کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

معرفی نرم افزار سیمرغ،کتابخانه دیجیتال و RFID

 

به نام خدا

دانشگاه آزاد اسلامی       

  واحد تهران - شمال

عنوان:

معرفی نرم افزار سیمرغ 

درس: ذخیره و بازیابی اطلاعات

استاد: خانم دکتر مهر دخت وزیر پور

ارائه دهندگان:

حمیده جعفری پاورسی

الهام برونی

لاله زابلی زاده

 

سیستم جامع اطلاع‌رسانی

شرکت نرم‌افزار و سخت‌افزار ایران (نوسا) دارای نزدیک به 20 سال تجربه در طراحی و ساخت و پشتیبانی نرم‌افزارهای مدیریت پایگاه‌های اطلاعات است. سیمرغ یک مجموعه از نرم‌افزارهای به هم مرتبط می‌باشد که آخرین نسل از سری نرم‌افزارهای مدیریت پایگاه‌های اطلاعات نوسا را تشکیل می‌دهد.

در طول سالیان گذشته درک صحیح از مشکلات کاربران کتابخانه‌ها و مراکز اسناد، قابلیت اطمینان، انعطاف‌پذیری و کیفیت بالای نرم‌افزار به همراه پشتیبانی استانداردهای جدید در کنار پشتیبانی بی وقفه‌ی تیم متخصص شرکت نوسا، نرم‌افزار سیمرغ را در بین بهترین و پر طرفدارترین نرم‌افزارهای اتوماسیون کتابخانه‌ها و مراکز اسناد قرار داده است.

در حال حاضر نرم‌افزار سیمرغ با بهره‌گیری از آخرین فن‌آوری‌ها و به ویژه پیاده‌سازی آخرین استانداردهای ذخیره و بازیابی منابع الکترونیک و داده‌های رایانه‌ای در کنار اطلاعات کتابشناختی، تنها نرم‌افزار قابل استفاده در محیط اینترنت و اینترانت برای مدیریت کتابخانه‌ها و مراکز اسناد در عصر دیجیتال می‌باشد.

قابلیت انعطاف و امنیت نرم‌افزار سیمرغ به حدی است که تمامی مراکز اسناد اعم از متوسط با سرویس‌های داخلی صرفا کتابشناختی تا مراکز اسناد اقماری با ساختار پیچیده و دارای انواع منابع عادی و دیجیتال می‌توانند با اطمینان از آن در شبکه‌های گسترده، شلوغ و نا‌امن امروز استفاده کنند.

 

ساختار چند لایه و گسترده نرم‌افزار سیمرغ:

قسمت‌های مختلف نرم‌افزار سیمرغ به گونه‌ای طراحی شده‌اند که با وجود ذخیره اطلاعات در مرکز اطلاع‌رسانی صاحب اطلاعات، بتوان آن را از هر نقطه در اینترنت بازیابی کرد.

سیمرغ از سه بخش سرورهای سیمرغ، واسطه‌های اطلاعاتی و نرم‌افزار رابط کاربر تشکیل شده است.

 

سرورهای سیمرغ:

در شبکه سیمرغ سه نوع سرور اطلاعات وجود دارد. نوع اول سرورهای اطلاعات مواد کتابشناختی نظیر کتاب‌ها می‌باشند که با استفاده از نرم‌افزار سرور سیمرغ اقدام به نگهداری و آماده‌سازی اطلاعات اسناد می‌کنند. این سرور به دلیل پیچیدگی نیازها، به خصوص در مورد منابع کتابشناختی فارسی، با استفاده از فن‌آوری اختصاصی شرکت نرم‌افزار و سخت‌افزار ایران تهیه شده است. نوع دوم سرورهای اطلاعات منابع الکترونیک و فایل‌های کامپیوتری نظیر فایل‌های pdf می‌باشند که با استفاده از نرم‌افزار نگهداری منابع الکترونیک اقدام به نگهداری این فایل‌ها و آماده‌سازی اطلاعات آنها می‌کنند. نوع سوم سرورهای امانت می‌باشند که اطلاعات مربوط به اعضای سیستم گردش امانات و رخدادهای آنها را ذخیره می‌کنند. سرورهای منابع الکترونیک و سیستم گردش امانات با بهره‌گیری از آخرین فن‌اوری‌های مبتنی بر SQL Server و COM+ تهیه شده‌اند.

 

 

 

 

 

 

 

 

واسطه‌های اطلاعاتی:

واسطه‌های اطلاعاتی وظیفه‌های بسیار مهم زیر را بر عهده دارند:

  • خواندن اطلاعات از سرورها به فرمت‌های خاص و تبدیل آنها به فرمت‌های استاندارد نظیر HTML و XML برای استفاده در اینترنت
  • ایجاد ارتباط بین سرورهای سیمرغ در اینترنت و انتقال درخواست‌های جستجوی کاربران به مرکز مربوطه
  • تطبیق اطلاعات منابع الکترونیک موجود در سرورهای منابع الکترونیک با اطلاعات کتابشناختی موجود در سرورهای اطلاعات کتابشناختی و در اختیار قرار دادن کل اطلاعات به فرم یکپارچه برای استفاده در رابط کاربر
  • خواندن اطلاعات امانی اعضا و اسناد از سرورهای امانت و انتقال آنها به فرم مناسب رابط کاربر

 

نرم‌افزارهای رابط کاربر:

لایه آخر نرم‌افزار که استفاده‌کنندگان مستقیما با آن سرو کار دارند وظیفه دریافت نیازها از کاربران به ساده‌ترین شکل ممکن، پردازش و ارسال آن به واسطه‌های اطلاعاتی و یا مستقیما به سرور را برعهده دارد.

در سیمرغ دو نوع رابط کاربر وجود دارد. نوع اول رابط‌های مخصوص Windows دارند و حاوی امکانات تخصصی‌تری هستند. نوع دوم رابط‌های مخصوص Web هستند که در محیط‌های اینترنتی و برای استفاده عموم طراحی شده‌اند.

 

قابلیت تعریف و اصلاح ساختارهای پایگاههای اطلاعات:

یکی از مهم‌ترین ویژگیهای نرمافزار سیمرغ امکان تعریف کامل هر پایگاه اطلاعات متنی میباشد که علاوه بر انطباق کامل ورود و خروج اطلاعات و استخراج آنها سبب ذخیره بهینه اطلاعات نیز میگردد.

قبل از معرفی امکانات نرم‌افزار سیمرغ برای تعریف و اصلاح ساختارهای پایگاه‌های اطلاعات باید به یک سوال کلیدی پاسخ داد.

چرا نمیتوان از یک ساختار اطلاعاتی برای ذخیره و بازیابی اطلاعات همه مراکز استفاده کرد؟

پیچیدگی بسیار در شیوههای پیاده‌سازی پایگاههای اطلاعات مناسب نگهداری مدارک متنی، همیشه این وسوسه را در ذهن انسان میافکند که آیا نمیتوان با یک بار سعی زیاد به یک ساختار واحد و یک نرمافزار واحد برای ذخیره و بازیابی کلیه اسناد و مدارک تمام مراکز اطلاعرسانی رسید؟

پاسخ به سئوال فوق از نظر ما منفی است و در زیر تعدادی از مشکلات این روش را ذکر میکنیم:

 

 

 

 

 

 

·        هر مرکز اطلاعرسانی علاوه بر مدارک کتابشناختی معمول مانند کتاب، دارای مدارک اختصاصی خود نیز میباشد که معمولا ارزش اطلاعاتی زیادی نیز دارند. به عنوان مثال پروژههای یک سازمان مهندسی معمولا از کتابهای موجود در کتابخانه آنها مهم‌تر هستند. برای ایجاد امکان ذخیره‌سازی و جستجوی مناسب منابع خاص هر مرکز، نیاز به ابزار تعریف و اصلاح پایگاه اطلاعات داریم. با استفاده از پایگاههای استاندارد از پیش تعریف شده، مراکز امکان ذخیره مناسب پارهای از اطلاعات تخصصی و امکان بازیابی و طبقه‌بندی آنها را از دست میدهند.

