کتابداران

این وبلاگ متعلق به دانشجویان کتابداری کارشناسی ارشد ورودی 89 دانشگاه تهران شمال می باشد.

چالشها و موانع ایجاد کتابخانه الکترونیکی

چالش های ایجاد کتابخانه  الکترونیکی
استاد : دکتر خانم وزیرپور
درس : ذخیره و بازیابی اطلاعات
تهیه و تنظیم :
شهرام اصغرنیاویند
دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال


بسم الله الرحمن الرحیم
چالش های ایجاد کتابخانه  الکترونیکی
استاد : دکتر خانم وزیرپور
درس : ذخیره و بازیابی اطلاعات
تهیه و تنظیم :
شهرام اصغرنیاویند
دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

لوحه های گلی

محل نگهداری : کتابخانه

چگونگی بازیابی : دستی

طبقه بندی : موضوعی

محل استفاده : کتابخانه

پاپیروس

  • محل نگهداری : کتابخانه
  • چگونگی بازیابی : دستی
  • طبقه بندی : موضوعی
  • محل استفاده : کتابخانه
  • همزمان با لوحه های چوبی
  • اختراع کاغذ و استفاده از آن جهت تحریر نوشته ها.
  • با اختراع کاغذ در چین و سیر مکانی آن از چین تا اروپا

از جمله مکانهایی که به این صنعت دست یافتند ایران بود که روستای کاغذکنان نشانه زنده اوست و تاثیر آن در نوشته های نسخ خطی نفیس باقیمانده از سالهای اول نفوذ اسلام به ایران را میتوان نام برد و وجود گنجینه هایی همچون آستان

قدس رضوی ، کتابخانه مجلس ، کتابخانه آیت الله مرعشی ،

نسخ خطی دانشگاه تهران و دیگر اماکن موجود اشاره کرد.

  • نسخه های خطی
  • محل نگهداری : کتابخانه یا

شخصی

  • چگونگی بازیابی : دستی
  • طبقه بندی : موضوعی
  • محل استفاده : کتابخانه
  • این شیوه چاپ یکی از انواع چاپ مسطح بوده که کارآمدترین، و سریع‌ترین شیوه چاپ در جهان است. مخترعان چاپ افست چاپگران آلمانی بودند. آنان چون استفاده از سنگ را دشوار یافتند، پس از کوشش‌هایی، در سال 1834 موفق به اختراع آن شدند.
  • چاپ سنگی
  • محل نگهداری : کتابخانه و

امانت و شخصی

  • چگونگی بازیابی : دستی
  • طبقه بندی : موضوعی
  • محل استفاده : کتابخانه

و امانت

  • پس از چاپ افست انواع چاپ

 یکی پس از دیگری وارد بازار

 نشرشد و باعث رونق تولید

 کتاب شد که اکنون دیگر

جوابگوی این جمعیت انبوه

نیست وتکنولوژی جدید

اطلاعات رقیبی سرسخت

 بر آن است.

  • انتشار کتابهای گوناگون و وجود آن در کتابخانه ها برای

استفاده مراجعین یک طرف قضیه و مراجعه به آن طرف دیگر آن است شما به عنوان یک شهروند چگونه می توانید به کتاب دلخواه خود برسید آیا ریسگ خواهید کرد که تحمل این وضعیت را بکنید ....

لطفا نگاه کنید !؟

  • خوب این وضعیت را تحمل کردیم به کتابخانه رسیدیم
  • آیا کتاب موجود است ؟
  • ببخشید کتاب مورد

نظرتان امانت است و

قبل از شما هم دو نفر

رزرو کردند ...

تا یک ماه دیگر ...!

