کتابخانه های دیجیتالی

بنام خدا

درس ذخیره وبازیابی اطلاعات

مقدمه

کتابخانه ها در اواخر قرن بیستم و در اوایل قرن بیست و یکم از ویژگی ها ، امکانات و ساختاری متفاوت با گذشته برخوردارشدند . این دگرگونی ها که همچنان با شتاب ادامه دارد حاصل پیشرفت ها و دستاوردهایی است که طی سالهای اخیر در حوزة فناوری اطلاعات به وقوع پیوسته و باعث شده تا مفاهیم جدیدی مانند «کتابخانه الکترونیکی»، «کتابخانه دیجیتالی» و «کتابخانه مجازی» ابداع شوند.اکنون در آستانه دوران کتابخانه های دیجیتالی هستیم. کتابخانه های دیجیتالیمظهر تاثیرمتقابل افراد  سازمانها و فناوری اند و شامل مجموعه های گوناگونی از اطلاعات برای کاربران مختلف بودهواز هرنوع ابزار ورود اطلاعات ونرم افزارهای مناسب برای سازماندهی اطلاعات ودر دسترس قراردادن آنها  بر روی شبکه استفاده می کنند بنابراین نوید بخش دستیابی به اطلاعات بیشتر ، سریعتر،کاهش هزینه ها وقابلیت استفاده چند منظوره اند.

نسل بندی کتابخانه ها

 به طور کلی کتابخانه ها از لحاظ ساختاری به پنج دسته اصلی و در واقعبه پنج نسل طبقه بندی می شوند.
نسل اول : کتابخانه های سنتی           Traditional libraries
در این کتابخانه ها همه متون و مواد آموزشی وتحقیقی به صورت نسخه های چاپی و یا خطی در قرون گذشته بوده و انواع خدمات کتابداریبه صورت دستی و توسط کتابدارانجام می شد
.
نسل دوم : کتابخانه های خودکار          Automated libraries
در این کتابخانه ها  از نظر نوع و ساختار کتاب ها و موادآموزشی تفاوت چندانی با نسل اول وجود ندارد. در این نسل نیز کتاب هاو دیگر مواد به صورت نسخه های چاپی نگهداری می شدند. هر چند ممکن است منابعی نیز بهصورت نوار کاست ، فیلم ، ویدئو ، میکروفیلم وجود داشته باشد ولیخدمات کتابداری از قبیل فهرست نویسی و امانت بین کتابخانه ای طریق ماشین انجام می شد.
نسل سوم : کتابخانه های الکترونیکی        Electronic libraries
در این کتابخانه ها  مواد آموزشی عمدتا به صورت الکترونیکیوجود دارند.البته منابع چاپی نیز در کنار منابع الکترونیکی وجود دارد اما خدماتکتابخانه ای بیشتر به صورت الکترونیکی یعنی در قالب لوح های فشرده یا دستیابی از طریق اینترنت انجام می شود.

نسل چهارم : کتابخانه های دیجیتال            Digital libraries
این کتابخانه ها  موسسات یاسازمان هایی هستند که منابع مختلف شامل منابع انسانی و تجهیزات مورد نیاز برایارائه خدمات کتابخانه ای را با استفاده از شبکههای پرسرعت مهیا می سازند.

نسل پنجم : کتابخانه های مجازی  Virtual libraries          
کتابخانه های مجازی کتابخانه های بدون دیوار هستندو همه خدمات کتابخانه ای نیز در آنهافقط از طریق وب انجام می پذیرد. منابع این نوعکتابخانه ها  از نوع کتاب های الکترونیکی بر روی شبکه است و محیط کاری نیز  محیطشبکه های رایانه ای بسیار سریع از نوع شبکه های ماهواره ای یا فیبر نوریاست.                                                                                                                                                                                                                           سیر تحولکتابخانه های دیجیتالی 
1945:ونیور بوش در مقاله ای باعنوان "As we may think"  در مورد ظرفیت های بالقوه گردآوری ، ذخیره ، کشف وبازیابی اطلاعات پیشنهاداتی ارائه داد و درباره ایجاد کتابخانه های دیجیتالی و مزایای فناوری و اینکه چطور باید در فواصل زمانی معین در آینده به کار گرفته شوند بحث کرده است.

1950:جس شرا و جیمز دبلیو پری شروع به انجام مطالعاتیدر زمینه بازیابی خودکار اطلاعات کردندکه ازاین طریق ارتباط میان رایانه ها وکتابخانه ها شکل گرفت.

1960:لایک لایدر در مورد تاثیرورود اطلاعات دیجیتال در کتابخانه ها در کتابی تحت عنوان ((کتابخانه های آینده)) بهبحث پرداخت.

1969: توسعه عملی کتابخانه های دیجیتال باپروژه آرپانت در وزارت دفاع آمریکا شکل گرفت.
1970:رایانه های شخصی وارد بازار شدندکه کتابخانه ها اولین مشتریان آنها بودند.پس ازآن همگام با توسعه اینترنت تلاش هایی در جهتدیجیتال سازی کتابخانه ها انجام گرفت .1980: علم اطلاع رسانی یشرفت کرد طوری که سیستم های پیچیده ذخیره و بازیابی اطلاعات، استفاده از سیستم هایدیجیتالی برای فهرست نویسی و استفاده از روش های جدید برای اشتراک رکورد هایکتابشناختی توسعه یافتند.
1990 :
با گسترش کتابخانه های دیجیتالی و ایجاد تفاهم نامههایی برای انتقال داده ها و جستجو

/ 0 نظر / 66 بازدید