاد ابردادهها درسیستم ، امکان ایجاد پایگاههای اطلاعاتی موضوعی و ... 

 قابلیت جستجو شامل :  قابلیت جستجو بر اساس انواع فیلدها ، توان 

استفاده از قابلیتهای جبر بولی ، امکان جستجوی ترکیبی در فیلدهاو...

مشخصات واسط گرافیکی شامل : کاربر پسند بودن ، جذابیت گرافیکی صفحات ، امکان دسترسی سریع و آسان به صفحات قبل و بعد و...

قابلیتهای عمومی شامل : امکان روزآمد سازی اطلاعات مورد نیاز ، امکان دسترسی به اطلاعات در شبکه ، امکان اتصال به انواع سایتهای مفید داخلی و خارجی ، ارتباط با مخاطبان سازمان به صورت الکترونیکی وازراه دور

معماری کتابخانه های دیجیتال  :               

در کتابخانه های دیجیتال ، تبدیل متون به روش تصویر برداری صورت می گیرد. یک صفحه تصویر برداری شده ،شکل ظاهری صفحه چاپی را باز تولید می کند،اما متن را تنها به شکل یک تصویر ارائه می کند و امکان جستجوی تصویر برای یافتن واژه های خاص وجود ندارد.تشخیص نوری کاراکتر یکی از فنون تبدیل تصاویر به نوشته های معادل انهاست. فن اصلی برای برنامه رایانه ای آن است که کارکترهای انفرادی را تفکیک و سپس هر یک را با الگوی ریاضی آن مقایسه می کند.

به طور کلی معماری کتابخانه های دیجیتالی شامل 3 بخش عمده اند :

لایه داده ها :در این لایه کلیه اعمال مربوط به بانکهای اطلاعاتی وجداول سیستمی و برنامه های کاربردی انجام می شود.

لایه پردازش : این لایه رابط بین بانکهای اطلاعاتی و فرمهای کاربران می باشد که دستورات مختلف را از لایه کاربر گرفته و پس از پردازش در لایه داده ذخیره می کند.                                 

لایه کاربر : این لایه  خروجی نرم افزار است.   

سایر نکاتی که در هنگام طراحی معماری کتابخانه های دیجیتال باید مورد توجه قرار داد عبارتند از:

امکان دریافت لیست کتابهای ناشرین

امکان کد دهی به کتابها

امکان اضافه و حذف و تغییر کتابها

امکان ثبت نام فرد یا سازمان در کتابخانه

امکان تغییر میزان دسترسی به منابع برای تک تک افراد

استفاده از زبانهای مختلف 


مقایسه کتابخانه های دیجیتالی با کتابخانه های مجازی و الکترونیکی  :

کتابخانه دیجیتالی مشابه کتابخانه سنتی است و دارای ساختمان و تجهیزات .کتابداران نقش واسط (البته از نوع ضعیف) ، منابع فیزیکی و مجموعه خاص است و تفاوت در نوع مواد (دیجیتالی بودن آن ) و درنتیجه امکان دسترسی از راه دور و قابلیت استفاده از شبکه است.

کتابخانه های مجازی  کتابخانه های بدون دیوار و بدون منابع و فاقد کتابدار نقش واسط است و در واقع یک مرکز ارجاعی پیوسته است پیوندهایی را به سایت های اطلاعاتی مرتبط فراهم می کند. در واقع کتابخانه مجازی به خودی خود فاقد منابع و مکان حاضر است و منابع آن گرداوری نشده و در سراسر جهان پراکنده است.

کتابخانه های الکترونیکی یک گام فراتر ازکتابخانه های خودکار ویک گام  عقب تر از کتابخانه های دیجیتالی هستند. در این کتابخانه ها حضور فیزیکی پر رنگ تر ازکتابخانه دیجیتالی است. اینها دارای ساختمان و تجهیزات و قفسه ها و منابع و کتابدار هستند و به روشهای سنتی و خودکار سازماندهی و اداره می شوند و دارای مواد غیر چاپی مانند فیلم ومیکروفیلم و میکروفیش و انواع لوحهای فشرده هستند.

منابع و ماخذ                                      

آرمز، ویلیام وای .کتابخانه های دیجیتالی .ترجمه فرزانه شکوری .-

 تهران :نشر قو،1381

   پناهی ، سیروس. کتابخانه مجازی و تفاوت های آن با کتابخانه های  دیجیتالی.فصلنامه کتاب ،دوره چهاردهم.2(تابستان1382)

علیدوستی، سیروس .فناوری اطلاعات و کتابخانه ها.- تهران پژوهشگاه  اطلاعات و مدارک علمی ایران،1385. 

www.nlai.ir

www.lib-service.blogfa       

+ گروه کتابداری ارشد ; ٩:٤٦ ‎ق.ظ ; ٢۳ آذر ۱۳۸٩
comment نظرات ()