  • حال باید یک کتابخانه شخصی در یک آپارتمان 60 متری ایجاد کنیم ؟!
  • مسلما ممکن نیست تمامی کتابهای مورد نظرتان گردآوری کنید ، نه هزینه آن می توانید تقبل شود و نه مکان آن را دارید
  • در عصر اطلاعات و ارتباطات سیاستگذاران برای این نیاز تدبیری اندیشه کرده اند از جمله :

کتابخانه های همراه (موبایل)

نرم افزارهای چندرسانه (CD ، DVD)

کتابخانه مجازی در اینترنت

 

  • حال می خواهیم کتابخانه الکترونیکی راه اندازی کنیم
  • مجموعه سازی

چالش اول: فراهم آوردن فناوری پیشرفته به منظور تبدیل مطالب و مواد رایج امروزی به داده‌های الکترونیکی

چالش دوم: ابداع برنامه ها و لوازمی که قادر باشند جستجو و بازیابی را به نحوی انجام دهند که از عهده فهرست نویسی مختصر یا توصیفی اطلاعات برآیند.

چالش سوم: ابداع برنامه ها و لوازمی که قادر باشند شیوه‌های فهرست نویسی توصیفی را از طریق جلب همکاری افراد داو طلب اعتلا بخشند.

  • قابلیت ارتباط متقابل

چالش چهارم: وضع کردن پروتکل ها و استانداردهائی که موجب تسهیل در امر ارتباط متقابل میان کتابخانه‌های الکترونیکی پراکنده و دور از هم گردد.

  • قانون حفاظت از حق مالکیت آثار فکری

چالش پنجم: بطور جدی مسائل حقوقی مربوطه به دسترسی و کپی برداری و شیوه‌های انتشار و توزیع مواد چاپی یا الکترونیکی را مورد بحث و بررسی قرار دهند.

  • ایجاد امکانات کار آمد به منظور دسترسی بهتر

چالش ششم: شیوه هائی ابداع شوند که دسترسی به هر نوع از اطلاعات را اعم از واقعی یا مجازی به شکلی کار آمد و موثر امکان پذیر سازند.

چالش هفتم: شیوه هائی عرضه شوند که بتوانند منابع ناهمگون را به صورتی منسجم و منطقی و واضع به یکدیگر ارتباط دهند.

چالش هشتم: موجب شوند تا کتابخانه ملی الکترونیکی برای کاربران دارای انگیزه و سلیقه‌های متفاوت، قابل بهره برداری باشد.

چالش نهم: تهیه و تدارک ابزارهائی کارآمدتر و انعطاف پذیرتر به منظور تبدیل مطالب الکترونیکی به شکلی که نیازهای کاربر نهائی را برطرف سازند.

  • n حفظ بقای منابع اطلاعاتی

چالش دهم: ایجاد و توسعه مدل‌های اقتصادی به منظور حمایت از تداوم حیات کتابخانه‌های الکترونیکی .

طراحی کتابخانه الکترونیکی باید به نحوی باشد که بتواند منابع اطلاعاتی مستقر در سیستم‌های گوناگون کامپیوتری را که در گوشه و کنار جهان هستند، بسهولت در اختیار هر کاربری با انتظارات خاص خودش قرار دهد. به عبارتی دیگر باید مثل دکان عطاری هر چیزی در آن یافت شود.