·        پایگاههای استاندارد به منظور فراهم کردن امکان ذخیره انواع بیشتری از مدارک، مجبور به استفاده از ساختارهای بسیار بزرگ و پیچیده هستند. پیچیدگی این ساختارها همواره خود را در قالب پیچیدگی صفحات ورود اطلاعات و کاهش کارآیی ذخیره و بازیابی اطلاعات نشان میدهد. در صورتیکه در پایگاههای تخصصی، دقیقا همان اطلاعاتی ذخیره میشوند که مورد نیاز هستند و دقیقا به همان شیوهای بازیابی میشوند که مورد نیاز مرکز است. افرادی که با سیستم‌های مبتنی بر USMARC یا UNIMARC کار کرده‌اند به این مساله کاملا واقف هستند.

·        نیازهای اطلاعاتی بشر مرتبا در حال تغییر و گسترش میباشند. هرازگاهی کارشناسان بهاین نتیجه میرسند که نیاز به ذخیره و بازیابی اطلاعات جدیدتر و یا به فرم جدیدتری دارند. به همین دلیل استانداردهای اطلاعاتی نظیر USMARC به منظور پشتیبانی نیازهای جدید مرتبا در حال تغییر یا گسترش هستند. بنابراین نرمافزارهایی که با ایده یک سیستم برای همیشه به دنبال طراحی پایگاههای خود بر اساس این استانداردها هستند در عمل مجبور به ایجاد نسخههای مختلف خواهند شد که این امر دردسرهای بسیاری را برای طراحان و استفادهکنندگان آنها به همراه میآورد. در واقع آنها در درازمدت مجبور به تحمل تمام مشکلات روشهای مبتنی بر تعاریف مختلف پایگاهها خواهند بود بدون آنکه از مزایای آن استفادهکنند.

در ادامه به ذکر مهم‌ترین ویژگیهای قابلیت تعریف و اصلاح در پایگاههای اطلاعات سیمرغ میپردازیم:

 

قابلیت تعریف مداخل جستجوی مستقل از فیلدهای پایگاه:

در نرمافزار سیمرغ فیلدهای پایگاه و کاربرگهای ورود اطلاعات مطابق با نیازهای "جمعآوری اطلاعات" طراحی میشوند تا اطلاعات با سریعترین روش و بدون کمترین تغییر وارد سیستم شوند ولی این ویژگی جستجوگران را مجبور نمیکند که اطلاعات را فقط بر مبنای فیلدهای تخصصی بازیابی کنند. مداخل جستجوی هر پایگاه بطور مستقل و بر مبنای نیاز جستجوگران طراحی میگردد و با ابزارهای پیشرفته رابطه آنها با فیلدهای اطلاعاتی پایگاه تعیین میگردد.

به عنوان مثال چکیده یک مقاله معمولا حاوی عبارات مهمی است که بیانگر موضوع مقاله می‌باشند. در نرم‌افزار سیمرغ می‌توان این عبارات را با وجودی که در فیلد چکیده وارد شده اند در مدخل موضوع با توصیفگر جستجو نمود.

 

امکان جستجوی ساده برای غیر متخصصین در کنار جستجوی پیشرفته برای کتابداران و متخصصین:

جستجوگران مختلف بر مبنای پیشینه اطلاعاتی خود به دنبال مطالب مورد نیازشان میگردند به عنوان مثال یک کتابدار به  دلیل آشنایی با ساختار رده‌بندی، ممکن است به راحتی از طریق جستجوی رده بندی به اطلاعات مورد نظر خود برسد ولی

 

 

 

این کار برای یک جستجوگر معمولی امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل امکان تعریف محاورههای مختلف مطابق با نیازهای مختلف در سیمرغ پیشبینی شده است.

وجود پایگاههای اطلاعات مستندات مستقل:

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نرم‌افزار سیمرغ امکان استفاده از پایگاه‌های مستندات موضوعی و مشاهیر برای یکنواخت کردن ورود اطلاعات و جستجوی موضوعات و مشاهیر می‌باشد.

علاوه بر این در سیمرغ با وجود پایگاههای اطلاعات متفاوت برای اسناد مختلف، امکان استفاده مشترک همه آنها از یک سری پایگاههای مستند موضوعی و مشاهیر و... وجود دارد. با این روش از پراکندگی اطلاعاتی مراکز پیشگیری میشود.

 

قابلیت تطبیق با استانداردهای مختلف:

یکی از امکانات پایگاههای سیمرغ، قابلیت تعریف فرمت‌های مختلف نمایش و همچنین فرمت‌های مختلف فایلهای صادره میباشد. با استفاده از این قابلیت میتوان اطلاعات تمام پایگاههای مختلف را در کنار یکدیگر با یک استاندارد مثلا Dublin جستجو و مشاهده کرد.

 

سرویسهای تخصصی کتابداری:

یکی از مهم‌ترین ویژگیهای نرمافزار سیمرغ کمک به کتابداران برای انجام امور متعدد تخصصی نظیر فهرستنویسی، چاپ فهرست‌برگه، چاپ برچسبهای عطف و امانت و تهیه گزارشهای کتابشناسی است.

 

پشتیبانی انواع اسناد:

در نرمافزار سیمرغ میتوان اطلاعات کتابشناختی تمام انواع اسناد شامل کتاب، نشریه، مقاله، پایان نامه و ... را ذخیره کرد. به دلیل قابلیت تعریف پایگاههای اطلاعات مختلف در نرمافزار سیمرغ این امکان وجود دارد که اطلاعات هر نوع سندی در ساختار مناسب خود و توسط کاربرگهای خاص خود ذخیره شود. این ویژگی ضمن سادهتر کردن ورود اطلاعات، از ریزش اطلاعات تخصصی اسناد نیز جلوگیری میکند.

 

چاپ فهرست‌برگه:

یکی از مهم‌ترین روشهای دستیابی به اسناد در سیستم دستی، فهرست‌برگه میباشد. امکان چاپ فهرست‌برگههای مختلف کتابها و سایر اسناد هنوز یکی از اجزاء لازم نرمافزارهای کتابداری هستند. در نرمافزار سیمرغ نیز امکانات کاملی برای چاپ فهرست‌برگه پیشبینی شده است. با گسترش روزافزون سیستمهای مکانیزه و افزایش سطح آگاهی عمومیدر استفاده از رایانه برای جستجوی کتابها و اسناد، فهرست‌برگهها عملا فقط جهت ایجاد یک پشتیبان فیزیکی از اطلاعات چاپ   میگردند.

چاپ برچسبهای عطف و امانت:

کتابداران هنگام آماده‌سازی کتابها و سایر اسناد برای قراردادن آنها در شلف نیاز به تهیه برچسبهای عطف و امانت و الصاق آنها به نسخههای مختلف اسناد دارند. در نرمافزار سیمرغ امکانات مفصلی برای تعریف و تهیه انواع مختلف برچسب پیشبینی شده است. با استفاده از این امکانات کتابداران به راحتی میتوانند اطلاعات لازم هر تعداد سند را بر

 

 

 

روی هر نوع برچسب چاپ کنند. با افزوده شدن پشتیبانی تجهیزات RFID به نرم‌افزار گردش امانات سیمرغ، امکانات مخصوص چاپ و برنامه‌ریزی این برچسب‌ها نیز در نرم‌افزار سیمرغ پیش‌بینی شده است.

