کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

UDCرده بندی

 

UDC رده بندی

 

الناز ابراهیمی دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری

 

 

استاد راهنما: خانم دکتر وزیرپور

 

پاییز 89

 

 

UDC تاریخچه

یو دی سی طرح رده بندی چند زبانه برای تمام زمینه های دانش است.ابزاری برای بازیابی و نمایـه سازی پیچیده است که توسط ”اتلت“ و برنــــده جایزه صلح نوبل هنری لافونته بر اســــاس رده بندی دهدهی دیویی ابــــداع شـده است.سرچشمه پیدایش رده بندی دهدهی جهانی در ادامه کوشش بی نتیجــه ای بـــود که به منظور تهیــه نمایه کارتی از دانش بشری در ادامـــه کـــار کنفرانس بین المللی بروکسل در سال 1895 به عمل آمد.پیشنهاد دهندگان اصلی در این زمینــه دو نفـــر بلژیکی به نامهای اتله و هنری لا فــونتــه بودند.پل اتله (1869-1944) و هنری (1854-1943) دو حقوقدان بودند که در پی انتشار کتابشناسی های مختلف چون کتابشناسی بین المللی کوه پیمایی صلح انتخابات و علــوم اجتماعی و . . . با یکدیگر آشنا شدنــد.این آشنایی به دوستی صمیمانه ای انجامید.آنها برآن شدند تا موسسه بین المللی کتابشناسی را در خانه لافونتن دایر کنند و طولی نکشید کهتعداد برگه هایشان به 400000 رسید.پیشنهاد گردهمایی بین المللی در باره کتابشناسی هم از طرف آن دو مطرح شد.دولت بلژیک پشتیبانی خود را با تاسیس ” دفتــــر بین المللــــــــــی کتابشناسی ” در بروکسل اعلام کرد.هدف این دفتـــر تهیه فهرست کتابشنــــــاسی  جهانی مشتمـــــل بر تمام بروندادهای علمی و ادبی و هنری تمام کشورهای جهان در اعصـــار مختلف فهرست مقـــالات نشریات انجمنهای علمی و همچنین فهرست کتابها و رساله ها و نسخه های خطی و . . . بود.با توجه به این هدف وظیفه آن دفتر بسیار مهم می نمود چرا که دفتر می بایست بر اساس منظمی  و منطقی موضوعات را به رشته نظــــــم در آورد کتابشنـــاسی زبانهای مختلف را منتشــــر کند و طورب آنها را روی برگه ها چاپ کند که تکثیر نسخه های متعدد آن میسر باشد و بتوان همزمان آن را در دستـــــرس تمام مراکـــز علمی قرار داد.بنابراین قرار شد سازمانی هم به وجود آید که همکــــاری در زمیتـــــــــــه کتابشناسی را گسترش دهد و ردشهای مختلف را بررسی کند و به این ترتیب ” موسســــه بین المللی کتابشناسی ” تاسیس شد.