  • n 1 - چار چوب فنی چنین سازه‌ای باید منطبق با چارچوب قانونی و اجتماعی باشد.
  • n 2 - برای درک بهتر مفهوم‌های مربوط به کتابخانه ی الکترونیکی نیاز مبرمی به پدید آوردن اصطلاح‌های فنی و تعبیر نامه‌های استانداردها می باشد.
  • n 3 - پی ریزی چنین ساختاری باید بدون در نظر گرفتن محتویات و مطالب قابل ذخیره در کتابخانه‌های سنتی باشد.
  • n 4 - نام و شناسه ها از اجزاء متشکله کتابخانه‌های دیجیتالی هستند.
  • n 5 - کتابخانه‌های الکترونیکی حیطه‌ای وسیع تر و فراتر از جائی برای ذخیره بیت ها (داده‌های دودویی bits) هستند
  • n 6 - اهداف کتابخانه‌های الکترونیکی نباید وابسته به یک نوع فناوری محدود و خاص باشند
  • n 7 - مخازن اینگونه اطلاعات باید دارای امکانات قدرتمندی برای حفظ و نگهداری از ذخیره‌های خود باشند
  • n 8 - کاربران جویای آثاری اندیشمندانه هستند و نه فقط اشیاء الکترونیکی
  • n کتاب : چه کتابی ، با چه فرمتی doc، pdf ، JPEG ، تا چه میزان ؟
  • n مقاله: چاپ شده در نشریه یا سفارش جهت در اینترنت؟
  • n پایان نامه : حاصل زحمت یک عمر تحصیل ؟
  • n عکس : از چه منبعی با چه اعتباری با چه فرمتی JPEG، TIFF، GIF، PNG، ؟
  • n سند: میزان اعتبار سند ؟ وفرمت‌های سند و مدرکی: XML, HTML, SGML
  • n صوت: به چه فرمتی (MP3 ، dco ، wav، wmaیا .
  • n فیلم: avi ، mpg ، ram ، dat ، vob و...
  • n خدمات حراست، تائید اعتبار و مبادلات پول الکترونیکی
  • n ایجاد استانداردهائی برای تجارت الکترونیکی در حال ظهور
  • n عمده ترین عواملی که در گزینش مواد و منابع الکترونیکی باید مورد توجه قرار گیرند عبارتند از:
  • n - محتویات و کیفیت و روز آمد بودن
  • n - وسائل و لوازم مورد نیاز نظیر سخت افزار و نرم افزار و تسهیلات شبکه‌ای
  • n - روایت (ویرایش) محصول، نوع کاربرد اطلاعات از نظر وابسته بودن به شبکه و یا وابسته نبودن مانند سی دی رام ها (CD- ROM)
  • n ظرفیت پاسخگوئی به انبوه کاربران در حال استفاده در زمان واصله
  • n شیوه‌های نظارت و کنترل روی کاربران نظیر رمز عبور و مجوز پراکسی سرور
  • n - توافق نامه ها و قراردادهای مربوط به پرداخت ها و کسب مجوزهای لازم برای حق تاًلیف
  • n - ویژگی‌های مربوط به پایگاه داده ها و موتورهای جستجو و رابط‌های کاربران
  • n شیوه‌های متداول مربوط به بایگانی کردن اطلاعات
  • n اسناد و مدارک امکان دارد از ابتدا به شکل الکترونیکی بوده یا اینکه توسط برنامه ها و ابزارهای خاصی (نظیر Word و LATEX و DTP) برحسب نیاز کاربر یا کتابخانه‌های الکترونیکی به فرمت الکترونیکی تبدیل شده باشند. این تبدیل شکل اطلاعات را از حالت مرسوم به نوع الکترونیکی اصطلاحاً « دیجیتالیزه » یا الکترونیکی کردن نیز می گویند.
  • n اولین گام در جهت تبدیل اسناد و مدارک کاغذی به رسانه‌های الکترونیکی و الکترونیکی و افزودن آنها به کتابخانه‌های الکترونیکی، تصویر برداری الکترونیکی از تمام صفحات نشریات و تبدیل آنها به فرمت‌های دیجیتالی یا الکترونیکی است.
  • n صفحه‌های اسکن شده به صورت فرمت‌های TIFF یا Bitmap فایل‌های کامپیوتری ذخیره می شوند بهترین نوع فرمت برای ذخیره TIFFIV می باشد. زیرا فضای لازم برای ذخیره یک صفحه معمولی اسکن شده در فرمت TIFFIV در مقایسه با نوع غیر فشرده Bitmap چیزی برابر 50 کیلو بایت در مقابل 2 مگابایت است.