 

تهیه گزارشهای متنوع کتابشناسی:

 کتابخانهها به فرم دورهای اقدام به تهیه و چاپ گزارشهای متعددی از موجودیهای خود میکنند که یکی از مهمترین آنها تازههای کتابخانه است. در نرمافزار سیمرغ امکانات مفصلی برای تعریف و تهیه این گزارشها برای مقاطع مختلف وجود دارد.

 

پشتیبانی روشهای مختلف طبقه بندی:

کتابخانههای مختلف بسته به زمینه فعالیت خود از روشهای متفاوتی جهت طبقهبندی اسناد خود استفاده میکنند. در ایران سه روش رایج طبقه‌بندی وجود دارد. کتابخانههای عمومی معمولا از روش Dewey و کتابخانههای فنی و مهندسی معمولا از روش LC برای طبقه‌بندی اسناد و مدارک خود استفاده میکنند، در صورتی که کتابخانههای پزشکی معمولا روش NLM را برای طبقه‌بندی مدارک خود ترجیح می دهند. نرمافزار سیمرغ هر سه روش فوق را به طور کامل پشتیبانی میکند.

 

فراخوانی اطلاعات از سایر منابع اطلاعاتی:

فهرستنویسی و ورود اطلاعات معمولا مشکلترین و زمان برترین قسمت از امور جاری یک کتابخانه میباشد. از آنجاییکه پارهای از اسناد مانند کتابها معمولا قبلا توسط مراکز معتبر دیگر فهرستنویسی شده است فراخوانی اطلاعات از این مراکز اطلاعات کمک بسیار زیادی به بخش فهرستنویسی هر کتابخانه میکند. نرمافزار سیمرغ امکان فراخوانی اطلاعات از مراکز معتبر نظیر کتابخانه ملی ایران و کتابخانه کنگره آمریکا را در اختیار استفادهکنندگان قرار میدهد. از طرف دیگر به دلیل قابل تعریف بودن پایگاههای اطلاعات مختلف، امکان جابجایی اطلاعات بین مراکز مجهز به سیمرغ حتی اگر دارای ساختارهای اطلاعاتی متفاوت باشند نیز در نرمافزار سیمرغ پیشبینی شده است.

 

امکان تعریف فرمهای تصویری و چاپی تمام گزارشها:

مراکز اطلاعرسانی و کتابخانههای تخصصی معمولا احتیاج به گزارشهای خاصی دارند که اطلاعات بخصوصی از اسناد را به فرمهای مناسب خودشان طبقه‌بندی کرده و نمایش دهد. در نرمافزار سیمرغ امکان تعریف تمامی فرمهای تصویری و چاپی بطور کامل در اختیار استفادهکنندگان قرار دارد و هر مرکز میتواند هر گزارشی را مطابق نیازهای خود تعریف کرده و از آن استفاده کند.

نکته مهمی که باید در اینجا به آن اشاره کرد این است که تعریف و استفاده از فرم‌های تخصصی هر مرکز، به هیچ وجه به معنی حذف فرم‌های ساده‌تر و استاندارد‌تر مانند Dublin Core نمی‌باشد و تمامی مراکز، امکان استفاده از فرم‌های تخصصی را علاوه بر فرم‌های استاندارد و ساده‌تر دارند.

 

 

 

 

 

 

تهیه نمایههای مختلف:

کتابخانهها معمولا فهرست اسناد خود را همراه نمایههای مختلف نظیر موضوع و پدیدآور تهیه و توزیع میکنند. در نرمافزار سیمرغ امکانات مفصلی برای تهیه نمایههای مختلف همراه با فرمتهای مختلف طبقهبندی پیشبینی شده است.

این نمایه‌ها می‌توانند از تمام اسناد و یا فقط بخشی از آنها تهیه شوند و برای تهیه آنها هیچ‌گونه محدودیت زمانی وجود ندارد.

این نمایه‌ها پس از تهیه می‌تواانند به فرمت‌های چاپی یا به صورت فایل pdf در اختیار کاربران قرار بگیرند.

 

سرویس جستجو:

معمولا در نرمافزارهای اطلاعرسانی، اطلاعات مدارک مختلف پس از گردآوری در یک یا چند پایگاه اطلاعات ذخیره میگردند و سپس ابزارهای متنوعی در اختیار استفادهکنندگان از نرمافزار برای جستجوی مدارک قرار میگیرد. روشهای جستجو در نرمافزارهای مختلف با یکدیگر تفاوتهای محسوسی دارند و یکی از موارد مهم در بررسی هر نرمافزار اطلاعرسانی، میزان کارآیی ابزارهای جستجوی آن نرمافزار میباشد. در نرمافزار سیمرغ علاوه بر روشهای سنتی معمول در تمام نرمافزارها، از روشهای جدیدی نیز برای دسترسی به اطلاعات استفاده میشود که پارهای از آنها در نوع خود کم نظیر هستند.

 

روشهای سنتی جستجو:

تقریبا در تمامی نرمافزارهای اطلاعرسانی، محاورههای جستجوی متنوعی بسته به نوع مدارک در اختیار کاربران قرار میگیرد که کاربران با استفاده از آنها میتوانند به دنبال مدارک مورد نظر خود بگردند. در نرمافزار سیمرغ نیز برای هر نوع از مدارک چندین محاوره جستجو پیشبینی شده است. این محاورههای جستجو کاملا قابل تغییر و تنظیم توسط مراکز اطلاعرسانی برای تطبیق بیشتر با نوع مدارک آنها میباشد. مداخل جستجوی استفاده شده در این محاورهها لزوما همان فیلدهای پایگاه اطلاعات نیستند و میتوان مداخل جستجوی پیچیدهای مرکب از اطلاعات فیلدهای مختلف پایگاه برای مصارف خاص ایجاد کرد و از آنها در محاوره جستجو استفاده کرد. در نرمافزار سیمرغ امکان استفاده از بیش از یک نوع محاوره برای هر مدرک پیشبینی شده است و به این ترتیب مثلا میتوان یک محاوره جستجوی ساده برای استفادهکنندگان غیر متخصص و یک محاوره جستجوی پیشرفته برای کتابداران و متخصصین تعریف کرد.

معمولا نرمافزارهای اطلاعرسانی از عملگرهای منطقی برای جستجو استفاده میکنند. در نرمافزار سیمرغ علاوه بر عملگرهای منطقی میتوان از عملگرهای پیشرفته تری نظیر همجواری، نزدیکی، بزرگتر، کوچکتر و محدوده نیز هنگام جستجوی اطلاعات استفاده کرد. استفاده از عملگرهای پیشرفته نظیر همجواری و نزدیکی یکی از ابزارهای ضروری برای جستجو در چکیده مقالات و پایان‌نامه‌ها می‌باشند. این متون گاهی اوقات نسبتا بزرگ هستند و کلمات متعددی در آنها به کار رفته است. به طور مثال وجود دو کلمه بهداشت و روان در متن، به معنی ارتباط مقاله یا پایان‌نامه مورد نظر با "بهداشت روان" نمی‌باشد و می‌بایست از عملگر همجواری برای جستجوی دقیق "بهداشت روان" استفاده شود.

 

 

 

 

 

روشهای جدید جستجو:

در نرمافزار سیمرغ روشهای جدیدی برای جستجو به کار رفته است که اکثرا در نوع خود بی نظیر هستند. در ادامه به تعدادی از این روشها اشاره میکنیم.