در تابستــــان 1895  400000 برگه موجود را مورد بررسی قرار دادند و پس از چند هفته آنها را در قالب نظام رده بندی دهدهی اقتباس شده تنظیم کردند و به کنگره ای که در سپتامبر همان سا ل در بروکسل تشکیل شد ارائه دادند) رده بندی دهدهی دیویی تازه در اروپا شناخته شده بود و آن دو تن آن را برای طرح خود مناسب نمی دانستند زیرا این رده بندی به اندازه کافی تفصیلی و دقیق نبود.در سال 1895 اجازه ملویل دیویــی را برای اقتبــاس ترجمه و توسعه بیشتــر طرح وی درخواست و دریافـتـت نمودند.اتله و لافونتن دست به ترجمه فرانمــــا ها به زبان فرانسوی زدند و در حیــن کــار دگرگونی های ملی را در رده های دین و علوم اجتماعی و فن آوری پدیــد آوردند و  با کمک متخصصین موضوعی رده بندی دهدهی جهانی را که گاه گسترش بروکسلی نامیده می شود را توسعـــــــه دادن (0دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی  1381) در این مرحله دانکر دایویس هلنــــدی در تنظیـم علوم محض و علمی همکاری شایانی با آنهـــــا داشت.اولین ویرایش یو دی سی به زبان فرانسه با عنوان ” فهرست جهانی کتابشناسی ”با 10000 تقسیم فرعی و 22000 موضوع اصلی در سال 1905 منتشر شد.بین سالهای 1906 تا 1919 اتله طرحهای دیگری برای ایجاد سازمانهای اطلاعاتی جهانی از قبیل کتابخانه و موزه و دایره النعارف و جوامعی چون ” جامعه جهانی ” تنظیم کرد.از سال 1927 تا 1933 ویرایش دوم کامل این رده بندی که از آن پس رده بندی اعشاریجهانی نامیده میشد در 40000 تقسیم فرعی و 66000 موضوع اصلی منتشر شد.در همین سالها موسسه بین المللی کتابشناسی به دلیل عدم توانایی برای همگامی با افزایش سریع اختراعات و مطالب علمی و به خاطر جنگ های جها نی رو به زوال نهاد.بخش هایی از این رده بندی ناقص ماند و از کمک دولت بلژیک هم کاسته شد.در سال 1983 اتله و لافونتن رشته کارها را به دنکر دایویس سپردند و موسسه به شهر لاهه در هلند انتقال یافت و در اجلاس جهانی فعالیت های سند پردازی در سال 1937 از اتله و لافونتن به عنوان دو بزرگمرد کهنسال سند پردازی تقدیر به عمل آمد و در همین اجلاس موسسه بین المللی کتابشناختی به فدراسیون بین المللی دکوما نتاسیون :فید تغییر نام یافت.لافونتن در سال 1943 بی آنکه بار دیگر صلح را ببیند در بروکسل در گذشت و سال بعد هم اتله به او پیوست.پس از جنگ جهانی دوم فدراسیون بین المللی سند پردازی ( فید) احیا شد.در حال حاضر فید به دور از تمرکز مکانی پیوسته اقدام به انتشار ترجمه ها و ویرایش های مختلف یو دی سی کرده است‌ .در حال حاضر فید اهداف متعدد چون :