  • n ظرفیت اسکنر گیری 2000 تا 10000 صفحه در روز می‌باشد.
  • n کتابداران به منظور سازماندهی منابع اطلاعاتی خود از ابزارهائی نظیر طرح رده بندی و فهرست نویسی و انواع کتابشناختی و کنترل واژه ها استفاده می کنند. بسیاری از پژوهشگران از همین ابزارها برای سازماندهی اطلاعات در شبکه وب هم استفاده کرده اند. لیکن متوجه شدند که ابزارهای مرسوم فهرست نویسی توانائی انجام سازماندهی فراداده ها Metadata را نداشته و نمی توانند منابع الکترونیکی را به خوبی باز یابی کرده و به اطلاعات مورد نظر دستیابی پیدا کنند. در نتیجه به فکر ابداع استانداردهائی در خور سازماندهی فراداده ها برآمدند.
  • n آیا برای سازماندهی اطلاعات کتابخانه‌های الکترونیکی باید از همان دانش رده بندی کلاسیک استفاده نمود؟ این موضوع هنوز قابل بحث و گفتگو است. در حال حاضر کتابخانه‌های الکترونیکی دسترسی و بازیابی اطلاعات را به شیوه‌ای مناسب کار خودش ابداع کرده است. به عبارتی دیگر خالقان چنین اطلاعاتی راه‌های دستیابی به آنها را نیز عرضه کرده اند. بنابراین هر کتابخانه الکترونیکی برای یافتن راه‌های ساده تر و کار آمدتر، سازماندهی و بازیابی اطلاعات، دائماً تلاش می کند تا در این چالش به نتایج مطلوب خود دست یابد.
  • n کتابخانه‌های الکترونیکی پیوسته با انبوهی از موضوع‌های نو ظهور مواجه می شوند که طرح‌های رده بندی حاضر توانائی هم گام شدن با چنان شتابی را ندارند. مضافاً اینکه استفاده از تجربه‌های متخصصین هم برای رده بندی و فهرست نویسی طبق شیوه‌های سنتی متحمل هزینه‌های زیادی خواهد شد. با این حال پروژه‌های زیادی به منظور رده بندی فراداده ها و سازماندهی اطلاعات الکترونیکی در حال ظهور و تکامل هستند.
  • n رابط کاربر یکی از مهمترین رکن‌های کتابخانه الکترونیکی است. چونکه کتابخانه‌های الکترونیکی به کاربران در دورترین نقاط دنیا خدمات عرضه می کنند و از آنجائیکه داده ها نمی‌توانند حضور فیزیکی داشته باشند بنابر این کاربران قادر نخواهند بود که مجموعه‌های الکترونیکی را هم مانند مجموعه کتابخانه‌های سنتی به هم وصل کنند. مضافاُ اینکه تعیین این موضوع که چه مقدار از اطلاعات در اختیار کاربر گذشته شود بستگی به طراحی رابط کاربر دارد.
  • n در این رابطه به هشت حوزة مورد توجه پژوهشگران که باعث بهره مندی بیشتر از کتابخانه‌های الکترونیکی در آینده می شود به صورت زیر بیان می شوند:
  • n - جستجو و پویش کتابخانه‌های الکترونیکی
  • n - گفتگو و مشاوره با هم ردیفان خود (نظیر Chat)
  • n - مشاهده داده ها و پردازش آنها
  • n - تفکر از طریق تداعی معانی
  • n - کشف راه حل ها
  • n - پدید آوردن محصولات جدید و عرضه ابتکارات نو
  • n - مرور و باز خوانی سابقه (تاریخچه) کارهای انجام شده
  • n اشاعه نتایج و دستاوردهای حاصله
  • n لازمست برای استفاده‌های مکرر از اطلاعات الکترونیکی و دیجیتالی در آینده آنها را به طریقی بایگانی و حفظ نمائیم چونکه اطلاعات الکترونیکی و دیجیتالی امکان دارد به یکی از طرق زیر ناپدید شوند:
