رده بندی کولن

تحقیق از : الهام برونی

مربوط به درس ذخیره و بازیابی اطلاعات

آذر ١٣٨٩

مقدمه

این رده بندی نوعی نظام سازماندهی کتابخانه ای ابداعی شیالی رامام ریتا رانگاناتان ، کتابدار و ریاضیدان هندی است که نخستین ویرایش آن در سال 1933 منتشر گردید و با هدف رده بندی موضوعی همه انواع منابع کتابخانه ای (کتاب،نشریه،گزارش،جزوه،ریزنگار) و جز آن تهیه شده است.         رده بندی کولن نخستین نمونه رده بندی تحلیلی-ترکیبی است . زیرا در رده بندی های پیشین ”تحلیل چهریزه ای“ به این شکل مطرح نبوده است. در سال 1924، رانگاناتان با مطالعه طرح های مختلف رده بندی دریافت که بیشتر طرح های موجود قابلیت پذیرش موضوعهای جدید را ندارند و این ضعف به دلیل شمارشی بودن آنهاست، بدین معنی که در آنها همه موضوعهای موجود به صورت انفرادی آمده و برای هر یک شماره یا نمادی تعیین شده است و حال آنکه در جهان دانش، موضوعهای مرکب چند وجهی فراوان است و به همین سبب نظام های خطی یا عمودی نمی تواند جوابگوی این نیاز باشد .

تاریخچه

نخستین پیش نویس فرانماهای رده بندی کولن در اواسط سال 1925 تکمیل شد.

در سال 1927 نخستین فرانماهای رسمی رده های اصل مختلف شکل گرفت.

در سال 1933 نخستین ویرایش رده بندی در یک جلد و سه بخش توسط انجمن کتابداران مدرس منتشر شد. در این ویرایش از علامت دو نقطه برای ترکیب چهریزه های مختلف استفاده شد و به همین سبب، این طرح رده بندی کولن نامیده شد.

مهمترین مشخصه های اولین ویرایش کولن

1- علاوه بر فهرست تقسیمات موضوعی یا رده های اصلی(مهرده ها) فرانمایی مجزا برای هر تقسیم موضوعی داشت

2- دارای جدولی از قوانین برای هر تقسیم موضوعی بود

3- 27 تقسیم موضوعی شامل کلیات داشت.

4- دارای فرانماهای جداگانه ای برای تقسیمات فرعی مشترک، تقسیمات جغرافیایی،تاریخی و زبانی بود.

5-از نظام نشانه گذاری مختلط شامل حروف بزرگ و کوچک و اعداد و دو نقطه استفاده می کرد.

6- از شیوه ای نو برای شماره سازی استفاده می شد به طوری که کتابهایی که شماره رده آنها مشابه بود از هم تفکیک می شد.

7- از مفهوم“ چهرها“ استفاده می کرد.

ویرایش دوم رده بندی نیز به سال 1939 توسط انجمن کتابداران مدرس در یک جلد و سه بخش منتشر شد. در این ویرایش برخی لغزشها که در ویرایش اول وجود داشت اصلاح شد و برای نخستین بار از مفهوم مقوله های اصلی (ماهیت،ماده،انرژی،مکان،زمان) به عنوان مبنای رده بندی استفاده شد. 

در سال 1944 مفاهیم چهر، چهریزه، و چهریزگان و پنج مقوله اصلی تدوین شد.

در سالهای 1947-1958 مفاهیم دوره ها ، سطوح و بخشها تدوین شد، مفهوم مقولات اصلاح شد و مطالعات بر رده بندی خلاصه و فرازبان رمزی متمرکز گردید. این رده بندی به پیشنهاد ای.جی.ولز ، رده بندی تحلیلی-ترکیبی نام گرفت.

در آوریل 1950 ویرایش سوم کولن توسط انجمن کتابداران مدرس در چهار بخش منتشر گردید. در این ویرایش فرمول چهریزه ای برای هر رده اصلی در مورد گروه های اصلی فراهم شده بود.

در سال 1952 اصل معکوس کردن عبارت موضوعی مطرح شد و در ویرایش چهارم کولن بکار رفت.و مفاهیم جدیدی در حد فنون نشانه رده بندی معرفی گردید که مهم ترین آنها  عبارتند از: ویرگول برای چهریزه ماهیت ، نقطه ویرگول برای چهریزه ماده، نقطه برای چهریزه  مکان وزمان و دونقطه برای چهریزه انرژی علاوه بر این مفاهیم پیش آوران و پساوران و سازندهای عمومی نیز معرفی گردید.

در 1957 ویرایش پنجم کولن در یک جلد و سه بخش منتشر گردید.