 

جستجوی همزمان در مراکز مختلف از طریق اینترنت:

یکی از مهم‌ترین ویژگیهای نرمافزار سیمرغ ایجاد شبکه سیمرغ بین کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی میباشد. مراکز اطلاعرسانی مختلف پس از نصب نرمافزار سیمرغ، وارد یک شبکه از مراکز مجهز به سیمرغ میشوند و استفادهکنندگان میتوانند از هر نقطه در اینترنت به صورت همزمان در تمامی این مراکز جستجو کنند.

با وجودیکه مراکز مختلف به روشهای مختلف، اطلاعات خود را طبقه‌بندی و نگهداری میکنند ولی استفادهکنندگان در اینترنت از طریق یک صفحه جستجوی ساده و متحدالشکل میتوانند در تمامی این اطلاعات جستجو کنند و تمامی پیچیدگی‌ها و تفاوت‌های اطلاعاتی مراکز از دید آنها مخفی شده است.

 

جستجوی ارجاعات موضوعی و مشاهیر به صورت خودکار:

یکی دیگر از ویژگیهای نرمافزار سیمرغ امکان جستجوی موضوعی عبارات مترادف (ارجاعات) میباشد. استفادهکنندگان هنگام جستجوی موضوعی بدون آنکه متوجه شوند میتوانند از ارجاعات و مترادفات موضوعی به جای موضوع اصلی مدرک استفادهکنند.

مشابه همین مکانیزم برای جستجوی پدید‌آوران نیز وجود دارد و استفاده‌کنندگان هنگام جستجوی نویسندگان یا سایر پدید‌آوران می‌توانند از اسامی دیگر آنها مانند خلاصه یا مستعار نیز استفاده کنند.

 

حرکت بین مدارک مرتبط با هم:

یکی دیگر از امکانات بسیار مفید در سیمرغ وجود ارتباط بین رکوردها میباشد. استفادهکننده پس از جستجوی عبارات مورد نظر خود و ملاحظه صفحه نمایش کامل هر یک از آنها، علاوه بر اطلاعات کامل آن رکورد، با لینکهای متعددی مواجه میشود که به کمک آنها میتواند مدارک مرتبط از نظر موضوع، نویسنده و سایر موارد را نیز مشاهده کند.

این ابزار به استفاده‌کنندگانی که اطلاعات دقیق از مورد جستجوی خود ندارند کمک می‌کند که به تدریج و مرحله به مرحله به نتیجه مورد نظر خود برسند.

 

جستجوی منابع الکترونیک در کنار جستجوی منابع کتابشناختی:

در سایر نرم‌افزارها معمولا امکانات جستجوی منابع الکترونیک (فایل‌های کامپیوتری) به فرم مستقل از امکانات جستجوی اطلاعات کتابشناختی عرضه شده‌اند. یکی از ویژگیهای بسیار مفید نرم‌افزار سیمرغ امکان محدود کردن نتیجه جستجوی منابع الکترونیک بر اساس اطلاعات کتابشناختی است که فهرست‌نویسان کتابخانه‌ها هنگام فهرست‌نویسی منابع کتابشناختی مرتبط با منابع الکترونیک، وارد سیستم کرده‌اند. این امکان نه تنها تا حد زیادی از جستجوهای کاذب در منابع الکترونیک پیشگیری می‌کند، بلکه جستجوهای استفاده‌کنندگان را مطابق خواست فهرست‌نویسان کتابخانه به سمت داده‌های مناسب‌تر سوق می‌دهد.

 

 

 

جستجوی مفهومی با استفاده از تزاروس:

جدیدترین روش جستجو در سیمرغ امکان جستجوی مفهومی با استفاده از تزاروس میباشد. در این روش استفادهکنندگان ابتدا بر اساس عبارت مورد نظرشان از نزدیکترین نقطه در درخت موضوعی وارد آن شده و با حرکت در درخت موضوعی میتوانند عبارت مورد نظر خود را بیابند.

شبکه سیمرغ:

هدف اصلی از ایجاد کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی، جمعآوری کتاب، نشریه، پایان نامه و سایر اسناد و مدارک مرتبط با موضوعات مورد علاقه در یک مکان و تسهیل دستیابی افراد مختلف به این اسناد و مدارک میباشد.

گسترش فیزیکی شهرها و تخصصی شدن کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی، دشواریهای بسیاری را برای جستجوگران و محققان در دستیابی به اسناد و مدارک موجود در این مراکز ایجاد کرده است. برای رفع این مشکل، شرکت نرمافزار و سختافزار ایران ویژگیهای خاصی را در نرمافزار سیمرغ پیشبینی کرده است.

 

امکان جستجو و ملاحظه اطلاعات هر مرکز از طریق اینترنت:

تمام مراکز مجهز به سیمرغ دارای صفحات مخصوص جستجو در اینترنت هستند. تمامیاستفادهکنندگان با دسترسی به صفحه اصلی سیمرغ در اینترنت میتوانند در تمامی اسناد و مدارک موجود در مرکز جستجو کرده و اطلاعات مورد نظر خود را به فرمهای مناسب پیشبینی شده ملاحظه و چاپ کنند. نحوه جستجو و نمایش هر مرکز میتواند متناسب با درخواست آن و ویژگیهای خاص مدارک طراحی گردد. این اطلاعات علاوه بر مشخصات کتابشناختی اسناد، شامل اطلاعات موجودی و وضعیت امانی آنها نیز می‌باشد که بسیار مورد نیاز استفاده‌کنندگان است.

 

امکان اتصال سرورهای مراکز مختلف به یکدیگر از طریق اینترنت:

یکی از ویژگیهای استثنایی سیمرغ امکان اتصال سرورهای مراکز مختلف به یکدیگر میباشد. با استفاده از این امکان در واقع شبکهای از سرورهای سیمرغ در اینترنت وجود دارند که به شبکه سیمرغ معروف هستند. استفادهکنندگان هنگام اتصال به هر مرکز اطلاعرسانی در واقع به کل شبکه سیمرغ متصل میشوند و امکان جستجو در هر یک از مراکز اطلاعرسانی موجود در شبکه سیمرغ را دارند.

استفادهکنندگان هنگام اتصال به هر مرکز اطلاعرسانی در شبکه سیمرغ میتوانند به طور همزمان در تمام مراکز اطلاعرسانی مورد نظر خود به دنبال مدارک خاصی جستجو کنند و دیگر نیازی به جستجوی مورد به مورد در تک تک مراکز اطلاعرسانی ندارند. علاوه بر این نتیجه جستجوی خود را در مراکز مختلف در کنار یکدیگر خواهند دید و میتوانند پس از بررسی نتیجه جستجو در هر مرکز مورد نظر به مدرک مورد نیازشان دسترسی یابند.

 

پشتیبانی استاندارد Dublin Core هنگام جستجو و نمایش اطلاعات هر مرکز:

استفادهکنندگان غیر متخصص همواره هنگام جستجو و ملاحظه اطلاعات تخصصی کتابداری با مشکل مواجه میشوند. برای حل این مشکل استاندارد خاصی به نام Dublin Core تعریف شده است که هم حاوی مهم‌ترین اطلاعات اسناد میباشد و هم از سادگی زیادی بهره برده است. محاورههای جستجوی مبتنی بر این استاندارد هم مستقل از نوع مدرک هستند و هم به راحتی قابل استفاده توسط جستجوگران معمولی میباشند. صفحات نمایش اطلاعات رکورد بر مبنای این استاندارد نیز از سادگی و یک دستی زیادی بهره میبرند و به راحتی قابل استفاده جستجوگران قرار میگیرند. نرمافزار سیمرغ با

 

 

 

 

بهره‌گیری مناسب از این استاندارد اطلاعات تخصصی و پیچیده مراکز مختلف در شبکه سیمرغ را به فرمی ساده و دلپذیر در اختیار جستجوگران قرار میدهد.

