کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

خلاصه ای از رده بندی کولن

دوستان عزیز با توجه به اینکه تحقیق من به تحقیق سرکار خانم برونی تا حدود زیادی شباهت داشت من خلاصه ای از کار رو براتون گذاشتم.

 

مقدمه

این رده بندی نوعی نظام سازماندهی کتابخانه ای ابداعی شیالی رامام ریتا رانگاناتان ، کتابدار و ریاضیدان هندی است که نخستین ویرایش آن در سال 1933 منتشر گردید و با هدف رده بندی موضوعی همه انواع منابع کتابخانه ای (کتاب،نشریه،گزارش،جزوه،ریزنگار) و جز آن تهیه شده است.         رده بندی کولن نخستین نمونه رده بندی تحلیلی-ترکیبی است . زیرا در رده بندی های پیشین ”تحلیل چهریزه ای“ به این شکل مطرح نبوده است.

 

تاریخچه

نخستین پیش نویس فرانماهای رده بندی کولن در اواسط سال 1925 تکمیل شد.

 

در سال 1927 نخستین فرانماهای رسمی رده های اصل مختلف شکل گرفت.

 

در سال 1933 نخستین ویرایش رده بندی در یک جلد و سه بخش توسط انجمن کتابداران مدرس منتشر شد.

 

در سال 1944 مفاهیم چهر، چهریزه، و چهریزگان و پنج مقوله اصلی تدوین شد.

 

در سالهای 1947-1958 مفاهیم دوره ها ، سطوح و بخشها تدوین شد، مفهوم مقولات اصلاح شد و مطالعات بر رده بندی خلاصه و فرازبان رمزی متمرکز گردید.

 

در آوریل 1950 ویرایش سوم کولن توسط انجمن کتابداران مدرس در چهار بخش منتشر گردید. در این ویرایش فرمول چهریزه ای برای هر رده اصلی در مورد گروه های اصلی فراهم شده بود.

 

در 1957 ویرایش پنجم کولن در یک جلد و سه بخش منتشر گردید..

 

در سال 1968 مفهوم تقسیمات محیطی در ویرایش هفتم پدیدارشد.

 

 

 در کولن به جای فرانماهای شماره های هر موضوع از یک سلسله جداول کوچک استفاده شده است که شماره موضوع های خاص از ترکیب اعداد و علائم این جدول ها طبق قاعده ای خاص به دست می آید.

 

چهریزه ها جنبه ها یا ویژگی های مختلف یک موضوع هستند که عبارتند از:  ماده انرژی زمان مکان شخصیت

 

, (comma) =         personality

 

;  (semi-colon) =   matter

 

: (colon) =           energy

 

. (Period)=           space

 

 (Apostrophe)=   time ،

 

 توالی چهریزه ها همیشه رعایت می شود البته ممکن است همه موضوعها کلیه چهریزه های پنجگانه را در بر نداشته باشند.

 

چهریزه ماهیت ذات موضوع است مثلاً در گیاه شناسی و انواع گیاهان و  در تاریخ .

 

از چهریزه ماده اشیاء درون چهیزه ماهیت ساخته میشوند مثل برنز در مجسمه سازی

 

چهریزه انرژی عمل یا جریان کار است از قبیل مباحث نویسندگی

 

چهریزه مکان موقعیت جغرافیایی و چهریزه زمان دوره زمانی مربوط به موضوع است.

 

رانگاناتان برای این مقوله بندی از منطق ارسطو استفاده کرده است.

 

مباحث به سه گروه موضوعی تقسیم می شوند:

 

1- موضوعات اصلی: که از نظر نوع شمارشی اند

 

2- موضوعات مرکب: که نوعی موضوع اصلی اند که از یک یا چند سازند عمومی یا خاص .  تشکیل شدند. به عنوان مثال بیماریهای انسان و پزشکی بیماری قلب       

 

3- موضوعات پیچیده: از رده های اصلی متفاوت تشکیل شده.

 

مثالی برای روشن تر شدن موضوع:

 

مثلا : تحقیق در درمان بیماری سل ریوی توسط اشعه x در هند در سال 1950

 

Medicine, lungs; tuberculosis: treatment; x-ray: research. India، 1950

 

در این مثال رده اصلی پزشکی است (medicine). مورد بعدی ماهیت یا شخصیت در این موضوع است که همان ریه یا (lungs ) هستند . مورد بعدی تعیین ماده است ، یعنی بیماری

 