  • n - تحولات پدید آمده در یک سازمان
  • n - تجدید سازما ندهی مطالب
  • n - منحل شدن سازمان و توقف فعالیت‌های آن
  • n - کهنه و منسوخ شدن فناوری‌های وابسته به آنگونه اطلاعات
  • n - هک کردن و خرابکاری در سازمان
  • n - بروز حوادث غیر مترقبه اعم از طبیعی یا انسانی
  • n با این فرض که کتابخانه‌های الکترونیکی نخستین و مهمترین کتابخانه‌های نوین هستند، می‌توان به برخی ویژگی‌های این نوع کتابخانه اشاره کرد:
  • n کتابخانه الکترونیکی ممکن است مجموعه‌های دیجیتالی و سنتی (مواد الکترونیکی و کاغذی) را در بر گیرد
  • n کتابخانه الکترونیکی شامل مواد دیجیتالی است که در خارج از مرزهای فیزیکی و اداری هر گونه کتابخانه وجود دارد.
  • n کتابخانه الکترونیکی دیدگاهی منسجم از همه اطلاعات موجود در کتابخانه را بدون در نظر گرفتن شکل یا فرمت آن فراهم می سازد
  • n کتابخانه الکترونیکی همانند کتابخانه سنتی به جامعه یا گروه‌های خاص خدمت می‌دهد، هر چند که این گروه‌ها ممکن است به طور گسترده در سراسر شبکه توزیع شده باشند.
  • n کتابخانه الکترونیکی هم به مهارت‌های کتابداران و هم به مهارت متخصصان کارآمد رایانه نیاز دارد
  • n در کتابخانه الکترونیکی امکان گسترش منابع منحصر به فرد وجود دارد
  • n در کتابخانه الکترونیکی امکان استفاده همزمان از منبعی خاص برای استفاده کنندگان فراهم است.
  • n در کتابخانه الکترونیکی ارتباط استفاده کننده با کتابدار وجود ندارد، آموزش شیوه بهره‌گیری توسط کتابداران ممکن نیست، حجم اطلاعات گسترده و ریزش کاذب فراوان است، اعتماد به اطلاعات با تمام حساسیت مختل است، بزرگ ترین موتورهای کاوش هم امکان جست و جو و گردش در تمام منابع اطلاعاتی را ندارند، زیرا سریع ترین موتور کاوش حداکثر 20 درصد منابع را د نبال می‌کند .
  • n کاربرد آموزشی
  • n کاربرد بالینی
  • n ‌کاربرد پژوهشی
  • n وغیره ...
  • n سرویس جستجو :
  • n سرویس Browse:
  • n نتایج جستجوی ذخیره شونده:
  • n سرویس ورود اطلاعات:
  • n سفارش سند : اسنادی که لازم دارد .
  • n امانت : اصل سند
  • n همانطور که ذکر شد محور اصلی خدمات کتابخانه الکترونیک فراهم آوردن دسترسی به منابع علمی می باشد. منابع علمی طیف گسترده ای از مستندات را در بر می گیرد که مهمترین آنها عبارتند از :
  • n کتاب
  • n کتاب خطی
  • n مقاله
  • n مجله و روزنامه
  • n پایان نامه
  • n طرحهای تحقیقاتی
  • n عکس و تصویر
  • n مستندات چند رسانه ای
  • n و .......
  • n شبکه های محلی با سرعت بالا و ارتباطات سریع با اینترنت
  • n بانک‌های اطلاعاتی ارتباطی
  • n طراحی موتورهای کاوش سریع برای بازیابی متن کامل منابع
  • n استفاده از ار.سی.آر.هایی با حساسیت بالا جهت کاوش تمام متن و دسترس پذیری منابع
  • n تجهیز کتابخانه به عملگرهای قوی (مانند عملگر وب و اف.تی.پی)
  • n تربیت کتابدار دیجیتالی
  • n تدوین استانداردهای تهیه و تولید منابع الکترونیکی
  • n ساختن مجموعه‌های دیجیتالی
  • n ارزیابی مجموعه‌ها قبل از دیجیتالی شدن آنها
  • n ابرداده‌ها
  • n مسائل حقوقی
  • n حفاظت و نگهداری اطلاعات دیجیتالی و امنیت آنها
  • n افزایش سرعت و انعطاف