 

پشتیبانی مراکز اطلاعرسانی غیر مجهز به سیمرغ در شبکه سیمرغ:

نرمافزار سیمرغ به دلیل انطباق بر استاندارد Dublin Core توانایی جستجو و بازیابی کلیه مراکز قابل انطباق با این استاندارد را در کنار مراکز مجهز به سیمرغ دارا میباشد. برای مثال در حال حاضر دو مرکز مهم اطلاعرسانی " کتابخانه کنگره آمریکا" و "کتابخانه ملی پزشکی آمریکا" قابل جستجوی همزمان در شبکه سیمرغ در کنار سایر مراکز سیمرغ میباشند.

علاوه بر آن امیدوار هستیم که با پشتیبانی پروتکل‌های استاندارد توسط کتابخانه ملی ایران، بتوانیم این کتابخانه را نیز مستقیما وارد شبکه سیمرغ کنیم تا کتابداران راحت‌تر بتوانند از اطلاعات موجود استفاده کنند.

سیستم نگهداری منابع الکترونیک

کتابخانه‌ها و مراکز اسناد علاوه بر نگهداری اصل منابع خود به دو دلیل نیازمند نگهداری فرم رقمی شده (Digitized) آنها نیز هستند. دلیل اول گرانبها بودن پاره‌ای از منابع کتابخانه می‌باشد که محدودیت‌های زیادی را برای استفاده از آنها ایجاد می‌کند و کتابخانه‌ها می‌توانند با ارائه فرم رایانه‌ای آنها، مقدار قابل توجهی از نیاز مراجعین را برطرف کنند. دلیل دوم نیاز به دسترسی از راه دور (از طریق اینترنت) به منابع و مدارک می‌باشد که جز با تبدیل آنها به فرم رایانه‌ای امکان‌پذیر نمی‌باشد. سیمرغ مجهز به یک نرم‌افزار پیشرفته نگهداری منابع الکترونیک است که علاوه بر امکان ذخیره و مدیریت منابع الکترونیک، امکان ایجاد محدودیت در نحوه دسترسی به این منابع و تهیه آمار از آنها را نیز در اختیار کتابخانه‌ها و مراکز اسناد قرار می‌دهد.

 

تعریف و انواع منابع الکترونیک:

از عبارت "منبع الکترونیک" که ترجمه "Electronic Resource" می‌باشد معانی مختلفی برداشت می‌شود ولی پذیرفته شده‌ترین تعریف آن در دنیای کتابداری به قرار زیر است:

"منبع الکترونیک فرمی از یک اثر کتابشناختی می‌باشد که به منظور استفاده توسط رایانه تهیه شده است" در زبان انگلیسی از عبارات دیگری نظیر "Computer File" یا "Digital Resource" نیز برای همین مفهوم استفاده می‌شود. یک منبع الکترونیک حتما باید درون یک "حامل" قرار گیرد تا بتوان به آن به صورت مستقیم و یا از راه دور (بسته به نوع حامل) دسترسی پیدا کرد.

 

 

 

طبق این تعریف، فایل‌های رایانه‌ای مثلا با فرمت PDF و DOC، همچنین فایل‌های حاوی اطلاعات پایگاه‌های داده و یا سایر فایل‌های رایانه‌ای که برای مشاهده محتویات آنها نیاز به نرم‌افزار می‌باشد جزء منابع الکترونیک هستند ولی موارد

مشابه دیگر نظیر لوح‌های فشرده صوتی و تصویری (Music Compact Discs/Video Discs) که برای استفاده از آنها لزوما به رایانه احتیاجی نیست منبع الکترونیک به حساب نمی‌آیند.

در حال حاضر تقریبا هر نوع مدرک کتابشناختی را می‌توان به یک یا چند فرمت مناسب از فایل‌های رایانه‌ای تبدیل کرده و در حافظه‌های رایانه (دیسک سخت، لوح فشرده و ...) ذخیره کرد. البته برای ملاحظه و استفاده از این فایل‌ها معمولا باید نرم‌افزار مناسبی در رایانه کاربر نصب شده باشد.

نرم‌افزار نگهداری منابع الکترونیک سیمرغ توانایی نگهداری و مدیریت انواع مختلف منابع الکترونیک را دارد ولی برای راحتی کاربران، این منابع به چند دسته تقسیم شده‌اند:

 

·         متون: تمام فایل‌های رایانه‌ای نظیر DOC (مخصوص Microsoft Word) و PDF (مخصوص Adobe Acrobat) که به طور کلی برای ذخیره فرم رایانه‌ای منابع کتابشناختی متنی نظیر کتاب، نشریه، مقاله، پایان‌نامه و سایر اسناد به کار می‌روند.

 

·         تصاویر: تمام فایل‌های رایانه‌ای نظیر BMP، JPG، PNG و غیره که برای ذخیره فرم رایانه‌ای عکس، پوستر و یا تصاویر اسناد به کار می‌روند.

 

·         فایل‌های صوتی: تمام فایل‌های رایانه‌ای نظیر WAV، MP3 و غیره که برای ذخیره فرم رایانه‌ای موسیقی و یا مواد گفتاری نظیر سخنرانی به کار می‌روند.

 

·         فایل‌های تصویری: تمام فایل‌های رایانه‌ای نظیر MPEG، AVI، DIVX و غیره که برای ذخیره فرم رایانه‌ای فیلم‌ها و تصاویر متحرک (مستقل از صامت یا ناطق بودن آنها) به کار می‌روند.

 

·         سایر داده‌های رایانه‌ای: سایر فایل‌های رایانه‌ای نظیر فایل‌های نرم‌افزارهای خاص مهندسی (مثلا Autocad) و یا هر گونه فایل‌های اطلاعاتی دیگر که جزء چهار دسته قبل نیستند.

 

 

ذخیره و بازیابی منابع الکترونیک:

از آنجا که منابع الکترونیک ماهیتا به شکل فایل رایانه هستند، بنابراین می‌توان آنها را در دایرکتوری‌های یک یا چند رایانه مختلف کپی کرد و برای دسترسی به آنها نیز از سرویس‌های ساده موجود در سیستم عامل استفاده کرد. در واقع سیستم‌های نسل اول نگهداری منابع الکترونیک نیز از همین ویژگی استفاده می‌کردند. به عنوان مثال در نرم‌افزار سیمرغ قبل از ارائه "سیستم مدیریت منابع الکترونیک" سرویسی تحت عنوان "غنی‌سازی اطلاعات" ارائه می‌شد که در آن فایل‌های رایانه‌ای مرتبط با آثار کتابشناختی توسط کارشناسان شرکت یا کتابخانه در زیر شاخه‌های دایرکتوری‌های مشخصی در سرور کتابخانه  قرار داده می‌شد و لینک ارتباطی آنها در پایگاه‌های اطلاعات کتابشناختی وارد می‌شد و با این روش علاوه بر اطلاعات کتابشناختی اسناد، اطلاعات غیر متنی مرتبط با آنها نیز در اختیار کاربران قرار می‌گرفت. ولی این روش دارای معایبی است:

 

 

 

اول اینکه هیچ کنترلی بر روی کپی اشتباهی فایل‌ها و یا حذف احتمالی آنها بخصوص بعد از آدرس‌دهی در منابع کتابشناختی وجود ندارد.

 

نرم افزار مدیریت منابع الکترونیک سیمرغ برای رفع همین معایب و افزودن امکانات بیشتر طراحی شده است. ویژگی‌های این نرم‌افزار عبارتند از:

·         از فن‌آوری Microsoft SQL Server برای ذخیره و نگهداری فایل‌های منابع الکترونیک استفاده می‌کند. با این روش دیگر فایل‌های منابع الکترونیک در زیرشاخه‌های دیسک سخت رایانه سرور پراکنده نیستند بلکه در یک یا چند پایگاه داده موجود در SQL Server قرار گرفته‌اند.

