بنام خدا

موضوع: راهبردهای جستجو

استاد محترم : خانم دکتر وزیرپور

تهیه کننده : زهره شاهوردی زاده

دانشجوی کارشناسی ارشد

1389

 

جستجوی اطلاعات

 

فرایندی است که در آن  فرد به نیاز اطلاعاتی خود آگاه بوده و به دنبال منابع و روشهایی است که بتواند اطلاعات مورد نیاز خود را بدست آورد عوامل متعددی بر جستجوی اطلاعات موثرند دسته از آنها عوامل فردی ایست ویلسون با اشاره به این مطلب انگیزه و علاقه را در فرایند جستجوی اطلاعات موثر می داند در مثلث جستجوی ارائه شده توسط چو(choo) عوامل و فاکتورهای فردی یکی از گوشه های مثلث است او عامل بعدی را که در فرایند جستجوی اطلاعات درگیر است کیفیت اطلاعات ( مفید بودن مرتبط بودن درستی و صحت داده ها و قابل اعتماد بودن آنها) می داند و سومین گوشه مثلث choo را عوامل محیطی مثل قابلیت دسترسی به اطلاعات وضعیت شغلی و تحصیلی زمان و غیره. محققان متعددی در مورد هر یک از این عوامل و تاثیر آنها بر روند جستجوی اطلاعات مطالعه کرده اند در سال 2003 سویانگ با مقایسه بین افرادی که جستجوی اطلاعات خود را در خانه از طریق اینترنت انجام میدادند و آنهایی که در محل کار خود اطلاعات مورد نیاز خود را بازیابی می کردند نقش محیط را از نظر فیزیکی و روانی بر رفتار اطلاع یابی افراد موثر دانست نتایج این تحقیق نشان داد بیشتر جستجوهای محیط کار مربوط به کار, حرفه, و رشته افراد و فعالیتهای تجاری آنها می شود در حالی که محیط خانه جستجوی اطلاعات حالت شخصی و در سطح عمومی و نه تخصصی رشته و کار است فرد در خانه با آرامش بیشتری به جستجوی اطلاعات می پردازند و البته به علت شرایط مالی مدت زمان استفاده از اینترنت در خانه نسبت به محیط کاری کمتر است.

 

معیارهای جستجو در نظام های اطلاعاتی

 

افزایش روز افزون حجم اطلاعات در رشته های مختلف دانش بشری و ضرورت ایجاد ابزارهایی به منظور سازماندهی و دسترس پذیر ساختن این اطلاعات، منجر به شکل گیری انواع مختلف نظام های ذخیره و بازیابی اطلاعات گردید. به این ترتیب ابتدا نظام های ذخیره و بازیابی نوشتاری مانند کتابشناسی ها، نمایه نامه ها و چکیده نامه ها و سپس نظام های الکترونیکی نظیر پایگاه های اطلاعاتی کتابشناختی و تمام متن به منظور دسترسی هر چه بهتر، موثرتر و سریع تر به اطلاعات توسعه یافتند. ظهور شبکه های پیوسته و فناوری دیسک فشرده، تحولی بزرگ در فرآیند ذخیره و بازیابی اطلاعات و نیز تولید و انتشار منابع اطلاعاتی علمی و فنی در قالب دیجیتال پدید آورد (بیگدلی، 1380).
از سوی دیگر استفاده موثر و بهینه از نظام های ذخیره و بازیابی اطلاعات مستلزم آشنایی با معیارها، راهبردها و فنون جستجو در این نظام هاست. به عبارت دیگر، جستجوگران امروز نیازمند مهارت های اطلاع یابی هستند. زیرا تا زمانی که آنان نسبت به امکانات و معیارهای جستجو در این نظام ها آگاهی ندارند، حتی با بهترین ابزارهای بازیابی نیز نخواهند توانست به منابع مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنند.

 

مفاهیم "نظام" و "بازیابی اطلاعات "

نظام:
مجموعه ای از اجزای به هم مربوطی است که برای انجام فعالیتی خاص با هدفی ویژه با یکدیگر میانکنش دارند. طبق این تعریف هر موجودیتی را می توان نظام تصور کرد. نظام، مفهومی سلسله مراتبی است.
- ارزیابی اطلاعات:
تمام فعالیت هایی که در فرآیند ذخیره سازی و بازیابی از لحظه نمایه سازی یک مدرک برای دروندهی به نظام تا لحظه ای که براساس تقاضا بازیابی می شود.

- نظام بازیابی اطلاعات:
نظام هایی که برای یافتن یک یا چند مدرک از میان انبوه مدارک ذخیره شده به کار می روند و به لحاظ نوع سازماندهی، ساختار پایگاه ها، راهبرد بازیابی، کاربران و فرآیندی که در طی آن درخواست های اطلاعاتی کاربران پاسخ داده می شود، متفاوتند.
براساس آنچه که در تعاریف آمده است، می توان انواع مختلفی از نظام های بازیابی اطلاعات اعم از چاپی و الکترونیکی را برشمرد. از نمایه پایان یک کتاب در چند صفحه تا نرم افزار مورد استفاده در یک کتابخانه با هزاران رکورد از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه، همگی از نظام های ذخیره و بازیابی اطلاعات به شمار می آیند.