قابلیت تطابق با نیازهای متفاوت و متغیری که ممکن است برای مراکز کتابخانه‌ای مختلف، انواع کاربران، و یا کل سیستم وجود داشته باشد.

تحویل سریعتر نرم افزارهای جدید و استفاده بهتر از سیستم ها و پایگاههای اطلاعاتی که از قبل باقی مانده اند.

یکپارچه سازی سریعتر سیستم های توزیع شده و انعطاف پذیری بیشتر برای ترکیب سیستم‌ها، پذیرش ارتباطات سازمانی جدید و انطباق با فناوریهای روز

بکارگیری یک مجموعه مشترک از استانداردهای فنی و اطلاعاتی، و همچنین یک مدل معماری مشترک و مشابه

  • n دسترسی منظم و همیشگی به اطلاعات مورد نیاز در سراسر شبکه مورد نظر با دقت و ثبات بالا
  • n امکان ایجاد یک بینش و دانش دقیق از آنچه که در سطح کتابخانه ملی موجود است، محل ذخیره سازی و نگهداری آنها، و روشهای دسترسی به آنها
  • n فراهم ساختن قالب مشخص برای انتخاب فناوریهای بهتر و کنترل دقیقتر شرکتهای مجری طرح
  • n همجهت نمودن مجموعه های مهارتی در دسترس و فراهم نمودن امکان استفاده مجدد و بهینه از سیستم های موجود
  • n یافتن منابع .
  • n مرور نمایه ها، فهرستها، مجموعه ها، متا دیتا و غیره.
  • n بازیابی اطلاعات.
  • n جستجو منابع
  • n سازماندهی و طبقه بندی نتایج جستجو.
  • n ارائه اطلاعات جانبی جهت ارزیابی نتایج جستجو مانند رتبه، تحلیل های آماری و غیره.
  • n تحویل منابع به فرمت دلخواه کاربراز جمله HTML،PDF،XML و MARC.
  • n پست الکترونیک.
  • n گفتگو .
  • n کنفرانس تصویری .
  • n عضویت در کتابخانه.
  • n ثبت و پیگیری درخواست منابع، امانت ها، رزرو ها و غیره.
  • n امیدواریم که چنین شبکه ای با امکانات خوب و منابع منسجم در سطح کشور راه اندازی شود تا شاید درصد مطالعه در کشورمان دو رقمی شود .
  • n اینک چند کتابخانه دم دستی که در ایران به فکر ارتقای سطح مطالعه اقدام کردند معرفی می شود ، این کتابخانه ها فقط بخاطر علاقه شخصی معرفی شده است .
  • n بزرگترین پایگاه دانلود رایگان کتاب فارسی TakBook.htm
  • n راسخون بانک صوت و فیلم - کتابخانه صوتی.htm
  • n دانلود ایبوک ها و کتاب های رایگان فارسی کتابخانه مجازی قفسه persian ebook search engine farsi ebook.htm
  • n دانلود کتاب های pdf و __.htm
  • n دانلود رایگان کتاب های صوتی.htm
  • n آفتاب . آ .ر کتابخانه الکترونیک.htm
  • n پیامبر اعظم صل الله علیه و آله.htm
  • n کتابخانه الکترونیکی تبیان.htm
  • n کتابخانه امید ایران.htm
  • n کتابخانه مجازی ایران.htm
  • n یاسین مدیا - بانک صوت و فیلم مذهبی.htm
  • n کتابخانه ها و کتاب های الکترونیکی موضوعات کلی.htm
  • n خدایا همه ما را عاقبت بخیر بفرما
  • n پایان

 آبان ١٣٨٩

+ گروه کتابداری ارشد ; ٧:۱۳ ‎ق.ظ ; ٢۳ آبان ۱۳۸٩
comment نظرات ()