·         امکان تهیه پشتیبان از تمام منابع الکترونیک یا بازیابی یکباره آنها در صورت لزوم وجود دارد.

·         رابط کاربر این نرم‌افزار کاملا فارسی می‌باشد و محیطی ساده و قابل استفاده توسط کاربران معمولی است.

·         علاوه بر آنکه می‌توان توسط مشخصات فایل‌ها، به راحتی به جستجوی فایل مورد نظر پرداخت امکان افزودن شرح نیز برای فایل‌ها در نظر گرفته شده است که جستجوی فایل‌ها را ساده‌تر می کند.

·         می‌توان اقدام به جستجوی تمام متن درون فایل‌های متنی نظیر TEXT، DOC و PDF پرداخت و منابع الکترونیک را علاوه بر مشخصات ظاهری فایل‌ها، توسط جستجوی متن درون آنها نیز بازیابی کرد.

·         به صورت یکپارچه با سیستم جامع اطلاع‌رسانی سیمرغ ارائه شده است. به این معنی که اطلاعات یک منبع الکترونیک کاملا در ارتباط با اطلاعات کتابشناختی آن و یا مدرک حاوی آن قرار دارد با این روش امکان دسترسی به منابع الکترونیک از طریق جستجوی کتابشناختی و یا بالعکس بوجود آمده است.

·         سیستم امنیتی این نرم‌افزار بر اساس آخرین سیستم‌های امنیتی سیستم عامل Windows پیاده‌سازی شده و به این ترتیب اطمینان کافی برای کنترل دسترسی پرسنل کتابخانه و مدیریت منابع الکترونیک وجود دارد.

·         برای ایجاد دسترسی کاربران در شبکه‌های داخلی یا اینترنت از یک HTTP Gateway استفاده شده است. این دروازه با آخرین فن‌آوری‌های .NET بر روی IIS پیاده‌سازی شده است و دسترسی کاربران را توام با کنترل امنیتی اختیارات آنها فراهم می‌کند.

·         در این نرم‌افزار مفهومی به نام "مبدل" بر سر راه دسترسی کاربران به منابع الکترونیک قرار داده شده است. این مبدل‌ها اجازه می دهند که منابع الکترونیک یکسان به فرم‌های مختلف در اختیار کاربران

·         مختلف قرار گیرد. به عنوان نمونه یک تصویر با کیفیت زیاد را می‌توان علاوه بر فرم معمول آن به شکل Thumbnail و یا به صورت امضا شده (مثلا توسط نام کتابخانه) نیز در اختیار کاربران قرار داد.

 

جستجوی تمام متن و تاثیر آن بر فهرست‌نویسی:

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتال از جمله نرم‌افزار سیمرغ، امکان جستجوی متون فایل‌های TEXT و DOC (خروجی نرم‌افزار Microsoft Word) و PDF (خروجی Adobe Acrobat) می‌باشد. این امکان که پشتیبانی متون فارسی آن نیز روز به روز بیشتر می‌شود باعث شده است بتوان کلمات درون این فایل‌ها را استخراج نمود و نمایه‌های مفصلی از این کلمات و فایل حاوی آنها ایجاد نمود.

در نتیجه نرم‌افزارها می‌توانند با جستجو در این نمایه‌ها و حتی ترکیب جستجوهای مختلف، فایل مورد نظر جستجوگران را مشخص کنند و آن را برای نمایش و یا چاپ احضار کنند. سوالی که در اینجا به ذهن خطور می‌کند این است که با وجود

 

 

 

این امکان، دیگر چه نیازی به فهرست‌نویسی اسناد و مدارک نظیر کتاب، مقاله، پایان‌نامه و مشابه آنها وجود دارد؟ و اصولا نیازی به انجام این عمل طاقت‌فرسا می‌باشد؟

برای پاسخ مناسب به این سوال لازم است ابتدا دلایل فهرست‌نویسی را بررسی کنیم و سپس با مقایسه شرایط ببینیم آیا این دلایل در شرایط جدید هنوز پا برجاست یا خیر؟

از مهم‌ترین دلایل فهرست‌نویسی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

·         تعیین موضوعات اصلی:

منابع متنی مانند کتاب یا مقاله معمولا مفصل هستند و از تعداد بسیار زیادی پاراگراف تشکیل شده‌اند. علاوه بر آن، این پاراگراف‌ها هم ارزش نیز نیستند و به منظورهای متفاوتی در کتاب یا مقاله قرار داده شده‌اند. پاره‌ای از آنها مقدمه نویسنده یا ناشر هستند و پاره‌ای دیگر بیوگرافی و مشابه آن، که اساسا ربط چندانی به محتوی کتاب ندارند. حتی در صورت مشخص بودن بخش‌های اصلی متن، تعیین موضوعات اصلی آنها کاملا بستگی به معنی آنها دارد.

به عنوان مثال به متن زیر که اولین پاراگراف صفحه13 کتاب "مقدمه‌ای بر نرم‌افزارهای آزاد/ متن باز" به شماره ISBN: 964-96535-0-3 می‌باشد توجه کنید:

به FOSS القاب مختلفی اطلاق می‌شود: جنبش، تب زودگذر، ویروس، جاسوسی کمونیستی و حتی قلب و روح اینترنت. اما یک نکته درباره آن همواره از قلم انداخته می‌شود. "نرم‌افزارهای متن باز یک وسیله بسیار موثر برای انتقال ثروت دنیای صنعتی به کشورهای در حال توسعه می‌باشد".

طبیعی است که جستجوی کلمات جنبش، تب، ویروس و جاسوسی همانند جستجوی "نرم‌افزارهای متن باز" منجر به قرار گرفتن این کتاب در میان پاسخ‌ها می‌شود. به این ترتیب در یک کتابخانه نسبتا بزرگ تقریبا با جستجوی هر کلمه یا عبارت، بیش از کتاب‌‌های واقعا مورد نیاز، کتاب‌های دیگر جزء پاسخ قرار می‌گیرند. این مشکل هیچ راه‌حلی ندارد جز تعیین موضوعات اصلی متون که کاری نیازمند هوش و دانش بشری است و امکان جستجوی متون، هیچ کمکی به این مساله نمی‌کند.

·         تطبیق موضوعات اصلی با فرمت‌های استاندارد:

جستجوی متن فقط وقتی به جستجوگر کمک می‌کند که جستجوگر دقیقا بداند به دنبال چه عبارتی باید بگردد ولی در دنیای واقعی اینگونه نیست. وجود عبارت‌های متفاوت برای یک معنی مانند رایانه و کامپیوتر، وجود عبارت‌های یکسان برای چند معنی مانند شیر و وجود عبارت‌های هم معنی ولی به زبان‌های مختلف مانند استفاده ازکلمات

 

انگلیسی در متون فارسی همگی سبب می‌شوند که حجم زیادی از مدارک متنی در نتایج جستجو ظاهر نشوند. یکی از مهم‌ترین وظایف فهرست‌نویسان تطبیق این عبارات با یک فهرست استاندارد است تا جستجوگران بتوانند با انتخاب عبارات خود از این فهرست، به جواب‌های مناسب دست یابند.

·         تبدیل متون به فرم‌های مناسب برای طبقه‌بندی:

عبارات درون متون مانند نام افراد معمولا برای طبقه‌بندی مناسب نیستند. به عنوان مثال نام پدیدآور کتاب "مقدمه‌ای بر نرم‌افزارهای آزاد/متن باز" واقعا به شکل "دکتر محمد خوانساری" ذکر شده است در صورتیکه برای طبقه‌بندی مناسب کتاب لازم است آن را به فرم مقلوب "خوانساری، محمد" تبدیل کنند.