بهبود بخشیدن به جنبه های علمی و نظری دبیزش

هدایت کنفرانسهای مربوط به دبیزش

تدوین راهنما های اساسی برای کار سازمانهای عضو و . . .

دارد که مهمترین آنها گسترش و تدوین یو دی سی است.مشکل اساسی رده بندی یو دی سی روند آرام روز آمد کردن آن است که به خاطر تعداد دست اندرکارن و ساز و کارپیچیده ای که برای آن وجود دارد به عنوان روشی فوق دموکراتیک از آن نام برده می شود.ساز و کار مذکور ورود داده های بین المللی را مطمئن ساخته است ولی کاملا وقت گیر است. رده بندی دهدهی جهانی با نامهای مختلف شناخته شده است: رده بندی بین المللی اعشاری رده بندی دهدهی بین المللی و دیویی گسترش یافته و گسترش دیویی بروکسل.لازم به یاد آوری است که واژه جهانی در طبقه بندی یو دی سی دارای سه معنی مختلف است:

تمام کشورها را در بر می گیرد

تمام دانش ها را در بر می گیرد

امکان هر نوع ترکیبی را بین مفاهیم و موضوعات به وجود می آورد.

 

یو دی سی همان پایه هایی که دیویی برای طبقه بندی موضوعات پذیرفته (نه طبقه اصلی و یک طبقه برای کلیات ) قبول کرده در نتیجه با اتخاذ ساختار اصلی یو دی سی ضعفهای رده بندی مذکور را به ارث برده است.در خلال سالها تلاش شده است که ضعفهای مذکور را از بین برده یا تخفیف  دهند ، بدون آنکه خود نظام را با خطر نابـــــودی روبرو کنند.علاوه بر گسترش مداوم جزئیات ، به منظور همگامی با دانش و افزایش آثار ، جابجایی های زیادی در طول سالها انجام شده است. جابجایی اصلی انتقال رده زبان به رده ادبیات بوده است.عملی که نتیجه آن

گرد هم آمدن موضوعات مربوط به هم و خالی نمودن یک رده کامل برای استفاده های آینده بود.

 

 

UDC دامنه ساختار و نظم و ترتیب

یک رده بندی با کاربرد جهانی است که تا کنون به صورت کامل و یا خلاصه به 23 زبان دنیا ترجمه شده است.ترجمه انگلیسی آن به طور عمده در کشورهای انگلو آمریکن و کشورهایی که زبان کاری آنها انگلیسی است از جمله هند و استرالیا و کانادا و . . . استفـاده می شود.تمام شاخه های دانـش بشـری جایی  دریو دی سی   دارندو به عنــوان جزئی از یک کل در نظر گرفته می شود.به خاطر ماهیت موضوعات و تقسیمات فرعی  علوم  و تکنولوژی بیش از علوم اجتماعی  و هنـر است.  البته  یو دی سی    در حــال گسترش است و همگام با رشتـــه های دانش پیش می رود.خصیصــه مهم  یو دی سی    توانایی آن برای بیان موضوعات و ارتباط  بین آنهاست.این ویژگی به ساختار سلســله مراتبی آن افزوده شده است.هر چه جزئیات تقسیمات بیشتر باشد شماره بزرگترو بلند تر خواهد بود. در یو دی سی   جهان اطلاعات به عنوان سیستمی منسجم در نظر گرفته می شود که از بخش هــــای مرتبط ساختـــه شده است بر خلاف رده بندی های تخصصی که در آنها موضوعات مرتبط به عنوان مکمل در نظر گرفته می شوند.نشانه های   یو دی سی به خاطر استفاده از شماره های عربی برخی نشانه های ریاضی و علایم نقطه گذاری به زبان خاصی وابسته نیست و به طور جهانی قابل  تشخیص است.هر چند به آسانی قابل خواندن نیستند امــا به آسانی قابل نوشتن با استفاده از صفحه کلیدند.شماره ها بر اساس سیستم اعشاری مرتب می شوند.به طور مثال بعد از شماره 61 (علوم پزشکی ) تقسیمات فرعی 611 تا 619 می آیند.بعد از شماره 611 آناتــــــــــومی با تقسیمات فرعی 1/611 تا 9/611  می آید و بعد از 619 شماره 62 می آید.مزیت این سیستم قابلیت گسترش آن است و زمانی که تقسیـــــم فرعی جدیدی معرفی شود نیازی به بهم ریختن شماره های اختصاص یافتــــــه نیست.

 

:UDC اصول کلی

یک سبستم رده بندی به معنای واقعی است که مبتنی بر تحلیل محتوایی اطلاعات وموضوعات و مفاهیم فرعی قابل ترکیب است.

یک رده بندی جهاتی است که تمام جنبه های دانش بشری در آن مستقر است.موضوعات تخصصی و وابسته با انسجام و بکپارچگی با یکدیگر ترکیب شده اند به عبارتی ترکیب آنها وصله بندی نیست.

مبتنی بر اصل کل به جز است و با شکستن دانش بشری به 10 رده اصلی امکان پذیر شده است.هر نوع گسترش الفبایی یا نشانه ای در این روش جای دارد.

علائمی که در این روش پیش بینی شده است قابلیت ترکیب و تغییر موضوعات را فراهم می آورد که دیویی فاقد آن است.

یک رده بندی مستند است.UDC .5

6. از رده بندی شمارشی به رده بندی چهریزه ای توسعه پیدا کرده است.