سل( (tuberculosis. مورد بعد درمان است (treatment )، یعنی فعالیت یا فرایندی که باید در این بیماری انجام شود ، یعنی انرژی. در اینجا درمان خودش به چهریزه های فرعی تقسیم می شود مثلا ماده در درمان می شود  اشعه x و فعالیت یا انرژی میشود تحقیقی  که ما در مورد این بیماری انجام دادیم. مسئله بعدی مکان است India و زمان 1950

 

L, 45; 421: 6; 253: f. 44، n5

 

 رده های اصلی کولن در ویرایش هفتم :

 

جهان دانش، کتابداری، علم کتاب، روزنامه نگاری، فن نمایش، اسطوره شناسی، نظام شناسی، مدیریت، ریاضیات، فیزیک، مهندسی، شیمی، فن آوری، زیست شناسی، زمین شناسی، گیاه شناسی، کشاورزی، جانورشناسی، پزشکی، هنرهای کاربردی، تجربه روحانی و عرفان، هنرهای زیبا، زبانشناسی، دین، فلسفه، روانشاسی، آموزش، جغرافیا، تاریخ، علوم سیاسی، اقتصاد، جامعه شناسی، حقوق

 

 سازندها

 

سازندها را می توان معادل تقسیمات فرعی استاندارد در دیویی دانست . سازندها شامل 3 گروه اند:

 

1- سازندهای عمومی که در دو نوع پیشاوران و پساوران هستند

 

2- سازندهای اختصاصی

 

3- سازندهای زمانی  مکانی  زبانی و تقسیمات محیطی .

 

ارتباطات جنبه ای

موضوعات پیچیده در واقع رده پیچیده ای هستند که از دو یا چند جنبه یک رده یا چند رده متفاوت تشکیل می شوند ارتباطات جنبه ای به معنای ارتباطات میان دو جنبه است از این تمهید برای شماره سازی رده های پیچیده استفاده می شود . به بیان دیگر از ارتباطات جنبه ای برای بیان ارتباط منابعی استفاده می گردد که در آنها از شاخه ها و زمینه های مختلف دانش بحث شده است .

 

دوره ها و سطوح

 

در موضوع هایی که بیش از یک مورد از هر چهریزه در آنها یافت می شود رانگاناتان دوره ها و سطوح را برای جهریزه ها مطرح کرد و برای استفاده قواعدی وضع کرد . به طور مثال:

 

ممکن است لازم باشد که دو یا چند چهر از چهریزه ماهیت قبل از چهریزه انرژی معرفی شود. در چنین شرایطی گفته می شود که بیش از یک سطح از چهریزه ماهیت بکار رفته است.

 

ویژگی تحلیلی - ترکیبی

رده بندی چهریزه ای نوعی طرح تحلیلی – ترکیبی است زیرا اجزای یک کل را به مفاهیم    منفرد تجزیه می کند و سپس  آنها را به نظم می آورد. مشخصه های اصلی تحلیلی ترکیبیی :

 

* تحلیل موضوعات مرکب به اصطلاحات

 

* سازماندهی این اصطلاحات در چهریزه ها

 

* شرح روابط میان این اصطلاحات

 

* ترکیب این اصطلاحات در سرعنوان های موضوعی مرکب

 

هر چهریزه یک نشانه شاخص دارد و هر چهریزه نما نشان دهنده رشته چهریزه هاست . در داخل هر چهریزه چهریزه های فرعی یا موضوع هایی جزئی تر مرتب شده اند . این ریز کردن در داخل چهریزه های فرعی به چهریزه های فرعی تر ادامه می یابد. اقلام در هر چهریزه فرعی از اعم به اخص مرتب می شوند و هر چهریزه فرعی به منظور تشخیص روابط با تورفتگی از چهریزه بلافصل بالاتر از خود می آید . به همین سبب از فرایند تحلیل چهریزه ای در اصطلاحنامه سازی نیز استفاده می شود.

 

 ویژگی بیاد سپاری

 

این ویژگی از 3 طریق ممکن است:

 

1- از طریق نحوی

 

2- از طریق طرح رده بندی

 

3- از طریق یافتن ریشه مفاهیم و روابط میان آنها

 

* از شیوه نحوی در کولن کمتر استفاده شده است بدین معنا که برای واژ ه های شبیه به هم و یکسان در صورتی که در بخش های مختلف طرح و در رده های مختلف بیایند از یک علامت یا شماره استفاده شده است.

 

* رانگاناتان از شیوه ارتباط یابی میان مفاهیم نیز برای یادسپاری استفاده کرده است. وی در مقدمه کولن سعی کرد مفاهیمی را که به نوعی جوهر و ریشه یکسانی دارند دسته بندی کند و برای هر گروه شماره های 1 تا 9 را اختصاص دهد . به طور مثال : رقم یک را برای مفاهیمی نظیر وحدانیت ، پروردگار ، جهان و مانند آن بکار برده است.