همانگونه که مشاهده گردید در واقع عمل فهرست‌نویسی پروسه‌ای قبل از عمل جستجو می‌باشد و عمل جستجو به هر شکل آن، فقط در متن‌های ناشی از فهرست‌نویسی منجر به پاسخ مناسب می‌شود. اگر بخواهیم با تسامح صحبت کنیم هنگام تجهیز کتابخانه‌ها به نرم‌افزارهای کتابداری و اطلاع‌رسانی، دو نوع اطلاعات متفاوت وارد نرم‌افزار می‌گردد:

 

 

 

1-     ورود اطلاعات توصیفی اسناد. 2- ورود اطلاعات تحلیلی اسناد. عمل جستجوی درون متن اگر مفید باشد صرفا برای تقویت جستجو در اطلاعات توصیفی اسناد خواهد بود.

 

در واقع امکان جستجوی درون متن فقط وقتی به تنهایی کافی است که اطلاعات توصیفی اسناد نیز به تنهایی نیاز جستجوگر را برآورده سازند. کتابخانه‌های بسیار کوچک و دارای اسناد یکنواخت و کاملا تخصصی در حوزه مهندسی یا پزشکی ممکن است اینگونه باشند ولی با افزایش تعداد و تنوع مدارک حتما نیاز به فهرست‌نویسی مدارک قبل از جستجو می‌باشد.

در نهایت می توان گفت که جستجوی درون متون یک امکان کاملا مفید در کتابخانه‌ها و مراکز اسناد است که در نرم‌افزار سیمرغ نیز کاملا پشتیبانی شده است ولی این امکان به هیچ وجه منجر به حذف فهرست‌نویسی و نیاز به جستجوی اطلاعات فهرست‌نویسی شده توسط نرم‌افزار نمی‌شود. با توجه به همین نکات، امکان جستجوی درون متن منابع الکترونیک به طور همزمان و در کنار امکانات مفصل جستجوی منابع کتابشناختی در نرم‌افزار سیمرغ قرار گرفته است.

در واقع اگر به دنبال حذف فهرست‌نویسی دستی (به دلیل زحمت بسیار زیاد آن) هستیم، راه‌حل آن تقویت جستجوی تمام متن نیست، بلکه راه‌حل آن تهیه و پیاده‌سازی روش‌های مکانیزه فهرست‌نویسی توسط رایانه می‌باشد. نرم‌افزارهای پردازش متن و فهرست‌نویسی بسیار پیچیده هستند و فن‌آوری‌های فعلی هنوز در ابتدای این راه قرار دارند.

 

گزارش‌های نرم‌افزار مدیریت منابع الکترونیک:

در نرم‌افزار نگهداری منابع الکترونیک سیمرغ، امکانات بسیار زیادی برای تعریف، تهیه و چاپ گزارش‌های مختلف پیش‌بینی شده است. تمامی گزارش‌های این نرم‌افزار کاملا قابل تعریف و تنظیم مطابق با نیازهای کتابخانه استفاده‌کننده می‌باشد.

این گزارش‌ها از امکانات قدرتمندی به شرح زیر برخوردار می‌باشند:

 

·         هر گزارش، دارای تنظیمات و پارامترهای اختصاصی است که در محاوره‌ای قبل از ارائه گزارش از کاربر اخذ می‌شود.

·         مرتب کردن سطرهای گزارش به دلخواه کاربر امکان‌پذیر است.

·         اعمال شرایط دلخواه بر روی اطلاعات دخیل در هر گزارش میسر است.

·         بازبینی پیش‌نمایش گزارش‌ها قبل از چاپ (با همان فرم و صفحه‌بندی) در هر گزارش میسر است.

·         صدور اطلاعات گزارش‌ها در قالب‌های مختلف مثل HTML برای استفاده‌های گوناگون (مثلا فراخوانی در نرم‌افزارهای دیگر) نیز امکان‌پذیر است.

 

گزارش‌های نرم‌افزار نگهداری منابع الکترونیک سیمرغ به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

فهرست منابع الکترونیک موجود در کتابخانه

یکی از اساسی‌ترین نیازهای هر مرکز، اطلاع از موجودی منابع الکترونیک خود است. در نرم‌افزار منابع الکترونیک سیمرغ می‌توان گزارش‌های متنوعی از موجودی منابع الکترونیک تهیه کرد. منابع الکترونیک دارای مشخصات متعددی از جمله نام

 

 

 

 

و اندازه هستند که به آنها مشخصات قابل تعریفی نظیر نوع محتوی و قالب‌های خاص و عام نیز در نرم‌افزار افزوده شده است.

هنگام تهیه گزارش می‌توان بر روی هر یک از این پارامترها شرط قرار داد و در نهایت گزارش را بر اساس هر یک از آنها نیز مرتب نمود.

 

گزارش استفاده از منابع الکترونیک:

یکی از مهم‌ترین گزارش‌های مورد نیاز در هر کتابخانه دیجیتال، میزان استفاده کاربران از منابع الکترونیک است. در نرم‌افزار نگهداری منابع الکترونیک سیمرغ نه تنها می‌توان چنین گزارشی شامل نام کاربری و آدرس اینترنتی استفاده‌کنندگان تهیه نمود، بلکه می‌توان این گزارش‌ها را به فرم سرجمع نیز ارائه کرد.

هنگام تهیه گزارش می‌توان علاوه بر مشخصات منابع الکترونیک برای استفاده‌کنندگان نیز شرط قرار داد. فرم‌های نمایشی و چاپی گزارش، قابل تعریف هستند تا هر کتابخانه بتواند بر اساس نیازهای خود آنرا تهیه کند.

گزارش‌ها را می‌توان تنها برای یک محدوده خاص زمانی تهیه کرد و از میزان استفاده، با دقت بیشتری مطلع شد.

هنگام تهیه گزارش‌های سرجمع می‌توان منابع الکترونیک را بر اساس قالب‌های عام (تصویر، فیلم، موسیقی و ...) یا خاص (فایل JPG و فایل WMI و ...) و همچنین نوع محتوی و حتی تاریخ استفاده، گروه‌بندی نمود و در هر گروه اطلاعات مربوطه به "تعداد دفعات مراجعه به منابع الکترونیک" و "مجموع حجم اطلاعات دریافت شده" را مشاهده یا چاپ نمود.

جستجو و نمایش اطلاعات منابع الکترونیک در کنار منابع کتابشناختی:

کتابخانه‌ها و مراکز اسناد به طور سنتی دارای منابع زیادی مانند کتاب، مقاله، نشریه، اسناد و مشابه آن هستند. این منابع معمولا مطابق با استانداردهای ISBD و AACR2 فهرست‌نویسی می‌شوند و به روش‌های کلاسیک توسط محاوره‌های جستجوی اطلاعات کتابشناختی بازیابی می‌گردند. هنگامی که یک کتابخانه اقدام به تهیه نسخه الکترونیک از منابع خود می‌کند و یا آنکه اساسا منابع جدیدی را به فرم الکترونیک تهیه می‌کند با مشکل چگونگی نگهداری و بازیابی منابع الکترونیک مواجه می‌شود. این مشکل وقتی پر رنگ‌تر می‌شود که کتابداران و کاربران می‌خواهند اطلاعات خاص منابع الکترونیک را در کنار اطلاعات کتابشناختی آنها بازیابی و مشاهده کنند. از طرف دیگر تمایل دارند که هنگام دسترسی به منابع کتابشناختی بتوانند با لینک‌های مناسب به منابع الکترونیک مرتبط با آنها نیز برسند. از طرف دیگر هنگام دسترسی به منابع الکترونیک نیز با لینک‌های مناسب به منابع کتابشناختی مرتبط با آنها برسند.