7. علاوه بر استفاده های کتابشناختی برای استفاده های کتابخانه ای نیز مناسب است.

8. در آن پدیده ها بر اساس مفهوم یا رشته ای که برای آنها در نظر گرفته شده رده بندی می شود.

 

 

UDC جداول موجود در

(Schedules tables)1.  جداول اصلی

(. Auxiliary tables)    2. جداول کمکی

 

انواع جداول کمکی:

Common Auxiliary      2-1. جداول کمکی عام

Special Auxiliary tables      2-2. جداول کمکی خاص

 

UDC شماره رده های اصلی

کلیات دانش

فلسفه ومتا فیزیک و  روانشناسی و  منطق و  اخلاقیات

ادیان و الهیات

3.     علوم اجتماعی و آمار و سیاست و   اقتصاد و  حقوق و تجارت  ودولت   و امور نظامی ورفاه  بیمه و  آموزش و پرورش و فرهنگ عامه

در حال حاضر خالی است

ریاضیات و علوم طبیعی

علوم کاربردی و پزشکی و فناوری

هنرها و تفریح و سرگرمی و ورزش و موسیقی

زبان و زبان شناسی و ادبیات

جغرافیا و زندگی نامه و تاریخ

 

UDC کنسرسیوم

فدراسیون بین المللی اطلاعات و اسناد (فید) به عنوان مسئول مدیریت یو دی سی از زمان پیدایش آن تا سال        1990 بود.اما در طول دهه      1980    واضح شد که سازمان مستقل مالی و گسترده تری جهت اداره یو دی سی نیاز است.فید به همراه ناشران آلمانی و و فرانسوی و اسپانیایی به عنوان اعضای موسس ارگانی جدید با نام کنسرسیوم یو دی سی را به وجود آوردند.مالکیت یو دی سی از اول ژانویه        1992 به کنسرسیوم واگذار شد.

 

 

MRF  فایل مرجع اصلی

از دیگر اقدامات یو دی سی ایجاد پایگاه بین المللی است که منبع تمام ویرایشهای یو دی سی می باشد.

این پایگاه به وسیله کتابخانه سلطنتی در لاهه به طور سالانه روز آمد می شود.یو دی سی سی به عنوان سر ویراستار و هیات مشاوره جهــت بررسی محتوای یــو دی سی و ویرایـــش آن انتخاب شده است.ویرایش اصلی و هسته فایل مرجع اصلی با بیش از      65000 تقسیم فرعی هم اکنون به صورت پیوسته قابل دسترسی می باشد.این در حالی است که ویرایش اخیر آن220000  تقسیم فرعی دارد.

فایل مرجع اصلی پایگاهی است که حاوی جدول های یو دی سی  به همراه مدارک لازم برای مدیریت  نگهداری و آرشیو آنهاســـت.این فایل شامل ویرایش معتبر یو دی سی می باشد و به عنوان ابزارکار برای کنسرسیوم یو دی سی تلقی می شود.تغییرات یو دی سی سالانه در کتاب ”گسترش اصلاحات یو دی سی ” منتشر می شود.کتاب مذکور در نوامبر آماده چاپ و در دسامبر به بازار عرضه می گردد. فایل مرجع اصلی منبع معتبر برای ناشــرانی است که  خدمــات و انتشـــاراتشان بر اساس رده بندی یو دی سی است.

.

 

 

در حال حاضر اعضای اجرایی یو دی سی شامل روسیه ، اسپانیا ، انگلیس ویرایشهای  الکترونیکی محصولاتشان را که شامل انتشارات جهت کمک به کاربران پایگاه یو دی سی است ، فراهم می کنند.هر رکورد این فایل  شامل 30 فیلد است که به دو دسته تقسیم شده اند که 20 فیلد  اول توصیفی است و محتوای جداول یو دی سی را نشان می دهد.10 فیلد باقی مانده داده های مدیریتی است و شامل اطلاعات مرتبط با نگهداری  فایل مرجع است.