 

روزآمد سازی

 

به علت فقدان گروه ویراستاری قوی تا مدتها تجدید نظرهای اصولی بر مبنای نیاز استفاده  کنندگان و پیشرفتهای حوزه های دانش بشری در کولن رعایت نمی شد  البته بعد از رانگاناتان ” مرکز آموزش و تحقیق سند پردازی به این منظور بوجود آمد..

 

به هر حال بعد از ویرایش هفتم کولن هرگز ویرایش دیگری از آن ارائه نشد و حتی نمایه وثرایش هفتم نیز منتشر نشد.

 

ارزیابی کولن

اگر چه رده بندی کولن از لحاظ مبانی نظری بسیار قوی بود ولی هرگز بطور گسترده مورد استفاده قرار نگرفت . شاید یکی از عمده ترین علل این بود که هیچ گاه از حمایت سازمانی بزرگ از نظر مالی سیاسی و تبلیغاتی برخوردار نگردید در حالی که رده بندی کتابخانه کنگره و رده بندی دیویی از حمایت کتابخانه کنگره برخوردار بودند از طرف دیگر این رده بندی زمانی مطرح شد که بیشتر کتابخانه ها بر اساس یکی از نظامهای پیشین منظم شده بودند.

 

کولن بر مبنای اصول ریاضی و فلسفی طرح ریزی شده بود که کار با آن بسیار دشوار بود.

 

در کولن از جدول های گسترده تقسیمات ریزتر که رده بند بتواند عنوان مورد نظر خود را در آن جست و جو کند  خبری نیست.

 

فاقد شماره های از پیش تعیین شده است و شماره سازی در آن نیاز به آموزش دارد.

 

اصطلاحات مطرح شده در این نظام دشوار و پیچید ه است.

 

 درعمل همیشه به طور موفقیت آمیزی قابل اجرا نبوده است

 

از جمله مشکلاتی که در مقولات 5 گانه کولن وجود داشت :

 

استفاده از سطوح و دوره های مختلف چهریزه ها ، مشکلی که در زمینه تعبیر و تفسیر و مفهوم چهریزه ماهیت وجود دارد و تردید در تشخیص و تمایز صحیح میان چهریزه ماده و انرژی که باعث می شد متخصصان به این نتیجه برسند که در جهان هستی چیزهایی وجود دارد که قابل انطباق با چهریزه های 5گانه نیست

 

مزایای استفاده از رده بندی کولن در کتابخانه

 

* به گفته آلری یکی از مزیتهای کولن نسبت به انواع شمارشی در فضای اندکی است که فرانمای این طرح اشغال می کند. این بدان معنا است که نظام های شمارشی که عموماً پیش همارا هستند شماره های ساخته شده ارائه می دهند در حالی که نظام های تحلیلی – ترکیبی از نوع پس همارا بوده و ترکیب شماره ها با فهرست نویس است . بنابراین نیاز به حجم زیادی ندارد.

 

* رده بندی کولن تأثیر گسترده ای بر نظام های نمایه سازی داشت که در زبان های نمایه سازی به صورت اصطلاحنامه های چهریزه ای ظاهر شده است مانند: اصطلاحنامه هنر و معماری.

 

کولن از لحاظ زمانی و نوع روشهای به کار رفته  سبب شد کمبودهای برخی طرح های موجود نظیر رده بندی دهدهی دیویی و رده بندی دهدهی جهانی و بلیس اصلاح شود و به همین دلیل این رده بندی ها تا حد زیادی مرهون رده بندی کولن هستند.

 

طرح چهریزه ای در وب:

 

به گفته لابار فنون چهریزه ای در طراحی صفحات وب مورد استفاده قرار می گیرد به عنوان مثال در قالب xml به منظور تبادر فراداده. رده بندی چهریزه ای بطور فزاینده ای در شبکه جهانی وب بکار می رود و این تعجب آور نیست چون چهریزه های راهی طبیعی برای سازماندهی اشیاءهستند . 4 مرحله برای اینکه کتابخانه ای که از طرح کولن استفاده می کند را در وب بگذاریم وجود دارد.1-زمانی که رده بندی کولن وجود دارد.2- چگونه آن را در کتابخانه بکار بریم.3- چگونه آن را در کامپیوتر ذخیره کنیم.4-چگونه آن را در وب قرار دهیم.

منابع مورد استفاده  هم منابع خانم برونی

با تشکر  مهسا امیری

 

+ گروه کتابداری ارشد ; ۱۱:٠٢ ‎ب.ظ ; ٢٦ آذر ۱۳۸٩
comment نظرات ()