با توجه به نیازهای فوق، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نرم‌افزار کتابخانه دیجیتال سیمرغ، ایجاد محیطی همگن برای دسترسی به هر دو نوع منابع کتابشناختی و الکترونیک و ایجاد ارتباط بین آنها در محیطی بسیار ساده می‌باشد.

 

 

 

 

 

 

 

جستجو:

در بخش جستجوی نرم‌افزار سیمرغ دو نوع محاوره برای جستجوی منابع کتابشناختی و جستجوی منابع الکترونیک وجود دارد. با وجودی که در محاوره‌های جستجوی منابع کتابشناختی تکیه اصلی بر روی مداخل جستجوی عمومی کتابشناختی مانند عنوان، پدید آور و موضوع می‌باشد امکانی در آن افزوده شده تا بتوان نتیجه جستجو را فقط به رکوردهایی محدود کرد که دارای نسخه الکترونیک هستند و یا به فرمی با منابع الکترونیک ارتباط دارند.

صفحه نمایش خلاصه:

صفحه نمایش خلاصه نتایج جستجو در نرم‌افزار سیمرغ به نحوی طراحی گردیده که اگر کاربر از طریق محاوره مخصوص منابع کتابشناختی به دنبال سند مورد نظر خود بگردد نه تنها با صفحه‌ای حاوی اطلاعات کتابشناختی رکوردهای نتیجه جستجو مواجه می‌گردد بلکه در هر نتیجه جستجو، فهرستی از منابع الکترونیک مرتبط با آن نیز به نمایش در می‌آید که کاربر می‌تواند با انتخاب آنها، منابع الکترونیک مورد نظر را نیز مشاهده نماید

در صورتی که اگر کاربر از طریق محاوره مخصوص منابع الکترونیک به دنبال منبع مورد نظر خود بگردد با صفحه دیگری روبرو می شود که تاکید آن بر اطلاعات منابع الکترونیک یافت شده است. با این حال در این صفحه امکان منحصر به فردی برای افزودن اطلاعات کتابشناختی وجود دارد که با انتخاب آن اطلاعات کتابشناختی مربوطه به هر منبع الکترونیک، جستجو شده و در کنار اطلاعات خاص آن نمایش داده می‌شود.

فرم کامل:

در نرم‌افزارهای معمول هنگام نمایش فرم کامل یک سند، فقط اطلاعات کتابشناختی آن سند نشان داده می‌شود در صورتی که در نرم‌افزار سیمرغ علاوه بر اطلاعات کتابشناختی سند که با استاندارد Dublin Core به نمایش در می‌آید، کلیه منابع الکترونیک مرتبط با آن سند نیز به دسته‌های "چکیده"، "کل اثر"، "تصویر"، "متن"، "فایل صوتی"، "فایل تصویری" و "سایر" تقسیم‌بندی شده و به کاربر نشان داده می‌شود. با این روش کاربران می‌توانند با انتخاب لینک‌های موجود در این بخش‌ها به نسخه اصلی این منابع الکترونیک نیز دسترسی پیدا کنند.

علاوه بر موارد فوق اگر نتیجه جستجو، یک منبع الکترونیک باشد، اطلاعات کامل آن منبع الکترونیک و چگونگی ارتباط آن با رکورد کتابشناختی نیز در همین صفحه نمایش داده می‌شود.

 

گردش امانات

نرم‌افزار گردش امانات سیمرغ بخشی از مجموعه نرم‌افزارهای سیمرغ است که با استفاده از آخرین فن‌آوری‌ها، کلیه سرویس‌های گردش امانت اسناد و پیگیری آنها را در اختیار مسئولین کتابخانه‌ها و مراکز اسناد قرار می‌دهد.

امکان پشتیبانی انواع مختلف اعضا در کنار سرویس‌های مختلف امانت، مطالعه در محل و رزرو سبب استقبال گسترده کتابخانه‌های متعدد و متنوع دانشگاهی، وزارتخانه‌ای و عمومی از این نرم‌افزار شده است.

از طرف دیگر وجود سرویس‌های متعدد امانت در اینترنت منجر به کاهش مراجعات غیر ضروری اعضا به کتابخانه‌ها شده است و با فراهم شدن امانت بین کتابخانه‌ای، اعضای کلیه مراکز مجهز به سیمرغ می‌توانند بدون مراجعه به مراکز مختلف به راحتی از مدارک و اسناد آن مراکز نیز استفاده کنند.

اعضا:

در نرم‌افزار گردش امانات سیمرغ امکان تعریف انواع مختلف اعضا وجود دارد. در این سیستم، اعضا به سه دسته کلی "حقیقی درون سازمانی"، "حقیقی برون سازمانی" و "حقوقی" تقسیم می‌شوند. وجود این تقسیم‌بندی‌ها سبب شده است که سیستم گردش امانات سیمرغ قابل نصب برای هر نوع کتابخانه اعم از دانشگاهی، وزارتخانه‌ای و عمومی باشد.

 

اطلاعرسانی به اعضا توسط email و sms:

یکی از مهمترین مباحث امانت، چگونگی اطلاعرسانی به عضو در موارد متعدد نظیر بازگشت سند رزرو شده میباشد. در نرمافزار سیمرغ عمل اطلاعرسانی به عضو به چهار روش email، sms، تلفن و پست قابل انجام است. یکی از ویژگیهای بسیار مهم نرمافزار سیمرغ ارسال خودکار اعلامیههای مختلف به اعضا توسط email یا sms و بدون دخالت پرسنل کتابخانه میباشد. با ارسال خودکار اعلامیهها توسط email بخش مهمی از کار پرسنل بخش امانت مکانیزه شده و با دقت و سادگی بیشتری انجام میشود.

اعلامیههایی که توسط نرمافزار گردش امانات سیمرغ برای اعضا فرستاده میشوند عبارتند از:

·         رزروهای آماده امانت

·         امانات دارای تاخیر

·         رزرو امانت نامحدود

·         کاهش اعتبار مالی عضو

·         پایان دوره عضویت

 

امانت بین کتابخانهای:

با فراهم شدن امانت بین کتابخانهای، اعضای کلیه مراکز مجهز به سیمرغ میتوانند بدون مراجعه به مراکز مختلف به راحتی از مدارک و اسناد آن مراکز استفادهکنند.

فن‌آوری RFID:

در چند دهه اخیر کاربردهای ابزارهای الکترونیکی و تکنولوژی اطلاعات، جهت افزایش دقت و سرعت در انجام امور فراگیر گشته و با گذشت زمان و پیشرفت‌های انجام یافته، به تناوب زمینه ظهور فن‌آوری­ها و سیستم­هایی با قابلیت­های بسیار بهتر از گذشته فراهم گردیده است. تاکنون در زمینه سیستم­های شناسایی افراد یا اجسام فن‌آوری‌هایی مورد استفاده قرار گرفته که از کد میله‌ای (Barcode) و گیت‌های مغناطیسی می‌توان به عنوان فراگیرترین آنها نام برد. طی چند سال گذشته فن‌آوری جدیدی به نام RFID (مخفف عبارت Radio Frequency Identification به معنی شناسایی با امواج رادیویی) در این زمینه عرضه گردیده است. این فن‌آوری بدلیل مزایای بسیار برتر آن در مقایسه با سایر فن‌آوری‌ها، به نحوی متمایز مورد توجه قرار گرفته و هم­اکنون در دنیا، اکثر سیستم­های شناسایی با استفاده از این فن‌آوری طراحی و پیاده­سازی می­گردند.

 

+ گروه کتابداری ارشد ; ۳:٥٩ ‎ب.ظ ; ۱٢ دی ۱۳۸٩
comment نظرات ()