 

عوامل مؤثر در طراحی نظام هایبازیابی اطلاعات

محتوای اطلاعاتی منابع گردآوری شده: محتوای منابعی که قرار است در نظام ذخیره و سپس مورد بازیابی قرار گیرند در طراحی نظام بازیابی اطلاعات موثر است.
فایده منابع اطلاعاتی: اینکه منابع ذخیره شده در نظام چه فایده و کاربردی برای کاربران دارند و چگونه می توان کاربرد و دسترسی منابع را برای کاربران افزایش داد؟ چگونه می توان ارزش افزوده ایجاد کرد.
کاربران: ویژگی های فردی و نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان از یک نظام در طراحی آن نظام نقش مهمی دارد. ویژگی هایی مانند سن، جنس و ...
تعیین پوشش موضوعی، زبانی و شکلی منابع: منابع موجود در نظام را می توان از نظر مسائل مختلف محدود کرد.
معیارهای عملکرد: لازم است هر نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات براساس معیارها و اصولی طراحی گردد و پس از آن از طریق همان معیارها مورد ارزیابی قرار گیرد.
جنبه های اقتصادی: میزان بودجه سازمان برای طراحی نظام در نحوه طراحی آن موثر است. گستردگی و پیچیدگی نظام ها هزینه هایی را بر افراد تحمیل می کند.

اجزای نظام های بازیابیاطلاعات

به طور خلاصه اجزای نظام های بازیابی اطلاعات را می توان به این صورت بیان نمود:
- گزینش منابع اطلاعاتی
- بازنمون اطلاعات
- سازماندهی فایل
- تحلیل پرسش و راهبرد جستجو
- اشاعه و دسترسی

 

گزینش منابع اطلاعاتی

گزینش منابع از مهم ترین کارکردها در نظام بازیابی اطلاعات است. برای ارائه خدمات اطلاع رسانی، نظام باید دارای منابع اطلاعاتی باشد که به گونه ای بالقوه مورد استفاده کاربر قرار گیرد.
عواملی که بر گزینش و فراهم آوری منابع مؤثر هستند، عبارتند از:
- خط مشی
- فرآیند گزینش
- ابزارهای گزینش
- مراحل سفارش
- بازخورد

 

بازنمون اطلاعات

جنبه ای از بازیابی اطلاعات است که در آن فایل اصلی مدارک با مجموعه ای از برچسبها یا جایگزینهایی نظیر چکیده ها یا اصطلاح های نمایه ای بازنموده می شود.

دو نوع عمده بازنمون اطلاعات:
نمایه سازی
چکیده نویسی

 

سازماندهی فایل

سازماندهی فایل یا طراحی فایل شامل:

مقدار داده های ذخیره شده در هر پیشینه
ساختار پیشینه
رابطه میان عناصر مختلف داده ها
مکان ذخیره فایل
چگونگی ذخیره پیشینه ها
راه دسترسی به آنها

تحلیل پرسش و راهبردجستجو

تحلیل پرسش: مطالعه فرآیند رفتار جستجوی اطلاعاتی کاربران توسط انسان و شامل:

درک مؤثر نیازهای متقاضیان اطلاعات
روانشناسی برقراری رابطه مؤثر میان افراد
فن پرسش
فرمول بندی منطقی درخواست های جستجوپذیر برای اطلاعات

 

راهبرد جستجو:

فرآیندی که از طریق آن فایلی مورد جستجو قرار می گیرد تا مدارک متناسب با نیاز کاربر شناسایی شود. برنامه جستجو با درخواستی مشخص آغاز و با فراهم آوردن مجموعه ای از مدارک بازیابی شده پایان می پذیرد.

 

اشاعه و دسترسی


اشاعه: فرآیند انتقال اطلاعات به کسانی که به آن نیاز دارند.

دو نوع اشاعه:
*تحویل مدرک شامل مراحل:
مکان یابی مدرک
تحویل عملی مدرک
*اطلاع دهی
اشاعه گزینشی اطلاعات
خدمات آگاهی رسانی جاری

 

روند تغییر نظام های بازیابیاطلاعات

قبل از دهه 1940:
نظام های دستی
نمایه ها و فهرست ها به شکل چاپی و کارتی
نظام های پیش همارا
قابلیت های محدود برای جستجو و بازیابی اطلاعات

دهه 1940:
انتشار مقاله بوش و آینده نگری در مورد نظام های بازیابی آینده
ابداع اولین نظام های پس همارا مانند:
نظام پیکابو توسط باتن و کوردونیر
نظام برگه لبه منگنه توسط موئرز
نظام تک واژه ای توسط مورتیمر تاب

 