مزایای استفاده از قالب پیوسته یو دی سی :

تسهیل و تسریع طبقه بندی مواد

استفاده از مهارتهای جستجوی مشابه و مشاهده نتایج به صورت پیوسته

تکمیل محتوای پایگاههای اطلاعاتی ویژه یو دی سی

ارائه راهکاربرای جستجو های متعدد و سلسله مراتبی در زبان طبیعی

جستجو بر اساس منطق بول

 

UDC مزایای

یو دی سی یک رده بندی با کاربرد جهانی است که تا کنون به صورت کامل یا خلاصه به 23 زبان دنیا  ترجمه شده است.

تمام شاخه های دانش بشری در این رده جای دارد.

توانایی بالای این رده در بیان موضوعات و ارتباط بین آنها

قابلیت گسترش این رده

هماهنگی یو دی سی در ذخیره سازی اطلاعات با رایانه

امکان بازیابی موضوعی بسیار دقیق

امکان جستجوی پیچیده نسبت به سایر رده ها

امکان استفاده ار یو دی سی در فهرستهای کتابخانه ای پیوسته(اپکها)

سهولت و سرعت در پذیرش نظریه های جدید رده بندی

امکان هر نوع ترکیب بین مفاهیم و موضوعات

 

UDC معایب

روند آرام روز آمد کردن آن

چون این رده بر اساس رده دیویی طراحی شده ضعفهای آن را نیز به ارث برده ( البته در طی سالها تلاش شده است یا ضعفها از بین رفته یا کاهش یابد. از جمله جابجایی رده زبان به رده ادبیات و خالی شدن رده 4 است )

نظام رده بندی دهدهی جهانی در این دوران:

یو دی سی همواره طرحی بین المللی بوده اما امروزه کنسرسیوم یو دی سی پایگاهی بین المللی و چند زبانه ایجاد کرده است که می تواند با حداکثر شمول ،ثبات ، سازگاری و کارایی گسترش یابد.در چند سال گذشته یو دی سی ارزش خود را برای سازماندهی و جستجوی اطلاعات در پروژه های آزمایشی متفاوت ،اثبات کرده است.یو دی سی در شکل الکترونیکی از طریق وب سایت قابل دسترسی است و مجوز آن از طریق اداره استاندارد بریتانیا قابل خریداری است. ویرایش الکترونیکی آن بر روی دیسک نوری و به زبانهای ” انگلیسی ”، اسپانیایی ” و ” چک ” نیز قابل دسترسی است.

 

 

کتابخانه هایی که در جهان از یو دی سی استفاده می کنند : بعضی

United kingdom

Biblioteca Nacional

Slovak National library

National library armnia

Africa Studies Center

Central University library

 

منابع و ماخذ:

اردلان*رضا* پیام کتابخانه - سال هفتم – شماره سوم- پاییز 1376

2.چان- لوئیس مای – فهرست نویسی و رده بندی –ترجمه زهیر حیاتی و زهرا ستوده-ویرایش دوم- تهران:نشر کتابدار 1379

چوپرا- هانس راچ – آموزش استفاده کنندگان – آموزش کتابداران برای استفاده از فن آوریهای جدید در  کشورهای در حال توسعه – ترجمه حسن صیامیان و افسانه شهرابی – مجله الکترونیکی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.شماره اول – دوره 3 – سال 1383

میرزاده – احمد – نمایه و نمایه سازی –نشریه فنی  مرکز مدارک علمی – شماره 2و3

دایره المعارف علوم کتابداری و اطلاع رسانی – سر ویراستار عباس حری – تهران:کتابخانه ملی - 1381

+ گروه کتابداری ارشد ; ۱:٢۳ ‎ق.ظ ; ٢٤ آذر ۱۳۸٩
comment نظرات ()