در 1959 نماد چهریزه زمان از نقطه به ویرگول معکوس تغییر یافت که این تغییر در ویرایش ششم کولن در سال 1960 اعمال شد.

در سال 1968 مفهوم تقسیمات محیطی در ویرایش هفتم پدیدارشد.

در سال 1969 استفاده از دو ویرگول وارونه برای سازماندهی عمومی پیشاوران مطرح گردید

ویرایش هفتم رده بندی کولن نخست در 12 اوت 1987 به سرپرستی ام.ای.گوپینات دستیار پژوهشی رانگاناتان و بعدها استاد پژوهشی کتابداری تدوین شد تغییراتی که در این ویرایش انجام شد مربوط به نظام نمادی است چهریزه ماده نیز کاربرد گسترده تری یافت و برخی سازندها که قبلا چهریزه انرژی بود به چهریزه ماده تغییر یافت.

 در کولن به جای فرانماهای شماره های هر موضوع از یک سلسله جداول کوچک استفاده شده است که شماره موضوع های خاص از ترکیب اعداد و علائم این جدول ها طبق قاعده ای خاص به دست می آید.

چهریزه ها جنبه ها یا ویژگی های مختلف یک موضوع هستند که عبارتند از:  ماده انرژی زمان مکان شخصیت

, (comma) =         personality

;  (semi-colon) =   matter

: (colon) =           energy

. (Period)=           space

 (Apostrophe)=   time،

 توالی چهریزه ها همیشه رعایت می شود البته ممکن است همه موضوعها کلیه چهریزه های پنجگانه را در بر نداشته باشند.

چهریزه ماهیت ذات موضوع است مثلاً در گیاه شناسی و انواع گیاهان و  در تاریخ .

از چهریزه ماده اشیاء درون چهیزه ماهیت ساخته میشوند مثل برنز در مجسمه سازی

چهریزه انرژی عمل یا جریان کار است از قبیل مباحث نویسندگی

چهریزه مکان موقعیت جغرافیایی و چهریزه زمان دوره زمانی مربوط به موضوع است.

رانگاناتان برای این مقوله بندی از منطق ارسطو استفاده کرده است.

مباحث به سه گروه موضوعی تقسیم می شوند:

1- موضوعات اصلی: که از نظر نوع شمارشی اند

2- موضوعات مرکب: که نوعی موضوع اصلی اند که از یک یا چند سازند عمومی یا خاص .  تشکیل شدند. به عنوان مثال بیماریهای انسان و پزشکی بیماری قلب       

3- موضوعات پیچیده: از رده های اصلی متفاوت تشکیل شده.

برای مثال کتاب یا گزارشی درباره نشریات ادواری کتابخانه های دانشگاهی در هند در سال 1970 را در نظر بگیریم که شماره رده کولن آن به شرح زیر خواهد بود:

n ،44 . 6 : 46 ؛234

2= شماره رده اصلی که نشان دهنده رده اصلی علوم کتابخانه ای است.

34= در اینجا شخصیت نوع کتابخانه را نشان می دهد .34 شماره کتابخانه دانشگاهی است.

46= در حوضه علوم کتابخانه ای ماده نشان دهنده نوع موادی است که کتابخانه شامل آن است 46 مربوط به نشریات ادواری است.

6= هم که نشان دهنده انرژی در علوم کتابداری است . چهریزه انرژی توصیف فعالیتهای معمول و متداول است ، عدد 6 مربوط بهcirculation .

44= نقطه نشانه مکان است . 44 مربوط به کشور هند ، شماره 1 نشان دهنده جهان است.

n= نشان دهنده زمان است. حروف اولیه نشان دهنده قرن است مثلا (n= 1900-1999

 

B Mathematics
C Physics

D Engineering

E Chemistry

F Technology

G Biology

H Geology

I Botany

J Agriculture

K Zoology

L Medicine

M Useful arts

Δ Mysticism

N Fine arts

O Literature

P Linguistics

Q Religion

R Philosophy

S Psychology

T Education

U Geography

V History

W Polytical sc.

X Economics

Y Sociology

Z Law


مثالی برای روشن تر شدن موضوع:

مثلا : تحقیق در درمان بیماری سل ریوی توسط اشعه x در هند در سال 1950

Medicine, lungs; tuberculosis: treatment; x-ray: research. India،

/ 1 نظر / 65 بازدید
امیری

سلام به همه. با تشکر از سرکار خانم برونی. دوستان عزیز متن کولن بنده هم به کار خانم برونی خیلی نزدیکه. بنده فایلم رو قرار نمیدم. اگر خلاصه ای تهیه کردم در وبلاگ قرار میدم.