دهه 1950:
آغاز خودکارسازی نمایه های پس همارا

طراحی نظام بازیابی بر مبنای نمایه کوئیک توسط لوهن

به کارگیری اصطلاح ”بازیابی اطلاعات“ اولین بار توسط موئرز به منظور نمایه سازی و جستجوی اطلاعات کتابخانه

دهه 1960
اولین نظام های بازیابی اطلاعات در مقیاس بزرگ مانند نظام های تجاری
BRS و DIALOG
بازیابی رایانه ای به شیوه گسسته
ایجاد رشته بازیابی اطلاعات
ایده جستجوهای متن آزاد
انتشار اولین کتاب تئوریک در زمینه نظام های بازیابی اطلاعات با نام ”تئوری نظام های بازیابی“ توسط ویکری
طرح مفاهیم دقت و بازیافت توسط کلوردون و ایده ”بازخورد ربط“ توسط سالتون
بحث کنترل واژگان و یکدست سازی واژه های نمایه سازی
کاربرمداری و طرح مدل های تعاملی
طرح مسائل پردازش زبان طبیعی از طریق هوش مصنوعی

 

دهه 1970
انتشار بسیاری از منابع در فرم ماشین خوان
انجام جستجوهای پیوسته و تعاملی از راه دور
امکان جستجوی ساده و محدود و در برخی موارد جستجوی بولی
ظهور اولین نظام های تمام متن (
Lexis)
تحقیقات در مورد بانک های اطلاعاتی و سیستم های خودکار پیوسته
طرح مسأله نظام های بازیابی اطلاعات احتمالی توسط رایجس برگن
تحقیقات محققان هوش مصنوعی در زمینه بازیابی اطلاعات

دهه 1980
کاهش قیمت منابع ذخیره سازی رایانه ای
گسترش نظام های تمام متن
گسترش نظام های پیوسته برای کتابخانه ها مانند
OPAC
ظهور
CD و رواج آن در تولید بانکهای اطلاعاتی تمام متن
استفاده از پروژه
REMARC شامل مشخصات کتابهای کتابخانه کنگره
انتشار مجلات و روزنامه ها به صورت پیوسته
ایجاد ساختارهای جدید برای نظام های بازیابی اطلاعات و توجه به نیازهای اطلاعاتی کاربران

 

دهه 1990 و ...

گسترش پایگاه های متنی پیوسته
استفاده از پویشگرها برای درونداد اطلاعات
انتشار قالب گرافیکی انتشارات همراه با قالب متنی
ظهور اینترنت و فرآیند نشر الکترونیکی

 

بازیابی اطلاعات در عصر دانش مدار

اغلب مدل های بازیابی اطلاعات، مدارک را براساس حضور کلیدواژه های عبارت پرسش بازیابی می کنند که در این صورت ممکن است بسیاری از مدارک مرتبط به خاطر نداشتن آن کلیدواژه حذف شوند.
بنابراین:
رویکرد دانش مدار بازیابی اطلاعات مورد توجه قرار گرفت. در این رویکرد سعی می شود با استفاده از تحلیل های شکلی، نحوی و معنایی مدارک، میزان ربط آن ها با عبارت پرسش تعیین شود.
این رویکرد مستلزم دانش زبان شناسی و هوش مصنوعی در بازیابی اطلاعات است.

 

آشنایی با موتور جستجوی «گوگل»

موتورهای جستجو ابزار اصلی بازیابی اطلاعات در اینترنت محسوب می‌شوند. آشنایی با موتورهای مختلف جستجو به منظور بازیابی سریع و صحیح اطلاعات و جستجوی رکوردهای مرتبط مطلوب و اجتناب از بازیابی رکوردهای نامرتبط، یکی از نیازهای اساسی استفاده‌کنندگان  از اینترنت است. آنچه برای جستجوگران اینترنت اهمیت دارد، صرفه‌جویی در وقت آنان است. در این قسمت، موتور جستجوی «گوگل» که یکی از قوی‌ترین موتورهای جستجوی وب جهانی است، توضیح داده می‌شود. «گوگل» با سرعت بازیابی قابل قبول (در کمتر از 5/0 ثانیه)، در وقت جستجوگر صرفه‌جویی می‌کند و مدعی است که امکان جستجو به 25 زبان مختلف دنیا را فراهم می‌کند. این موتور جستجو از طریق نشانی http://www.google.com/  قابل دسترسی است. در اینجا راهبردهای جستجو در «گوگل» شرح داده می‌شوتد.

 

جستجو در عنوان صفحهء وب

عنوان صفحهء وب ممکن است عنوان مقاله، کتاب، نام شخص، سازمان، کالا، خدمات، شرکت، دارو, و غیره باشد. برای انجام جستجو در عنوان، در خانهء خالی مخصوص جستجو ابتدا کلمات ” allintitle” به معنی «تماماً در عنوان» (بدون فاصله بین کلمات) و بعد ازآن, نشانهء دونقطه «:» را بدون فاصله تایپ کنید. آنگاه با یک فاصله،

/ 0 نظر / 17 بازدید